ACH, BESCHADIGD...

Woest was Johan Remkes. Door alle ophef rond zijn verblijf op een ongeschonden Thais vakantie-eiland, terwijl elders het leed van de tsunami met de dag groeide....

Eerste bedrijf: Coconut Grove, een tropisch privé-resort op het eiland Koh Samui aan de oostkust van Thailand. Daar staat het huis dat Johan Remkes al jaren met vrienden deelt. De VVD'er zoekt hier rust na een politiek seizoen waarin hij het zwaar te verduren kreeg.

'Toen die zeebeving plaatsvond, zat ik op het vliegveld in Bangkok te wachten op mijn aansluiting naar Koh Samui. Die dag was er nog niks bekend. De eerste berichten hoorde ik tegen de avond toen mijn vriendin arriveerde. Je zag de omvang van de ramp de dagen daarna gigantisch groeien.'

Tweede bedrijf: Johan Remkes blijft op het eiland, 250 kilometer van het rampgebied. 'Je moet niet ontijdig bij dit soort rampen verschijnen. Dat is ook afgesproken in het kabinet.' Niettemin kookt Nederland van verontwaardiging als de minister van Binnenlandse Zaken – van wie bekend is dat hij elk jaar naar Thailand trekt – een week na de noodlottige monstergolven nog niets van zijn betrokkenheid heeft getoond.

Hij is toch de minister voor rampenbestrijding, zo barst de kritiek los, in het binnenland althans? Was hij de laatste maanden door eigen klunzigheid al niet te vaak in relletjes verzeild geraakt? Door de tragedie aan de andere kant van Thailand te negeren, bevestigt Remkes eens te meer dat er een flinke knik in zijn politieke antenne zit. Die antenne was ooit zijn handelsmerk.

Derde bedrijf: De waarheid is volgens Remkes een stuk gecompliceerder. Enkele uren voordat journalisten naar zijn afzijdigheid informeren, stuurt zijn hoogste ambtenaar hem een e-mail. Is het geen goed idee als hij zich bij het bezoek van een politiecommissaris aan het rampgebied voegt?

De minister wordt gebeld met de mededeling dat er een bericht op hem wachtte. 'Ik was er niet. Een van mijn vrienden nam mijn mobiele telefoon op.'

Bij terugkomst in zijn vakantiehuis begeeft Remkes zich naar het kantoortje waar hij zijn e-mails leest. 'Dat was dicht, er is een tijdsverschil met Nederland van zes uur.' Hij belt zijn secretaris-generaal, stemt in met het voorstel, maar die heeft moeite de overbelaste voorlichters op het departement te bereiken. De stortvloed aan negatieve publicaties is dan niet meer te keren. 'Remkes liet zich niet zien', kopt De Telegraaf de volgende dag in chocoladeletters. Slotscène: De minister is terug in zijn Haagse werkkamer nadat hij alsnog het rampgebied heeft bezocht. 'Ik zou het achteraf niet anders hebben gedaan.'

Eén faxje met medeleven kort na de zeebeving en het beeld was nooit ontstaan dat u lekker aan het strand lag terwijl elders in Thailand de lijken aanspoelden.

'Het had in communicatieve zin beter gekund. Dat zal ik niet onder stoelen of banken steken. Ik trek dat mezelf aan. Maar ik had geen invloed op het beeld dat is ontstaan.' U zag de politieke rel niet aankomen? 'Vlak na de ramp was de vraag: leeft-ie nog. Een week later was het beeld: hij zit daar tussen de lijken. Nogmaals, de communicatie vanuit het departement had beter gemoeten. Zeker. Ik ben daarvoor verantwoordelijk, daar is geen enkel misverstand over.

'Het verhaal dat ik tijdens vakantie nooit mag worden lastig gevallen, is flauwekul. De eerste week van de ramp kwam van verschillende media het verzoek binnen of ik als onbezoldigd verslaggever aan de slag wilde. Dáár ben ik dus niet voor ingehuurd. Het departement zei terecht dat ik daarvoor niet gestoord wilde worden.

'Neem van mij aan dat ik precies zag hoe de rel zich langzaam maar zeker ontrolde. Ik praatte erover met mijn vriendin. De vraag die ik mij telkens stelde was: wat kan een minister daar doen? Later werd geopperd: had u daar niet incognito naar toe kunnen gaan? Een commentator schreef: dit was een keurige gelegenheid voor de minister om zijn imago op te vijzelen. Met permissie, maar dan houdt bij mij dus alles op.'

Het SP-Kamerlid Van Bommel eiste uw aftreden.

'Daar hoor ik hem niet meer over. Er is door sommigen een politiek spelletje gespeeld. Daar hoort Van Bommel bij, maar ook het PvdAKamerlid Waalkens, die beweerde dat ik in de lijkenlucht aan het strand lag. Dat raakt me echt. Als ik commentaar krijg door zakelijke nalatigheid of door mijn politieke optreden, loop ik daar niet voor weg. Maar als buiten mijn schuld om verkeerde beelden van mij worden neergezet, doet mij dat wat. Vorige week zat er nog heel veel woede in mijn lichaam.'

Maar u heeft een week lang niks gedaan in Thailand.

'Wat dan!? Wat had ik kunnen doen? Natuurlijk, het was verstandiger geweest om eerder een persbericht uit te geven. Maar voor de rest was mijn aanwezigheid in het rampgebied zinloos geweest. Mijn kwaadheid over alle ophef begon overigens pas later.

'De druppel die bij mij de emmer deed overlopen, was toen een paar journalisten voor de deur van mijn vakantiehuis in Thailand stonden. Ik weet ook wel dat als minister je privacy minder heilig is, maar het kan soms ook te ver gaan.'

Het debat over de moord op Van Gogh had ook al niet het beeld opgeleverd van een daadkrachtige minister. Het geschutter met uw papieren – zij lagen niet op volgorde – is iedereen bijgebleven.

'Wat mij toen zeer stoorde, waardoor ik mij onzeker voelde, was dat vóór het debat fracties in de Kamer al zeiden dat het anti-terrorismebeleid van Remkes niet deugde. Als die kritiek ook uit je eigen partij komt, laat dat je niet onberoerd. Temeer daar niet ik, maar de minister van Justitie bij terreur primair in charge is. Natuurlijk, het kabinet wordt aangesproken, maar dit ging een tikkeltje te ver.

'Ik was ook emotioneel geraakt door de moord op Van Gogh. Ik ben een aantal keer door hem geinterviewd. Hij bewoog zich aan de rand van het Amsterdamse VVD-circuit, ik heb wel eens een borrel met hem gedronken. Dan denk je maar één ding: hadden wij dit kunnen voorkomen? Daar staan dus niet een paar onaangedane ministers in de Kamer. Het optreden van de politie in het Laakkwartier kwam er nog eens bij. Het was een hectische periode. Maar achteraf dacht ook ik: ik had die papieren iets beter kunnen ordenen.

'Tijdens het debat kwam de kritiek in eerste instantie uit de venijnige wandelgangen. Later nam Van Aartsen zelf het woord, hij was uitgesproken kritisch. Ik heb toen serieus overwogen: zoek maar iemand anders. Nee, dat heb ik niet voor het debat gezegd, zo zit ik niet in elkaar.'

Heeft u inmiddels een goed gesprek gehad met Van Aartsen?

'Ja. Wat mij betreft zit er niks meer tussen ons. Niks slechts, bedoel ik.' Het beeld dat blijft hangen is van een weifelende minister.

'Ik ontken het niet. Je kunt er lang en breed bij stil staan, maar dat heeft niet zoveel zin. Ik realiseer mij dat bij velen dit beeld niet makkelijk van het netvlies is te krijgen. De enige houding die ik kan aannemen is: aan de slag. De samenleving schiet er niets mee op als ik blijf hangen bij wat er is gebeurd.' Bent u niet te beschadigd? 'Ach, beschadigd. Het is geen fraai plaatje geweest. Maar voor mij is de vraag: ben ik full-dressed in staat die dingen te doen die ik moet doen? Het antwoord daarop is: ja. Ik zit niet iedere dag te denken: arm gekwetst ego, wat nu? Zo steek ik niet in elkaar. Je maakt jezelf anders het leven onmogelijk.' Er is gesuggereerd om Binnenlandse Zaken samen te voegen met Justitie. Zelfs premier Balkenende heeft zich al positief uitgelaten over een ministerie voor Veiligheid.

'Ik heb weinig op met organisatiemodellen, daar ben ik te gelouterd voor. Organisaties moeten een voertuig zijn om problemen op te lossen. Ik ben nog niet overtuigd dat een ministerie voor Veiligheid bijdraagt aan een betere terreurbestrijding.

'Laat ik één ding scherp stellen: ik ben een tegenstander van justitiële politie (politie die niet meer onder Binnenlandse Zaken valt, maar onder Openbaar Ministerie en Justitie, red.). Want dan komt de handhaving van de openbare orde en de preventie van criminaliteit in gevaar. Als mensen met justitie te maken krijgen, is het al te laat.'

U zegt eigenlijk: dat ministerie moet er niet komen.

'Dat heb ik niet gezegd. Maar ik acht justitiële politie niet realistisch. Ik heb hiermee de piketpaaltjes geslagen en laat de organisatiediscussie nu maar even over mij heen komen.'

De VVD beraadt zich over haar koers. Er komt een nieuw Liberaal Manifest. Hoe valt dat bij de pragmaticus Remkes? 'Dat is een nuttige exercitie. Ik heb zelf met Van Aartsen begin jaren tachtig in een commissie gezeten die hetzelfde deed. Het is logisch en nodig dat dit verhaal eens door de bril van 2005 wordt bekeken.

'Ik heb niks met de termen links en rechts. Ik ben ooit lid geworden van een liberale partij en daarmee is wat mij betreft de kous af. De VVD heeft in de beeldvorming op sommige gebieden, zoals veiligheid, een stevige stap naar rechts gemaakt. Ik ben het met Van Aartsen eens dat voor veiligheid een sterke staat nodig is. In het klassieke jargon wordt dat juist weer links genoemd. Als je die algemene begrippen toch wilt hanteren: ik ben er niet voor dat de VVD een ruk naar rechts maakt.'

Wat beschouwt u als een ruk naar rechts?

'De lokroep van de heer Wilders. Daar moeten we ons niet door laten verleiden. De kracht van de VVD zit in de eigen boodschap. Er is voor mij maar één tegenstelling in Nederland: tussen mensen die de rechtsstaat respecteren en zij die dat niet doen. Op het moment dat je onderscheid maakt tussen allochtonen en autochtonen of moslims en niet-moslims, ben je gigantisch aan het polariseren. Dat zal als een boemerang op de samenleving terugslaan.'

Dat doet Wilders op dit moment? 'Ik vind dat de heer Wilders in dat opzicht wel eens over de schreef gaat.'

In de peilingen is hij bijna groter dan de VVD.

'Alle partijen moeten zich instellen op een blijvend groot zwevend kiezersbestand dat iedere keer weer, en dat vind ik helemaal niet ongezond, de inzet is van een gevecht op de kiezersmarkt. Dat betekent permanente campagne voor de partijen. Vandaag is het Wilders, maar morgen weer iemand anders die op je kiezers aast.'

Is Wilders een bedreiging voor de VVD?

'Dat kan hij zijn, maar democratie is niet voor angstige mensen. De VVD moet dicht bij haar liberale roots blijven. Wie zijn de VVDaanhangers? Dat zijn over het algemeen fatsoenlijke, hardwerkende Nederlanders die stabiliteit willen, een overheid die problemen aanpakt.

'Eén van de dingen waar we goed naar moeten kijken is het grote gat tussen het aantal misdrijven en het aantal veroordelingen. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat ons strafrechtsysteem overbelast is.

'We moeten zoeken naar alternatieve routes. Ik hoor dat de politie soms het doen van aangifte ontmoedigt. Iedere niet opgenomen aangifte is er wat mij betreft één te veel.'

Wat wilt u doen om dat 'gat' te dichten? 'Ik heb wel ideeën, maar laat ik ze nu nog maar niet noemen. Anders loop ik in het verkeer met collega Donner voor de muziek uit.'

Anders gesteld: wat zou de VVD'er Remkes op dit punt graag in het VVDmanifest zien?

'Ja, ja. Hadden de heren nog koffie gewild?'

U gooit het balletje op. 'Ik gooi dat op, omdat het vertrouwen van de burger in ons strafrechtsysteem buitengewoon belangrijk is. Ik heb geen pasklare antwoorden, maar je komt onherroepelijk bij de vraag of de politie niet meer moet afhandelen en of er niet meer kan worden bereikt met behulp van bemiddeling tussen dader en slachtoffer.'

'Wij hebben natuurlijk al prestatiecontracten met de politie afgesloten. En een nationale recherche in de benen gezet. Wij zijn bezig met het verbeteren van de Algemene Inlichtingen-en Veiligheidsdienst. Na een debat van decennia is er een vorm gekozen voor de samenwerking tussen grote steden. Dat zijn allemaal zaken die mij niet zijn ontgaan.'

Heeft u nog plezier in het ministerschap? 'Ik behoor niet tot de soort die van een zuchtje wind omvalt. Als ik sta, dan staat er 1,98 meter boven de grond. Deze minister heeft zich stellig voorgenomen, en hij heeft daar ook lol in, zijn inhoudelijke agenda succesvol af te ronden: terreurbestrijding en crisisbeheersing, het veiligheidsprogramma, een nieuwe CAO voor ambtenaren, de evaluatie van het politiebestel. Ik kan mij niet voorstellen dat ik er een beetje chagrijnig bij ga zitten. Of in grote somberheid.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden