Acteur R. Lee Ermey overleden: de Vietnamveteraan die per toeval voor de camera belandde

Vietnamveteraan R. Lee Ermey (1944-2018) belandde per toeval voor de camera van Kubrick en Fincher, en putte uit zijn ervaring en ‘encyclopedie van beledigingen’.

R. Lee Ermey Foto AP

‘Ik ben sergeant Hartman, jullie drilmeester. Jullie praten alleen nog wanneer jullie worden aangesproken. Elk eerste en laatste woord uit jullie smerige monden zal ‘Sir’ zijn. Begrijpen jullie dat, stelletje maden?’

Het zijn de eerste, gedenkwaardige zinnen van acteur R. Lee Ermey in Stanley Kubricks oorlogsfilm Full Metal Jacket (1987), over een groep jonge soldaten tijdens hun militaire training en later in Vietnam. Ermey, die zondagochtend op 74-jarige leeftijd overleed aan de gevolgen van een longontsteking, zette de intimiderende drilsergeant Hartman zo overtuigend neer dat de jonge acteurs tegen wie hij tekeerging, hun angst nauwelijks hoefden te spelen. De rol leverde hem een Golden Globe-nominatie op – en een verdienstelijke acteercarrière.

Vrijelijk improviseren

Aanvankelijk was Ermey, Vietnamveteraan en voormalig instructeur bij een mariniersopleiding, niet eens ingehuurd als acteur. Hij zou technische adviezen geven, zoals hij eerder had gedaan bij Francis Ford Coppola’s Vietnam-epos Apocalypse Now. Kubrick liet hem de jonge acteurs die een rol als soldaat wilden bemachtigen ondervragen. Toen de regisseur de beelden van de audities zag, was hij verkocht. Hij had al een acteur ingehuurd om Hartman te spelen, maar die hoefde niet meer te komen. Niemand kon zo goed schelden en intimideren als Ermey.

‘Hij was een wandelende encyclopedie van beledigingen’, vertelde Kubrick in een interview met de Franse krant Le Monde in 1987. Het leverde Ermey een bijzondere positie op: hij was de enige die vrijelijk mocht improviseren op de set. Ongeveer de helft van Hartmans angstaanjagende tirades tegen de jonge rekruten schudde Ermey zo uit zijn mouw, schatte Kubrick later.

Ermey baseerde zich daarvoor op zijn eigen militaire ervaring. Zonder acteeropleiding en met slechts een paar kleine filmrollen op zijn naam (in Apocalypse Now was hij kort te zien als helikopterpiloot) zette hij een klassiek geworden personage neer. Hartman stond voor de sadistische, effectieve machinerie van het leger, waar jonge mannen ontmenselijkt werden.

Thuis voor de camera

Ermey, in 1944 geboren in Kansas, voelde zich uitstekend thuis voor de camera. Hij speelde na Full Metal Jacket nog tientallen rollen in films en televisieseries. Veelal autoritaire figuren, zoals de politieofficier in David Finchers thriller Se7en (1995) en sheriff Hoyt in de horrorfilm The Texas Chainsaw Massacre (2003). Ook sprak hij de stem in van het speelgoedsergeantje in de drie Toy Story-animatiefilms. Naast zijn acteerwerk was hij bestuurslid van de Amerikaanse wapenbelangenvereniging NRA.

De rol van Hartman, zo bepalend voor het succes van Full Metal Jacket, bleef zijn indrukwekkendste. ‘Lee is misschien niet de beste acteur ter wereld, zei Kubrick. ‘Maar ik geloof niet dat de beste acteur ter wereld deze rol beter had kunnen spelen dan Lee heeft gedaan.’

Meer over