Achter iedere jihadist staat een haatimam

De terroristen van Parijs werden geïnspireerd en aangezet door haatpredikers. Die zetten jongeren op tegen het Westen, sommigen ronselen strijders voor de jihad van groepen als Al Qaida en IS. Wie zijn de opvallendste haatpredikers in Europa?

Fawaz Jneid was tien jaar geleden invloedrijk onder Nederlandse jihadisten. Hij raakte op de achtergrond. Beeld anp

De Britse politieke activist, shariageleerde en voormalig advocaat Anjem Choudary kwam snel met een reactie op de aanslag in Parijs. Moslims zien de 'onthoofding' van het satirische Franse blad Charlie Hebdo helemaal niet als een aanslag op de vrije meningsuiting. Want moslims geloven daar niet in.

'Hun teksten en acties worden bepaald door goddelijke openbaring en niet op basis van menselijke wensen', schreef hij in de Amerikaanse krant USA Today. Hij voegde eraan toe dat niet-moslims dondersgoed weten dat het beledigen van de profeet Mohammed 'in een groeiende instabiele en onzekere wereld consequenties heeft'.

Op de daders van de aanslag op Charlie Hebdo heeft Choudary weinig invloed gehad. Die werden kennelijk door andere haatpredikers geïnspireerd. Maar Choudary is ontegenzeggelijk een invloedrijke figuur in Europese jihadistische kringen. Zijn anti-westerse speeches worden vertaald en zijn Twitter-berichten worden veelvuldig geretweet door jihadsympathisanten in Engeland, Nederland, België en Duitsland.

Choudary was het brein achter de, inmiddels in Engeland verboden organisatie Sharia4Uk. Die laatste club stond model voor filialen in België (Sharia4Belgium) en Nederland (Sharia4Holland).

De Belgische leider, Fouad Belkacem, alias Abu Imran, is een charismatisch figuur. Hij is goed van de tongriem gesneden, heeft gevoel voor humor en houdt van provoceren.

Sharia4-leden behoorden tot de eerste groep strijders die vanuit België naar Syrië vertrokken. Ouders zeggen dat de organisatie, die eind 2012 is opgeheven, hun kinderen heeft gehersenspoeld. Zelf ontkent Belkacem dat. Hij doet alleen aan dawa, zieltjes winnen voor de islam, beweert hij. Hij is een van de 46 verdachten in een omvangrijk terreurproces, dat in december is afgesloten. De uitspraak is over ongeveer een maand. Dan zal duidelijk worden of Belkacem en zijn Sharia4-maten ook juridisch gezien ronselaars zijn.

Abu Hamza, de Britse haatprediker, werd vrijdag in de VS tot levenslang veroordeeld. Hij inspireerde vele terroristen. Beeld epa

Nederland

De Nederlandse Sharia-4-club heeft zelf geen populaire leider voortgebracht. De Hollandse afdeling werd aangestuurd door Belkacem, die ook in Nederlandse jihadkringen populair is.

In de nieuwe radicaliseringsgolf is in Nederland niet één sterke authentieke figuur aan te wijzen. Azzedine C. alias Abou Moussa, heeft zich het afgelopen jaar het meest naar de voorgrond gedrongen. Hij was actief in radicale clubjes als Straatdawa en Behind Bars, manifesteerde zich op Twitter, Facebook en de radicale site De Ware Religie (DWR). Hij was aanvoerder van de Hollandse tak van de internationale media-jihad, maar is geen ideologische inspirator. Hij speelde via sociale media boodschappen door van Choudary en andere radicale geleerden (en Hollandse strijders) uit het Midden-Oosten en vertaalde die naar de lokale situatie. Abou Moussa wordt verdacht van ronselen voor de jihad. De datum van zijn proces is nog niet bekend.

Fouad Belkacem, de leider van Sharia-4-Belgium, die ook volgelingen in Nederland aanstuurt. Beeld afp

Salafistische moskeeën

Tijdens de eerste radicaliseringsgolf rond de moord op Theo van Gogh in 2004 waren op Hollandse bodem veel meer haatpredikers te vinden. Voor de terroristische aanslagen van 9 september 2001 (9/11) konden die in diverse salafistische (ultra-orthodoxe) moskeeën rustig hun gang gaan. In vrijdagpreken werd openlijk gefulmineerd tegen de westerse democratie en de emancipatie van de vrouw.

Zo smeekte imam Fawaz Jneid van de Haagse As Soennah-moskee in een van zijn preken Allah om Ayaan Hirsi Ali een kanker op de tong te geven en filmmaker Theo van Gogh een vreselijke ziekte te bezorgen. Dat was vlak voor Van Gogh, in november 2004, werd vermoord. Na die moord kwamen de haatimams, onder wie ook Ahmed Salam uit Tilburg (die weigerde de hand te schudden van minister Rita Verdonk van Vreemdelingenzaken), steviger in het vizier van de AIVD.

Invloedrijk in die periode was toen ook de Hollandse bekeerling, imam Abdul-Jabbar van de Ven. Hij wenste, op een vraag van Andries Knevel, op nationale televisie PVV-leider Geert Wilders dood.

Anjem Choudary, een van de invloedrijkste jihadistische predikers in Europa, is het brein achter de Sharia-4-beweging. Beeld getty

De salafistische imams van toen spelen nu geen prominente rol meer in de jihadistische beïnvloeding. Fawaz is er door het bestuur van de As Soennah moskee uitgegooid. Hij is nog actief op sociale media en nog altijd anti-westers, al ontraadt hij nu - net als Salam - jongeren te gaan strijden in Syrië.

Lezingen van Van de Ven, die is uitgeweken naar Manchester, worden nog af en toe gepost op de mediakanalen van Hollandse jihadi's. Maar als inspirator heeft hij afgedaan, sinds zijn optreden in het programma 24 uur met... Een etmaal doorbrengen met de ultieme kafir (ongelovige) Theo Maassen heeft zijn geloofwaardigheid in extremistische kringen ondermijnd. Nederlandse jihadi's worden ideologisch vooral gevoed via internet. Door Choudary, ideologen van Islamitische Staat en Al Qaida-figuren, dood of levend, als Anwar al-Awlaki, de Jemenitische Amerikaan die ook de broeders Kouachi inspireerde.

En door hun eigen Hollandse 'broeders' die strijden in Syrië en Irak, zoals Abu Fidaa. Deze strijder, die in juni 2013 als woordvoerder van een groep Hollandse strijders een interview gaf aan de Volkskrant, vond vijf maanden later de dood op het slagveld. Zijn heldendaden worden op sociale media van jihadi's breed uitgemeten in een martelaarsportret.

De lokroep van Europese strijders is groot. Wie een jihadistische Spiderman of Batman wil zijn, moet in de voetsporen treden van een Abu Fidaa of een Abu Adam Al-Almani, de voormalige Duitse rapper Deso Dogg die zich bekeerde en naar Syrië vertrok, en ook kiezen voor het martelaarschap, een mooi plekje in het paradijs.

Abu Adam Al-Almani, voorheen de Duitse rapper Deso Dogg, is in Syrië een van topfiguren van de propagandatak van IS. Beeld afp

Fondsenwervers

Rondreizende haatpredikers trekken vanuit het Midden-Oosten of Europese buurlanden, langs verschillende Europese moskeeën. Een van hen, de Belgisch-Marokkaanse radicale prediker Tarik Chadlioui, dook in september in Gouda op. Hij is een van de belangrijkste salafistische fondsenwervers in Europa, was onder andere actief voor Sharia4Belgium. Chadlioui's komst zorgde voor grote onrust in de Goudse gemeenteraad, die hem het liefst voorgoed uit Nederland zou willen weren.

Minister Lodewijk Asscher kondigde in augustus aan buitenlandse haatpredikers, zoals Chadlioui, te zullen weigeren of het land uit te sturen als ze de jihad of IS verheerlijken. Maar hoe doe je dat in een democratie, die de vrijheid van meningsuiting koestert? Haatpredikers buiten die vrijheid uit en weten precies waar de grenzen liggen.

Neem Fawaz. Radicale jongeren vertelden de Volkskrant destijds dat ze zich opgehitst voelden door zijn 'kanker-preek'. Hij kwam er juridisch mee weg, omdat hij Allah smeekte om Van Gogh iets aan te doen en niet rechtstreeks de jongeren.

Haatpredikers digitaal afstoppen is nog moeilijker.

Wat helpt dan wel? 'De oplossing kan alleen vanuit de moslimgemeenschap zelf komen', meent radicaliseringsdeskundige Halim el-Madkouri. Moslims herkennen haatboodschappen die niet-moslims vaak ontgaan. Ze zouden daar massaal melding van moeten maken bij instanties en internetproviders, zodat snel kan worden ingegrepen.

Iemand een murtad (afvallige) noemen zal door niet-moslims niet snel worden aangemerkt als haatzaaien. Maar dat is het, gezien vanuit de radicale ideologie wel: een murtad moet dood.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.