'Achtergestelde' pensionado moet uitspraak afwachten

Nederlandse gepensioneerden die in het buitenland wonen, zijn vaak duizenden euro's meer kwijt aan ziektekosten dan leeftijdsgenoten in Nederland. De Centrale Raad van Beroep kijkt of dit discriminatie is.

AMSTERDAM - Volgende maand, zes jaar en een reeks rechtszaken later, beslist de Nederlandse rechter of de staat zich schuldig heeft gemaakt aan het discrimineren van Nederlandse gepensioneerden in het buitenland. Want sinds de nieuwe Zorgverzekeringswet in 2006 van kracht werd, zijn 'pensionado's' vaak duizenden euro's meer kwijt aan ziektekosten dan hun leeftijdgenoten in Nederland.


Het zal je gebeuren: je woont als Nederlandse gepensioneerde in het buitenland en plotseling wordt je Nederlandse ziektekostenverzekering opgezegd. Je kunt je aanmelden bij het ziekenfonds in het land waar je woont. Je zorgpremie zal vanaf 1 januari 2006 - als in Nederland een nieuwe Zorgverzekeringswet wordt ingevoerd - voortaan automatisch worden ingehouden op je Nederlandse pensioen. Het overkwam eind 2005 zo'n 70 duizend Nederlandse pensionado's.


Stelt de rechter hen in het gelijk, dan kan de Nederlandse overheid een miljoenenclaim tegemoet zien van de gedupeerde pensionado's. De uitspraak is hun laatste kans om genoegdoening te krijgen voor het onrecht dat hun, vinden zij, is aangedaan. Beroep tegen de beslissing is niet meer mogelijk. Wellicht kunnen ze het nog hogerop zoeken bij het Europese Hof voor de Mensenrechten in Straatsburg. Maar dat lijkt zinloos: de wachttijd daar is lang en de pen- sionado's zijn oud.


De 'slachtoffers van de zorgwet' begonnen hun lange mars langs de rechters op 1 januari 2006. Toen gingen het ziekenfonds en de particuliere verzekering op in een nieuwe zorgverzekering. Voortaan was elke zorgverzekeraar verplicht om iedereen, ongeacht leeftijd en kwalen, te accepteren voor dezelfde premie. De Nederlandse ingezetenen schoven soepel door naar de nieuwe zorgverzekering; de verzekeraars accepteerden hen voor deze keer allemaal inclusief hun aanvullende polissen. Maar tienduizenden pensionado's in het buitenland met een particuliere polis raakten hun verzekering kwijt.


Als gevolg van de nieuwe zorgwet vielen zij voortaan onder de regels van de Europese Unie. Sinds 2006 houdt Nederland op hun AOW, (nabestaanden-) pensioen of WAO-uitkering maandelijks een premie in voor ziektekosten. Ze kunnen zich melden bij het ziekenfonds ter plaatse. Ook degenen die een eigen voorziening willen treffen en geen gebruikmaken van het lokale ziekenfonds, betalen die premie. Een van hun klachten is dat het ziekenfonds veel minder zorg vergoedt dan hun oude polis. Daarmee konden ze voor 2006, bijvoorbeeld in Spanje, terecht in privéklinieken, vaak bij Nederlands sprekende artsen. Maar de Seguridad Social, het Spaanse ziekenfonds, doet geen zaken met privéklinieken.


Bijverzekeren bleek nauwelijks mogelijk, tenzij voor torenhoge premies. Dat kwam doordat Nederlandse verzekeraars voor 2006 geen risico liepen op oudere (dus vaker zieke) verzekerden; dat was namelijk uitgesmeerd over het totale verzekerdenbestand. Maar in het nieuwe verzekeringsregiem vormen de pensionado's een aparte, kleine groep, die de verzekeraar verlies oplevert. Tenzij ze een kostendekkende, voor velen onbetaalbare, premie betalen. 'In 2006 werden we uit de solidariteit gegooid', zegt Cees van der Wiel, voorzitter van de Stichting Belangenbehartiging Nederlandse Gepensioneerden in het Buitenland. 'We hebben tientallen jaren premie betaald. Nu we oud zijn, kunnen wij er niet meer van profiteren, terwijl de verzekeraar zijn reservekas kon spekken.'


De reactie van Hans Hoogervorst, de toenmalige minister van Volksgezondheid, en Hans Wiegel, voorzitter van Zorgverzekeraars Nederland, was dat ze niet konden ingrijpen in het handelen van private zorgverzekeraars, op straffe van een veroordeling door Europa. In hun woonland konden de pensionado's zich evenmin bijverzekeren, omdat ook daar de verzekeraars niet zitten te wachten op dure bejaarde verzekerden uit andere Europese lidstaten.


Vanaf het begin verzetten de pensionado's zich fel tegen hun nieuwe status. In zes jaar tijd voerde hun belangenorganisatie (met steun van onder anderen voormalig Eurocommissaris Frans Andriessen, pensionado in België) een reeks rechtszaken. Kosten: een half miljoen euro. Deels met succes: hun zorgpremie, die even hoog was als in Nederland, werd onmiddellijk afgestemd op omvang en kostenniveau van de zorg in het woonland (lees: doorgaans verlaagd). Het toenmalige VVD-Kamerlid Edith Schippers (nu minister van Volksgezondheid) had daar al voor gepleit tijdens de debatten over de zorgwet. Maar het Europese Hof van Justitie in Luxemburg - de hoogste rechter in Europa - oordeelde uiteindelijk dat Nederland de zorgpremie van alle de pensionado's mocht inhouden. Het Hof sloot echter niet uit dat de 'particuliere' pensionado's in 2006 wel degelijk waren gediscrimineerd. De Centrale Raad van Beroep - de hoogste rechter in Nederland voor de sociale zekerheid - zocht het uit en doet op 13 december uitspraak.


Hoe maken de pensionado's het na zes jaar zorgwet? Een gedeelte wist zich toch bij te verzekeren of betaalt de zorg uit eigen zak. Dat kost soms duizenden euro's per jaar meer dan in de goede oude tijd. Anderen gingen terug naar Nederland: wie minder dan zes maanden per jaar in het buitenland verblijft, woont officieel in Nederland en kan zich daar gewoon verzekeren. En een onbekend aantal heeft zich wel ingeschreven en verzekerd in Nederland, maar bleef in het buitenland wonen.


Niemand weet hoeveel van die 'spookpensionado's' er zijn. Zo wonen er volgens recente cijfers van het ministerie van Volksgezondheid bijvoorbeeld in Spanje officieel bijna 13 duizend Nederlandse gepensioneerden. 'Maar het kunnen er evengoed honderdduizend zijn', zegt penningmeester Albert Kiffen van de Nederlandse belangenorganisatie. De Nationale Ombudsman, die beschikt over een megadossier met klachten van honderden radeloze pensionado's, heeft vanwege alle perikelen begrip voor de spookpensionado's.


Hoe heeft de invoering van de zorgwet zo uit de hand kunnen lopen voor de relatief kleine groep Nederlandse gepensioneerden in het buitenland?


Uit stukken en gesprekken met betrokkenen, blijkt dat de meeste politici, verzekeraars en het College voor Zorgverzekeringen (CVZ) een blinde vlek hadden voor de particulier verzekerden, een minderheid. Ze waren gefocust op de de meerderheid van ziekenfondsverzekerden. Het CVZ erkent ook dat het geen enkele ervaring had met het innen van bijdragen uit het buitenland. Tijdens de debatten tussen voor- en tegenstanders van de zorgwet werd deze kleine groep gepensioneerden overstemd. Daar kwam een negatieve beeldvorming bij: die pensionado's zaten lekker aan de Costa's in hun riante villa's, en klagen dan over hoge premies. Was het ziekenfonds hun soms te min?


Het simpelste antwoord komt van een Nederlandse verzekeraar: 'Er is gewoon niet goed nagedacht over de gevolgen voor de pensionado's.'


België, Duitsland en Spanje meest populair

Anno 2011 wonen er ruim 76 duizend Nederlandse pensionado's in het buitenland, inclusief hun gezinsleden ruim 100 duizend personen. De meesten in een van de lidstaten van de Europese Unie. Koplopers: België, Duitsland en Spanje. Zij ontvangen hun AOW, (nabestaanden-) pensioen of WAO-uitkering uit Nederland. Krachtens Europese verdragen houdt Nederland daarop een zorgpremie in, die recht geeft op de basiszorg in hun woonland. Voor pensionado's in Europese landen die niet tot de EU behoren, zijn soortgelijke verdragen gesloten, net als met Marokko en Turkije.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden