Achtervolgt je tot in de huiskamer

Zojuist verscheen seizoen 1 van de veelgeprezen tv-serie Homelandop dvd. Bedacht door het duo dat eerder met de serie 24 getuigde van een vooruitziende blik. Een behoorlijk enge vooruitziende blik.

Toeval natuurlijk. Op 11 september 2001 was de nieuwe televisieserie 24 al helemaal af, klaar om twee maanden later in première te gaan. De serie, waarin Jack Bauer (Kiefer Sutherland) precies 24 uur heeft om een terroristische aanslag te verijdelen, zou een fenomeen worden door zijn vorm. Elk van de 24 afleveringen duurde, met reclames meegeteld, precies een uur ; in beeld tikte een digitale klok dreigend mee. Maar succes kreeg de serie ook door te appelleren aan de paranoia in Amerika na de aanslagen op de Twin Towers. Howard Gordon and Alex Gansa, die 24 voor het mediabedrijf Fox bedachten en schreven, leken de stemming in hun vaderland te hebben voorvoeld. Maar het was natuurlijk toeval.


Zoals het tien jaar later natuurlijk ook toeval was. Nadat 24 na acht seizoenen was gestopt, vonden Gordon en Gansa in hun zoektocht naar nieuw materiaal de Israëlische tv-serie Hatufim. Ze zetten zich aan een Amerikaanse bewerking, Homeland, die september 2011 in première zou gaan. Want, zo zei Gordon in een Amerikaans tijdschrift: '24 fungeerde als een soort verwezenlijking van de collectieve wens van een bange samenleving na het drama van 11 september 2001.' Oftewel: met lieden als Jack Bauer is alles onder controle, hoe ernstig de dreiging ook is.


Maar dat gevoel van dreiging was tien jaar later verder weg dan ooit. Een paar maanden voor de première was Bin Laden gevonden en gedood. Gordon: 'Amerika lijdt aan geheugenverlies, angst speelt geen prominente rol meer.' En dat was in zijn ogen ten onrechte; het gevaar schuilt nog overal.


De makers hadden in hun bewerking van de Israëlische serie geanticipeerd op dat hernieuwde zelfvertrouwen van Amerika: centraal in Homeland staat CIA-agente Carrie Mathison (Claire Danes), die ervan overtuigd is dat de na zeven jaar uit Iraakse gevangenschap bevrijde Amerikaanse militair Nicholas Brody (Damian Lewis) een grote terroristische aanslag wil plegen in Amerika. Probleem: ze is de enige die het gelooft.


Amerika verwelkomt Brody als held, geregisseerd door de regering die sinds Irak en Afghanistan dringend behoefte heeft aan een positief verhaal. En zo raakt Carrie steeds verder geïsoleerd, terwijl Brody (die door iedereen, ook zijn vrouw, met zijn achternaam wordt aangesproken) zijn heldenrol met verve vervult. Want in het verlengde van de regering heeft ook Carries directe baas baat bij een goed-nieuws-verhaal: de droom verstoren zou zijn kans op promotie minimaliseren. Uiteindelijk heeft iedereen om haar heen motieven en redenen om haar niet te geloven.


Het knappe van Homeland is dat de makers de kijker niet eenduidig Carries kant op dirigeren. Dat zou voor de hand liggen: behalve de toeschouwer keert de hele wereld zich tegen de hoofdpersoon, die desondanks beter weet, doorzet en zijn gelijk haalt. In plaats daarvan worden we heen en weer geslingerd. Dan weer hebben we een informatievoorsprong, dan weer een -achterstand.


Al in de eerste scène van de pilot worden we met een loyaliteitsprobleem opgezadeld. Carrie is in Bagdad op weg naar een ter dood veroordeelde Iraakse gevangene die haar heeft gezegd cruciale informatie te hebben. Uiteraard wil hij in ruil daarvoor dat zijn leven wordt gespaard. En het leek haar te lukken de voltrekking van het doodvonnis te voorkomen. Maar opeens is blijkbaar anders beslist. We zien hoe de galg wordt klaargezet.


Carrie belt haar baas in Washington, maar die zegt dat er niets meer aan te doen is. De gevangene is opgegeven, de Iraakse overheid mag met hem, de gearresteerde bomexpert van 's werelds meest gezochte terrorist Abu Nazir, doen wat ze wil. Carrie is ten einde raad, koopt een gevangenisbewaarder om en krijgt nog twee minuten om met hem te praten. Ze smeekt de ter dood veroordeelde haar zijn informatie prijs te geven, bezweert hem zelfs tegen beter weten in dat ze zijn familie bescherming zal bieden. Juist voordat ze door gealarmeerde bewakers wordt weggevoerd, fluistert hij iets in haar oor. Wat, dat horen we niet. Pas later, wanneer Carrie het in Washington aan haar CIA-mentor vertelt, krijgen we het in haar woorden te horen: er is een Amerikaanse krijgsgevangene bekeerd.


We hebben dan al gezien dat Carrie medicijnen slikt. En in het vervolg wordt ons duidelijk dat zij aan een bipolaire stoornis lijdt. Iets wat haar werkgever niet mag weten - de CIA heeft liever geen manisch-depressieve medewerkers. Voor ons geeft het haar overtuiging een lastig rafelrandje: heeft zij wel die exacte woorden gehoord of is haar fantasie met haar op de loop gegaan?


Het lukt haar desondanks gedaan te krijgen dat ze de woning van Brody vol mag hangen met camera's en microfoons. En zo kijken we met haar naar de vaak intieme gezinsscènes in huize Brody. En waar de gezinsleden buitenshuis de rol van modelgezin kunnen volhouden, blijken achter dichte deuren grote problemen te bestaan tussen Brody, zijn vrouw, zijn dochter en zijn zoon. Zodat wij, met Carrie, meer weten dan het Amerikaanse volk. Jammer voor haar alleen dat ze geen camera heeft gehangen in de garage, want daar, blijkt al snel, reinigt hij zich bij het ochtendgloren, legt een kleedje neer en knielt om te bidden: volksheld Brody is tijdens zijn gevangenschap moslim geworden. Bekeerd!


Daarmee is het pleit allerminst beslecht. Want ons loyaliteitsprobleem blijft. De makers beheersen de finesses van de langlopende serie, waarin de psychologie van de personages een prominente rol speelt. Een vorm die de makers in 24 al beproefden, waarin aandacht was voor de scheiding en verslaving van de hoofdpersoon en waarin diens dochter in het verloop een belangrijke rol zou opeisen. En sinds het recente haussje aan Scandinavische vervolg-misdaadseries (The Killing, The Bridge) zijn we er eigenlijk al aan gewend: een politie-inspecteur neemt niet alleen zijn huiselijke problemen mee naar zijn werk, omgekeerd geldt het ook: vaker dan ooit zien we wat hun gedrevenheid in huiselijke kring aanricht. Ging The Killing eigenlijk niet veeleer om het verdriet van ouders die hun kind hebben verloren dan om het oplossen van de moord?


Homeland gaat minstens zover. Carrie is een opvallend 'rijk' personage, ver verwijderd van de platheid van een CIA-agent zoals we die kennen uit films en series. En wat we te zien krijgen van de relatie-, integratie- en opvoedproblemen van Brody en diens gezin is voor whodunnit-achtige films of series ongekend. De tegenstrevers Carrie en Brody nemen ons afwisselend voor zich in. Natuurlijk geloven we Carrie lang, maar als ze diep wegzakt in haar ziekte en tegelijkertijd het gezin van Brody het leven weer enigszins op de rails krijgt, hellen we over. Totdat... enzovoort.


Het geeft de makers de kans de kijker alle kanten op te manipuleren, wat ons uiteindelijk het onaangename gevoel geeft dat niemand meer te vertrouwen is. En dat in een wereld waarin niets aan de hand lijkt, waarin een militair die zeven jaar in krijgsgevangenschap heeft gezeten, de kans krijgt en grijpt om een Amerikaanse droom waar te maken.


Daarmee maakt Homeland meer los dan een gewone bloedstollende tv-serie doet. Hoe dichter Carrie bij de waarheid komt, hoe ongeloofwaardiger zij voor de buitenwereld wordt. Met de voorzienigheid van de makers in het achterhoofd, is dat voor de kijker geen geruststellende gedachte.


Homeland, seizoen 1, 2011, 12 afleveringen; distributeur Fox.

Homeland, seizoen 2.

De eerste serie is vorig tv-seizoen uitgezonden door BNN, bijna gelijktijdig met de vertoning in Amerika. Daar ging in september het tweede seizoen van start. Dat zal ook door BNN worden uitgezonden, waarschijnlijk vanaf eind maart 2013.


HOMELAND VERSLAAT MAD MEN

In vijf achtereenvolgende jaren een Emmy Award - de televisie-equivalent van de Oscar - winnen, dat was nog nooit gebeurd. Maar velen verwachtten dat het Amerikaanse abonnee-tv-station HBO het afgelopen september zou gaan flikken. Ondanks forse concurrentie van de veelgeprezen series Boardwalk Empire en Breaking Bad was Mad Men, dat de afgelopen vier jaar non-stop had gewonnen, favoriet. Maar de vier belangrijkste (drama-)Emmy's gingen naar nieuwkomer en outsider Homeland: beste serie, beste scenario, beste mannelijke hoofdrol (Damian Lewis) en beste vrouwelijke hoofdrol (Claire Danes).


THE MANCHURIAN CANDIDATE

Homeland mag dan verrassen, origineel is het verhaal niet. In de roman The Manchurian Candidate van Richard Condon, verschenen midden in de Koude Oorlog (1959), wordt een groep Amerikaanse mariniers door Koreaanse communisten gevangengenomen, gehersenspoeld om na terugkeer in Amerika een aanslag te kunnen plegen, en daarna weer vrijgelaten zonder dat ze zich bewust zijn van wat er is gebeurd. Weer thuis begint een van hen, na een reeks nachtmerries, onraad te ruiken en meent zeker te weten dat een maat van hem een aanslag zal gaan plegen. The Manchurian Candidate werd twee keer verfilmd. In 1962 door John Frankenheimer met Frank Sinatra in de hoofdrol en in 2004 door Jonathan Demme met Denzel Washington in de hoofdrol.


ISRAëL TV-VOORBEELD VOOR VS

Homeland is gebaseerd op het Israëlische Hatufim (Krijgsgevangenen), een tv-serie uit 2010 bedacht, geschreven en geregisseerd door Gideon Raff, oud-student aan het American Film Institute. Hoofdpersonen zijn twee Israëlische militairen die na zeventien jaar gevangenschap in Libanon na eindeloze onderhandelingen terugkeren. De serie toont niet alleen hoe moeilijk ze het privé hebben - hun kinderen zijn opgegroeid zonder vader, hun partners hebben niet alleen gewacht - maar laat ook zien hoe ze door de Israëlische geheime dienst verhoord worden om te achterhalen wat er precies met hen is gebeurd gedurende hun gevangenschap. Daarin wordt stilaan duidelijk dat ze iets te verbergen hebben.


Hatufim was niet de eerste Israëlische tv-serie die door Amerika geadopteerd werd. Het psychotherapiedrama In Treatment (ook in een Nederlandse versie uitgezonden) was gebaseerd op BeTipul.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden