Achter het nu

Nu.nl is groot en gerespecteerd als nieuwsbrenger; tegelijk zit de jongensboekensfeer van het begin nog diep in het dna. Over redactionele onafhankelijkheid staat bijvoorbeeld niets op papier. Is dat erg?

Op donderdag 18 oktober ontvangt Sander Stallinga, uitgever van nu.nl, om 11.05 uur een sms. Het is de automatische melding die hij krijgt als de redactie belangrijk nieuws naar de smartphones heeft gestuurd van mensen met de nu.nl-app. 'Breaking aangekomen (11.05.20): Silvia Krista overleden', leest hij. In de haast heeft een redacteur zowel de voor- als achternaam van de overleden actrice Sylvia Kristel verkeerd geschreven. Het bericht is verstuurd naar 2.047.493 mensen.


Snelheid is een van de pijlers van de site, al sinds de oprichting dertien jaar geleden. Dat er dan weleens foutjes in de berichten sluipen, wordt op de koop toegenomen.


Want die snelheid is ook wat nu.nl tot de grootste onlinenieuwsleverancier van Nederland maakte. Per maand volgen 5,2 miljoen lezers het nieuws via de site. Op mobiele telefoons en tablets lezen maandelijks ongeveer 5,3 miljoen mensen de korte nieuwsberichten. Daarmee laat nu.nl de nieuwssites van alle kranten ver achter zich.


Zo'n rol als belangrijk nieuwsbrenger schept journalistieke verwachtingen en verplichtingen. Toch heeft de structuur van de relatief jonge nieuwstitel niet de checks and balances die andere media kennen, bijvoorbeeld tegen inhoudelijke inmenging van een uitgever. De redactionele structuur is nog grotendeels die van het begin, in mei 1999. Wat betekent dat voor wat u leest? Wat is het dna van nu.nl?


De twintig redacteuren zitten in een modern gebouw in Amsterdam-Slotervaart. Er heerst niet de reuring die je zou verwachten bij een medium dat 'het laatste nieuws het eerste brengt'. De meeste onrust komt van een flatscreen aan de muur, waarop de bezoekcijfers worden bijgehouden: 20.397 mensen op de site, 20.465, 20.421.


De redacteuren zijn jong. 'Laatst werd iemand 30, dat was een behoorlijke kwestie', lacht Wouter Bax, sinds mei hoofdredacteur. Hij werkt tussen zijn redacteuren. Uitgever Stallinga heeft een kantoor, op de redactievloer.


Dat laatste is opvallend. Bij traditionele nieuwsmedia, zoals kranten, is het ondenkbaar dat de uitgever op de redactie zit, om te voorkomen dat commerciële belangen invloed uitoefenen op redactionele inhoud. Stallinga rent weleens zijn kantoor uit als hij ziet dat andere sites nieuws brengen dat niet op nu.nl staat. 'Ik houd me verre van het redactionele proces', zegt hij. 'Maar ik ben als nieuwsliefhebber benieuwd waarom wij een bericht nog niet hebben.'


Toch zijn er aanwijzingen dat de invloed van uitgeverij Sanoma groter is dan gewenst bij een onafhankelijke nieuwsorganisatie. In november 2011 stapte hoofdredacteur Laurens Verhagen op na een onoplosbaar conflict met de uitgever. De relatie met Sanoma lijkt de achilleshiel van nu.nl. Het gaat niet goed met de bladenmarkt. Dat legt druk op een succesvolle titel als nu.nl.


In 1999 stelde het Nederlandse internet niet veel meer voor dan de website startpagina.nl, die na een hoop gepiep en gekraak van een inbelmodem bereikt kon worden. In restaurant Steakhouse aan de Amstelveenseweg in Amsterdam kwamen drie mannen bij elkaar. Aan de ene kant van de tafel Merien ten Houten, de oprichter van de zoekmachine Ilse. Tegenover hem programmeur Sacha Prins en reclamejongen Kees Zegers, die op dat moment met de website Businessnet.net 15 duizend pageviews per dag haalden. 'Dat aantal was mega in die tijd', zegt Zegers nu.


Ten Houten wilde een Nederlandse versie van CNN beginnen op het internet: al het nieuws, snel en objectief op één plek. De drie legden 18 duizend gulden in om de bv op te starten. Ondanks hun gebrek aan journalistieke achtergrond wisten Zegers en Prins precies wat ze met de nieuwe website wilden. 'Professioneel, eenvoudig en een heel duidelijke propositie: wij brengen het laatste nieuws als eerste.'


Zegers nam twee redacteuren aan die de website van nieuws gingen voorzien. Dat nieuws kwam van persbureau ANP, waardoor nu.nl lang de naam hield dat het niet meer deed dan persbureaus overschrijven. Twaalf jaar later reageert uitgever Stallinga nog altijd stekelig op de vraag welk percentage van de persbureaus wordt overgenomen. 'Het doet geen recht aan wat we hier doen.' Hij gokt dat 60 procent van de berichtgeving rechtstreeks van de persbureaus komt, tegen 40 procent zelf gemaakt of geredigeerd nieuws.


De slag naar meer eigen nieuws maakte nu.nl als eerste in Den Haag. Daar werd in 2008 journalist Lucas Benschop aangesteld. 'Politiek nieuws heeft meteen extra nieuwswaarde', zegt hij. 'Daarom was dit een logische keuze.'


Hij merkt dat het ANP-imago nog steeds aan de site kleeft. 'O, zitten er echt journalisten achter nu.nl', vragen mensen hem verbaasd. Benschop vindt daarom dat de site wel meer gezicht mag krijgen, bijvoorbeeld door verslaggevers of de hoofdredacteur voor politieke en journalistieke duiding aan te laten schuiven bij talkshows. Tegelijkertijd zou dat tot een spagaat leiden: 'Wij brengen alleen de feiten, we doen zo min mogelijk aan duiding. We moeten als redacteur zo onzichtbaar en kleurloos mogelijk zijn.'


Ook al in de tijd van Kees Zegers was dat zo. De boodschap aan nieuwe redacteuren was glashelder: 'Als ik jullie betrap op kleur, schop ik jullie het pand uit.'


Het ging al snel goed met nu.nl: binnen een week evenaarde de site het aantal pageviews van Businessnet.net. Het eerste hoogtepunt diende zich aan in augustus 1999. De scoop over een beveiligingslek in Hotmail werd door veel media overgenomen; de Volkskrant plaatste het nieuws de volgende dag op de voorpagina.


Een jaar na de lancering van nu.nl vond op 13 mei 2000 in Enschede de vuurwerkramp plaats. De redactie werd overspoeld met e-mails en foto's van mensen ter plekke en liep voorop met de verslaggeving. Omdat de ramp zich in het weekend voltrok en kranten pas maandag verschenen, was voor veel mensen nu.nl de primaire bron van informatie. Het betekende de definitieve doorbraak van de site.


Niet veel later nam het toenmalige PCM, de uitgever van de Volkskrant, Trouw, Het Parool, NRC Handelsblad en Algemeen Dagblad, contact op: of ze misschien eens op gesprek wilden komen? Zegers: 'Dat wilden wij wel. Wij vonden stiekem ook dat nu.nl toebehoorde aan PCM. Zij hadden de grootste historie van nieuws brengen in Nederland.'


Zegers, Sacha Prins en Merien ten Houten werden ontvangen in een grachtenpand in Amsterdam. 'Willen jullie nu.nl verkopen?', vroeg Ben Knapen, die de delegatie namens PCM leidde. 'Dat hangt er vanaf hoeveel u betaalt', was het antwoord. Het trio wilde 25 miljoen gulden voor de website hebben. Te veel, vond de PCM-voorman. 'Dan zijn we uitgepraat', zei Zegers. Nog geen vier minuten na de aanvang van het gesprek trokken Zegers, Ten Houten en Prins hun jas weer aan.


Weer buiten baalden de drie vooral van de houding van de gevestigde krantenjournalisten tegenover de nieuwkomers op het internet. 'Knapen behandelde ons als een stel cowboys.'


Die verhouding blijkt ook nog uit het interview dat de huidige hoofdredacteur honderd dagen na zijn aantreden gaf aan De Nieuwe Reporter, een website over journalistiek. Hij noemde het Genootschap van Hoofdredacteuren 'een redelijk onnozel gezelschap' dat laatdunkend doet over onlinejournalistiek en de toekomst angstig tegemoet treedt. 'Je kunt best een interview geven aan NRC, maar even heel gechargeerd gezegd: níemand leest NRC', schamperde hij.


'Dat ging een beetje te ver', zegt Bax nu. 'Ik wilde nu.nl duidelijk positioneren. Kranten zullen altijd belangrijke nieuwsbrengers zijn op hun eigen gebied: duiding en analyse van politiek, haute culture, sociale economie. Wij claimen de marge van het hier en nu. Ook kunnen wij het vliegwiel zijn van het nieuws dat zij brengen: als radio, tv en nu.nl het nieuws overnemen, weet iedereen het.'


In Den Haag merkt politiek redacteur Benschop wel dat een voorpagina van NRC Handelsblad of de Volkskranthoger aangeschreven staat. 'Terwijl onze berichten door meer mensen worden gelezen.' Toch is er volgens hem een kentering gaande. 'Albayrak bracht het nieuws dat ze de politiek zou verlaten bij mij.' Je kunt anno 2012 internetjournalistiek niet meer lager aanslaan dan krantenjournalistiek, vindt hoofdredacteur Bax. 'Het is ander werk, met een andere dynamiek. Internetjournalistiek is echt volwassen geworden.'


Nu.nl werd dat onder de vleugels van het Finse uitgeverijconcern Sanoma, dat de site in 2001 overnam. Onderweg naar de onderhandelingen bedachten Zegers en Sacha Prins wat ze voor de site wilden hebben. 'We hebben uitgerekend wat het zou kosten om nooit meer te hoeven werken. Dat je in een normaal appartement kon wonen, met een leuke auto. Dat je maandelijks voldoende geld had, een paar keer per jaar op vakantie kon, een zeilbootje kon kopen, een tweede klassieke auto en elk jaar een nieuwe computer.'


Het bedrag waar Zegers en Prins (elk 25 procent) en Ten Houten (50 procent) op uitkwamen is 3,8 miljoen gulden per persoon. Ze rondden het af op 5 miljoen, en vroegen 20 miljoen gulden, nu een kleine 9 miljoen euro. Een koopje voor de plek die nu.nl in het medialandschap inneemt.


Het huwelijk tussen de Finnen en nu.nl verloopt niet altijd vlekkeloos. Op 18 november 2011 neemt Laurens Verhagen, sinds 2006 hoofdredacteur, plotseling ontslag. De officiële lezing: 'Een verschil van inzicht in het te voeren beleid.' Het nieuws slaat op de redactie in als een bom. Tegenover NRC Handelsblad beweert een anonieme redacteur dat de onafhankelijkheid van de redactie in het geding is.


Dat wordt later door Michiel Buitelaar, chief operations officer bij Sanoma, ontkend. 'Er was een conflict over de mate van samenwerking tussen de verschillende redacties van Sanoma.'


Wat er precies tussen Verhagen en de uitgever heeft plaatsgevonden, blijft onbekend. Bij zijn afscheid hebben hij en Sanoma vastgelegd dat er over de reden van zijn ontslag niets naar buiten komt.


Eén ding is zeker: de nieuwswebsite die zo objectief en onafhankelijk mogelijk wil zijn, is een vreemde eend in de bijt bij het uitgeversconcern dat onder meer LINDA., Nieuwe Revu, Panorama, Margriet, Libelle en Playboy uitgeeft. Nu.nl is met zijn miljoenen bezoekers per maand een ideale etalage voor de bladen van Sanoma. 'Er wordt vaak likkebaardend naar ons gekeken', zegt hoofdredacteur Bax. 'Maar we moeten een journalistieke afweging maken. Daar zouden onze andere collega's van Sanoma ook van overtuigd moeten zijn.'


Die opmerking van Bax ligt in lijn met het enige commentaar dat voormalig redactiechef Wieland van Dijk, die trouw bleef aan Verhagen en ook zijn ontslag indiende, kwijt wil: 'Sanoma moet eens gaan begrijpen dat nu.nl een onafhankelijke, journalistieke club is met dwarse, eigenwijze mensen. Ze moeten hen gewoon hun gang laten gaan.'


Soms komen de journalisten van nu.nl in botsing met het zakelijke management van Sanoma. Als in oktober 2011 de Playboy-foto's van Britt Dekker uitlekken, maakt nu.nl daar keurig een bericht van. Playboy zelf is daar niet blij mee en klopt boos op de deur. Het mannenblad krijgt nul op het rekest, maar het tekent de verschillende belangen in het concern.


Niet alleen de uitgever wordt soms in verlegenheid gebracht door de berichtgeving, dat geldt ook voor adverteerders. Zo had Shell een grote advertentie op de site, terwijl nu.nl schreef over de milieuschade die het bedrijf zou aanrichten in Nigeria. Shell was niet blij met die situatie. 'Maar wij ook niet', zegt uitgever Stallinga. 'Het nieuws gaat voor alles, dus dan besluiten wij zo'n advertentie stop te zetten.'


De scheiding tussen redactie en commercie is onderdeel van de 'heel goede werkafspraken' tussen uitgever en hoofdredacteur. Die afspraken zijn niet zwart op wit vastgelegd. 'Maar de redactie is niet minder onafhankelijk dan welke journalistieke redactie dan ook ', zegt Bax.


Een redactiestatuut, waarin zaken zoals de procedure van de benoeming van een hoofdredacteur zijn vastgelegd, heeft nu.nl ook niet. In het kantoor van Stallinga reageren de uitgever en hoofdredacteur daar nonchalant op. 'Ik ben er niet tegen, hoor', zegt Bax. 'We kunnen het altijd overwegen.' Stallinga vindt een redactiestatuut niet nodig. 'Het functioneert nu goed, en dat heeft het altijd gedaan.'


Juist daar zit de pijn, zegt Thomas Bruning, algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ). 'Een redactiestatuut is van belang op momenten dat het minder goed gaat. Dan is het goed dat je afspraken hebt gemaakt, want een uitgever heeft andere belangen dan de journalistieke belangen van de redactie.'


Ook in Zegers' tijd als hoofdredacteur, waarin het nog om 15 duizend in plaats van 15 miljoen pageviews per dag ging, was er weinig vastgelegd. 'Bij eigen nieuws pasten we hoor- en wederhoor toe. Verder moesten de redacteuren vooral naar ons luisteren. Als ik wilde dat Pipo de Clown op de homepage kwam, dan kwám Pipo de Clown op de homepage. Bij wijze van spreken hè, want we wilden serieuze journalistiek bedrijven.'


Mensen vragen best vaak of hij spijt heeft dat hij nu.nl destijds al zo snel, en voor relatief weinig, van de hand heeft gedaan. 'Ik denk dat het nu misschien wel 250 miljoen euro waard is', gokt hij. 'Maar daar gaat het niet om. Het gaat om wat eraan vooraf ging: het jongensboek.'


ALLEEN EEN ANDER LOGO

Het uiterlijk van nu.nl is vrijwel ongewijzigd sinds de oprichting. Kees Zegers maakte het basisontwerp in een paar weken. Vervolgens ging programmeur Sacha Prins met de site aan de slag. Hij herschreef de HTML-code meerdere keren, zodat de site zo snel mogelijk zou zijn. Binnen drieënhalve maand stond nu.nl live. De enige grote wijziging die ooit aan de site werd aangebracht is het logo. Na drie weken veranderde Zegers dit al in het huidige, ronde beeldmerk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden