Achter het glas de nostalgie

Over Van den Endes DeLaMar Theater in Amsterdam, dat zondag officieel wordt geopend, is al veel gezegd en geschreven. Maar wat wordt er straks eigenlijk voor theater geprogrammeerd? En hoe zitten de stoelen?

'Jongens, kijk uit, achteruit allemaal, Wim Sonneveld komt binnen!'Joop van den Ende is even zeer alert bij de entree van een nieuw beeld van de gevierde cabaretier Wim Sonneveld (1917-1974) naar wie in het DeLaMar Theater de grote zaal (943 stoelen) is vernoemd. Omdat er van Sonneveld geen mooi borstbeeld bestond, heeft Van den Ende een nieuwe laten maken. Door Els van Foeken, die voor Carré eerder al een borstbeeld maakte van Youp van 't Hek.


Even later wordt ook actrice Mary Dresselhuys (1907-2004) naar binnen gebracht, op weg naar haar sokkel. Dat beeld is meegenomen uit de inboedel van het oude Nieuwe de la Mar Theater. De kleine theaterzaal (601 stoelen) is naar haar vernoemd.


Het is Joop van den Ende ten voeten uit: eerbied voor de historie, voor de traditie, maar ook vooruitkijken, in dit geval naar de toekomst in een spiksplinternieuw theater.


Deze week vonden de laatste inrichtingsactiviteiten plaats in het DeLaMar Theater aan de Marnixstraat in Amsterdam. Op initiatief van Joop en Janine van den Ende gebouwd, naar een ontwerp van de architecten Arno Meijs en Jo Coenen. Gefinancierd door de VandenEnde Foundation die er uiteindelijk 65 miljoen voor op tafel legde. Steeds was Van den Ende zelf aanwezig om tot in details adviezen, aanwijzingen en opdrachten te geven. Ook deze week bemoeide hij zich met van alles en nog wat: van de binnenkomst van Sonneveld tot en met dat ene tafeltje dat naar zijn mening net even verkeerd stond.


'De grote baas belt gemiddeld drie keer per dag op om te vragen hoe het staat met de kaartverkoop. Nou Joop, zeg ik dan, het gaat goed, we verkopen duizenden kaartjes per dag en sommige voorstellingen worden zelfs al bijgeboekt. Maar een paar uur later belt hij weer voor de nieuwste cijfers. Vervelend? Welnee, dat hoort bij hem, dat is nu eenmaal zijn natuurlijke betrokkenheid.' Fons Bruins (68) is op dit moment algemeen directeur van het DeLaMar, een functie die hij tot 1 maart 2011 zal bekleden. Bruins was voorheen schouwburgdirecteur in onder meer Sittard, Heerlen en Eindhoven, en is vorig jaar naar Amsterdam gehaald om leiding te geven aan de start van het DeLaMar.


Bruins: 'Ik ken Joop al vanaf 1973, toen hij als beginnend impresario bij mij in Sittard kwam met in zijn koffertje André van Duin en het toneelstuk Twee op de wip met Jeroen Krabbé en Willeke Alberti. En nu heeft hij in Amsterdam dit grote theater gerealiseerd. Ik heb veel bewondering voor zijn vakkennis en ondernemerszin, maar hij krijgt niet altijd zijn zin. Zo wilde hij op het dak van het theater maar liefst vier keer het DeLaMar-logo neerzetten, maar dat vond ik echt te veel. Kom op Joop, het moet niet te gek worden, heb ik tegen hem gezegd. Uiteindelijk kon hij daarmee leven.'


Het DeLaMar Theater is eigendom van de VandenEnde Foundation en wordt door de Stichting DeLaMar gehuurd; over vijf jaar moet het gebouw hypotheekvrij zijn. Daarnaast ontvangt het theater van de Foundation een bijdrage in de programmeringskosten. Bruins: 'Van den Ende bemoeit zich inhoudelijk verder niet met de programmering, maar wil wel graag alles weten. Dat is niet erg, want wij zijn geheel onafhankelijk in wat wij hier laten zien. Joop wil misschien best dat zijn musicals hier straks minstens vier maanden staan, maar dat vind ik te lang. Het DeLaMar zal niet het zoveelste Van den Ende-musicaltheater worden.'


~


Zondag wordt het DeLaMar Theater in aanwezigheid van koningin Beatrix feestelijk geopend met de première van de musical La Cage aux Folles (een productie van Stage Entertainment) en het toneelstuk Ontrouw, geproduceerd door Hummelinck Stuurman. Beide voorstellingen markeren de programmering: in de grote zaal musicals, concerten en grote shows, in de kleine zaal toneel, cabaret en muziektheater. Nieuw voor Amsterdam is dat voorstellingen langer dan normaal blijven staan; La Cage zelfs tot half februari en Ontrouw drie weken. Dit seizoen volgen grote musicals als Zorro, Volendam en Urinetown, en shows van Simone Kleinsma en Mariska van Kolck. In het cabaretprogramma onder meer Freek de Jonge, Seth Gaaikema, Jetty Mathurin en de Comedytrain. Concerten worden gegeven door Wibi Soerjadi, Glen Miller Orchestra, The Tenors en The African Mamas.


In het aanbod is toneel een belangrijke pijler. Sinds de sluiting van het Nieuwe de la Mar Theater vijf jaar geleden zijn in Amsterdam nauwelijks vrije producties te zien geweest. Die komen nu terug in de Mary Dresselhuys-zaal, met titels als Doek! van Maria Goos, De Wijze Kater van Heijermans, Tsjechovs Meeuw, De Aanslag naar Mulisch en De Avonden naar Reve.


Bruins: 'Ons theater zal het wat commerciëlere cultuuraanbod brengen. De Stadsschouwburg, onze buurman aan de overkant, is er vooral voor het gesubsidieerde theater - daarover zijn goede afspraken gemaakt. Daarnaast zitten wij tussen Kleine Komedie en Carré in, en de toekomst zal uitwijzen hoe dat zal lopen.'


Overigens komen er moeilijke tijden aan: het theaterbezoek in Nederland is het afgelopen jaar met 20 procent teruggelopen. Bruins vreest dan ook dat er nogal wat producties zullen worden teruggetrokken. Bovendien krijgt de sector vanaf 1 januari te maken met duurdere kaartjes vanwege de btw-verhoging.


Juist daarom willen Van den Ende en zijn staf het publiek waar voor zijn (dure) geld geven. Met uiteraard de voorstellingen als basis, maar daaromheen een prachtig theatergebouw. Acteur Huub Stapel noemde het DeLaMar deze week 'het mooiste theater van de wereld'. Dat is weliswaar lichtelijk overdreven, maar erg mooi is het wel. Het combineert grandeur en intimiteit, de nostalgie van rood velours en het moderne van glas.


Het gebouw biedt een zee aan ruimte en een oase aan behaaglijk licht, met aan de strak gestuukte wanden de intussen beroemde fotocollectie van Janine van den Ende als blikvanger. Daarnaast een enorme garderobe, foyers en bars op alle verdiepingen - geen gesjor aan jassen, geen gemors met koffie omdat iedereen om je heen staat te dringen. Bijzonder is het in Engelse stijl ingerichte grand café met aan de muren foto's van Nederlandse artiesten - van Albert Mol tot Ellen Vogel.


De grote zaal is uitgevoerd in rood en zwart - strak, modern; de kleine zaal is van top tot teen rood, met een subtiel gouden toneellijst, als hommage aan de romantiek en intimiteit van het theater. Stoelen met een actieve zit, voldoende beenruimte en onder elke stoel een airco. De foyers en openbare ruimtes hebben natuursteen, parket en rood tapijt als vloerbedekking. Van den Ende: 'Wat de inrichting betreft zijn de toiletten mijn trots: zwart marmer, wit porselein, mooie wasbakken en kranen, voldoende ruimte en zicht op straat. Hoewel die luxaflex 's avonds natuurlijk dicht kan.'


Opvallend genereus is de kelderverdieping, het domein van de artiesten. Goed geoutilleerde kleedkamers, een royale artiestenfoyer met een moderne keuken waar het ruikt naar verse soep en broodjes. Van den Ende mag dan van het publiek houden, maar het gaat uiteindelijk om de artiesten - dat straalt deze ruimte uit.


~


'Amsterdam is blij met Theater DeLaMar', staat er op grote borden die de gemeente intussen in de buurt van het theater heeft neergezet. Nogal wiedes: de stad heeft er een toptheater bij, voor niets. Eerder deze week kreeg Joop van den Ende in de ambtswoning van burgemeester Van der Laan dan ook de Gouden Medaille van de stad Amsterdam uitgereikt. Met daarin gegraveerd: Joop van den Ende - Mecenas van Mokum.


Een gastvrije werkelijkheid

Roy van den Broek (34). Manager Horeca en Publieksservices DeLaMar Theater. Was voorheen directeur van theaterhotel Gooiland in Hilversum.


'Ons theater heeft zeven foyers en een grand café. De keuken blijft tot één uur 's nachts open zodat je na de voorstelling ook nog garnalenkroketjes kan bestellen of met een gezelschap een plateau small bites. Ons café heeft een huiselijke sfeer en inrichting. Wij vinden het fijn om hier te werken en dat straalt op het publiek af. Voor ons is dat belangrijk: de mensen een compleet avondje uit bieden. Die gastvrijheid wordt op prijs gesteld, dat hebben we nu al gemerkt.


'Wij beschikken over ongeveer honderd oproepkrachten die allemaal een driedaagse training gastvrijheid, tap en kassa hebben gevolgd. De afgelopen weken hebben we uitvoerig proef gegeten, onderzocht hoe de kroketjes het mooist gepresenteerd kunnen worden, en wat de tijd is tussen het moment dat het publiek zijn stoel verlaat en bij de garderobe aankomt. Niemand vindt het leuk om een kwartier op zijn jas te moeten wachten.


'Je thuis voelen, daar gaat het om. Na afloop draaien we in het grand café net iets gezelliger muziek. Na de illusie van het theater keert het publiek namelijk weer terug de werkelijkheid in. Bij ons is dat een gastvrije werkelijkheid.'


Precies de juiste galm

Marco Hartendorf (47). Manager Theatertechniek DeLaMar Theater. Werkte voorheen bij Stadsschouwburg Velsen, Stage Entertainment en De Nederlandse Opera.


'Wat de geluidstechniek betreft hebben wij hier de crème de la crème. Als je het over theatertechniek hebt, dan is het SIAP-systeem het meest bijzondere. Dat staat voor Sound Improvement Acoustic Performance, waarmee je de galm kunt regelen. De grote zaal, waarin vooral musicals en concerten staan, is behoorlijk droog. Daar heb je zo min mogelijk galm nodig omdat alles er versterkt is. Maar met dat SIAP-systeem kun je bij voorstellingen waarin de tekst belangrijk is, de juiste galm creëren. Via 180 speakertjes die keurig onzichtbaar in de zaal zijn weggewerkt. Verder is alles in het gebouw volledig geautomatiseerd, gaan de decorcontainers met de lift naar boven en naar beneden, en voldoen wij aan veiligheidsfactor 3, het hoogste niveau dat er voor arbeidsomstandigheden is.


'Er werken hier acht fulltime theatertechnici, allemaal mensen die voorheen met producties het hele land zijn doorgereisd en nu in het DeLaMar een vaste werkplek hebben gevonden. Het meest trots ben ik op het Narrow Casting-systeem, waarmee we via schermen in de hal allerlei informatie over het theater en onze voorstellingen digitaal aan het publiek kunnen presenteren. Er komt hier geen papieren poster meer in.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden