Achternaam viert 200ste verjaardag

Het is vandaag precies 200 jaar geleden dat Napoleon met een decreet iedere Nederlander verplichtte een achternaam te dragen. 'De datum van 18 augustus 1811 is zeker belangrijk', zegt taalwetenschapper Gerrit Bloothooft van de Universiteit Utrecht en het Meertens Instituut. 'Het is het startpunt geweest van een gedegen bevolkingsadministratie.'

Een Napoleon-monument in Polen. © EPA Beeld
Een Napoleon-monument in Polen. © EPA

Ook de burgerlijke stand bestaat sinds 1811. 'De Fransen hebben deze administratie opgelegd. Die was nuttig voor het innen van belastingen en de werving van soldaten', aldus Bloothooft. 'Je kunt het zien als het begin van onze informatiemaatschappij.'

Napoleon pesten
Bloothooft wil het misverstand uit de wereld helpen dat veel ongewone namen in 1811 zijn gekozen 'om Napoleon te pesten'. Vaak zijn die namen veel ouder, 'maar wordt de oorsprong niet goed meer begrepen'. 70 procent van de Nederlanders, met name in de zuidelijke provincies, had in 1811 al een achternaam.

Uit onderzoek blijkt dat een aantal namen die tot ongemak kunnen leiden nu minder voorkomen dan in 1947. Veel personen met achternamen als Sukkel, Kloot, Pik of Poepjes blijken hun naam te hebben veranderd. Bloothooft: 'Die namen zijn veel ouder dan 1811 en toen hadden ze niet de huidige negatieve betekenis. Kloot is bal zoals in aardkloot, pik verwees naar pek, een term uit de scheepsbouw, of naar een lans. Sukkel was afgeleid van de voornaam Sickel.'

Kosten
Het aantal verzoeken om de achternaam te wijzigen is gedaald van 3133 in 2007 tot 2616 in 2010. De kosten hiervoor worden per 1 september verhoogd tot 835 euro. Het ministerie van Justitie, dat de verzoeken beoordeelt, kent ruim de helft van de aanvragen toe. Meer dan de helft van de aanvragen betreft het wijzigen van de achternaam van minderjarige kinderen na een echtscheiding.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden