Achter het rumoer de rust

Nepal Kathmandu..

Wil Thijssen

Daar is ze. De duizenden toeschouwers op het plein beginnen te joelen. De mensenmassa duwt en trekt en zit tot op de daken van de pagodes opgestapeld. Camera’s flitsen, de bekkens, gongs en drums klinken sneller en zo diep dat je het gedreun in je maag voelt. Kumari Devi, de levende godin van Kathmandu, wordt door de menigte naar haar praalwagen gedragen – zelf lopen is uit den boze; de voeten van een godin mogen nooit de grond raken.

Zodra ze heeft plaatsgenomen op haar gouden troon klinken vier saluutschoten. Mensen buigen en gooien geld en bloemen naar het negenjarige meisje. Ze lijkt verlegen met de situatie. Jonge mannen trekken blootsvoets de zware houten wagen voort, over het plein van de tempels, naar het voormalige paleis waar ze jaarlijks de koning zegent.

Het is niet laat maar wel donker, de zon is achter de Himalaya gezakt. De volle maan beschijnt het tafereel. Dit is Indra Jatra, het meest indrukwekkende feest in Nepal, dat negen dagen duurt. Kathmandu viert het eind van de moesson, het feest dat begint met volle maan.

Dit is een van de weinige keren dat de levende godin haar huis aan het tempelcomplex in het hart van de stad mag verlaten. Iedereen probeert een glimp op te vangen van het meisje dat onsterfelijk is totdat ze voor het eerst menstrueert. Dan is ze onrein en wordt ze vervangen door een nieuwe godin die door alle Nepalezen wordt aanbeden.

In Kathmandu, waar hindoeïsme en boeddhisme samensmelten, wordt veel gefeest. De hoofdstad van Nepal viert de komst van de warmte, de Nacht van Shiva, het Nepalees en het Tibetaans Nieuwjaar, het feest van levende en overleden moeders, de geboorte van talloze goden, het einde van de moesson en de heiligheid van de koe. Koeien zijn onaantastbaar en lopen overal, op de pleinen, in de vuile straten, op de binnenplaatsen van vervallen huizen.

‘Werjoefrom’, vragen de verkopers van kralenkettingen en handgesneden boeddhabeeldjes rondom het tempelcomplex waar de Kumari wordt geëerd. ‘Watsjoeneem?’

‘Joefromholland? Please change.’ Een oude, man strekt zijn hand uit. Er liggen enkele euromuntjes op, aan hem gegeven door toeristen die hun geld nog niet voor roepies hebben omgewisseld of die hem de grote biljetten die ze wel op zak hebben, niet gunden.

De muntjes zijn ongeveer 2 euro waard. Hij glundert als hij er 200 roepies voor krijgt. ‘Namaste’, dankt en buigt hij. Even later komt hij weer terug. Wat wil hij? Hij wil niks. Hij brengt een kaart. Een mooie ansichtkaart van Kathmandu. Gekocht van het geld dat hij zojuist heeft gekregen. Uit dankbaarheid.

Kathmandu is een stad om van te houden of om gek van te worden. Zo rustig als de groene bergen rond de vallei en de witte toppen van de Himalaya zijn, zo overspannen is de hoofdstad met zijn toeterende auto’s die onafgebroken in files rijden, knetterende brommers en motoren, bellende riksja’s, rammelende boerenkarren en smog, uitlaatgassen en koeienstront.

Hier geef je geen voorrang, hier neem je het. De straten ruiken naar wierook, geurkaarsen, kippen, honden, bloemen die voor tempels zijn geofferd, specerijen en benzinedampen. Politieagenten regelen het verkeer met mondkappen voor, monniken lopen blootsvoets door de straten. Iedereen toetert, zingt, duwt, trekt, schakelt en probeert als eerste op te trekken zodra de gelegenheid zich voordoet.

Het is aardedonker. De straatverlichting werkt niet omdat de Nepalese overheid de brandstofrekening aan India niet kan betalen. De veelal onverharde straten in de toeristische wijk Thamel worden door de koplampen van auto’s verlicht. Winkeliers verkopen hun waar in het donker en tellen het geld bij kaarslicht. In sommige winkeltjes brommen generatoren waarop een lichtgevend peertje is aangesloten.

Het is extra druk omdat Kathmandu Indra Jatra viert. Het gonst door de straten: de koning komt niet! Dit jaar gaat de interim-premier op audiëntie bij de levende godin. Zij geeft hem met haar duim de tika op het voorhoofd – de rode stip voor geluk en een goed regeringsjaar.

Koning Gyanendra zit gevangen in zijn paleis sinds de bevolking vorig jaar in opstand kwam tegen zijn dictatuur. De koning sloeg hard terug, maar verloor. Er kwam een premier, een interim-regering en een wapenstilstand. In Kathmandu rijden VN-jeeps af en aan om toezicht te houden op het wapenarsenaal van de maoïstische guerrilla’s en het overheidsleger. De avondklok geldt niet langer, een tijdelijke vrede kwam ervoor in de plaats.

Het negatieve reisadvies voor Nepal is opgeheven maar de toeristen blijven weg, klaagt Mingma Sherpa in zijn winkel in Thamel. En als de toeristen wegblijven, drukt dat het nationaal inkomen, dat toch al niet veel groter is dan de bedrijfsbegroting van V & D; Nepal is een van de armste landen ter wereld.

Sherpa verkoopt slaapzakken, kleding en thermisch ondergoed aan toeristen die de bergen in trekken. De maoïsten hebben de klanten verjaagd, zegt hij. Soms vragen ze geld in de bergen om hun leger mee te onderhouden. Het zijn kleine bedragen, maar die weiger je natuurlijk niet aan gewapende milities.

Nepal lijdt al tien jaar onder een burgeroorlog die tot nu toe 13 duizend levens heeft gekost. Het is er onrustig. Opnieuw zijn de verkiezingen uitgesteld en weet niemand wie er de baas is. In de straten van Kathmandu wordt zo veel gedemonstreerd dat niemand er meer van opkijkt.

Demonstranten schreeuwen door megafoons, slaan met stokken op trommels en zwaaien met spandoeken die zijn beschilderd met teksten in het Nepali. De protesten verdampen in het kabaal van het langsrazende verkeer dat zich door straatjes wurmt die daarop helemaal niet zijn berekend.

Maar de talloze steegjes leiden naar binnenpleinen met stoepa’s en tempels die vreedzaam naast het nieuwe Kathmandu met zijn toeterende auto’s en schreeuwende reclame bestaan. Hier zijn geen demonstraties. Hier is geen verkeer. Hier wordt gezongen door de vogels en gebeden door de monniken. Hier worden bloemen geofferd en wordt wierook gebrand. Gebedsvlaggetjes wapperen stilletjes in de wind. Hiervoor ben je naar Nepal gekomen. Op de binnenpleinen van Kathmandu is de stad in al die eeuwen onveranderd gebleven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden