ACH AMERIKA

Als het over Amerika gaat, vallen de mensen onmiddellijk uiteen in twee categoriën: lovers en haters. Een tussenweg is er niet; zelden kom je iemand tegen die toegeeflijk opmerkt dat Amerika 'best een aardig land is'....

Aangezien er dus gekozen moet worden, schaar ik me spontaan onder de liefhebbers. Al valt het niet mee om dat euforische gevoel geargumenteerd onder woorden te brengen.

Zit het hem in het MoMa (Museum for Modern Art) in New York, waar de kunstschatten zo schijnbaar achteloos en zonder vertoon van heiligheid zijn geëtaleerd, dat zelfs hartgrondige museum-haters (m'n dochter is er zo eentje) verrast uitroepen dat ze het zo leuk vinden? Of in de wervelende shows en bespottelijk-verukkelijke pretparken? (Angst om zich aan te stellen, kennen ze in Amerika niet). Of in de ongeloofelijke (maar ook totaal vrijblijvende) aardigheid en openheid van Amerikanen die je toevallig ergens tegenkomt? Binnen vier minuten geraak je geheel op de hoogte van iemands levensgeschiedenis, waarna met een losjes 'leuk je ontmoet te hebben' ieder zijns weegs gaat.

Amerikanen dringen nooit voor, als ze in de rij staan, of in het verkeer. Net als in Duitsland waar men er diep van doordrongen is, dat zoiets geheel uit den boze is. Maar bij de Amerikanen lijkt het minder een kwestie van discipline; ze schijnen er eerder van overtuigd te zijn, dat ze toch wel zullen komen waar ze willen wezen.

Leven en laten leven. 'Reach for the stars!' Zo luidt de dominante ideologie. Als je met je hele hart iets wilt bereiken, dan moet het kunnen lukken ook. Als sceptische Europeaan weet ik natuurlijk dat het onzin is. Als je uitvalsbasis een villa te Palm Beach, Florida is, maak je meer kans de sterren van de hemel te plukken, dan vanuit een krotje in Little Havanna. Maar het hééft iets.

Kan ik deze liefdesverklaring nog ietsje dieper proberen te funderen? Wat in Amerika nog steeds opvalt, is het ontbreken van een feodaal verleden. De sociale verschillen mogen dan enorm zijn, rangen en standen, van God of de natuur gegeven en door de historische ontwikkeling tot een ondoordringbare barrière gestold, bestaan niet. Amerikanen zijn fundamenteel gelijkwaardig, al sappelt de een zich kapot en is de ander multimiljonair.

Bestáán er wel Amerikanen? Ja, stel je voor! De melting pot is minstens al een eeuw of twee in werking. Er is onmiskenbaar een Amerikaanse cultuur en een pregnante American way of life. En toch bestaan ze niet, op de manier waarop Nederlanders, Fransen, Duitsers, Russen, Britten of Japanners bestaan. Nog altijd is er een enorm aantal relatieve nieuwkomers: eerste, tweede, derde of vierde generatie Grieken, Puertoricanen, Duitsers, Chinezen, Italianen, Ieren, Tsjechen, Poolse joden, Afro-Amerikanen.

Ze hebben ooit hun potten en pannen, eet- en andere gewoonten en steeds verder vervagende herinneringen aan 'thuis' ('the old country') meegebracht. Ze kennen de presidenten Lincoln, Wilson en Roosevelt en alle 52 staten van Amerika. Ze vereren de dollar en proberen al dan niet met succes de sterren te bereiken. Ingekaderd in een tegelijk keiharde en flexibele samenleving horen ze er voor honderd procent bij. Ze zijn Amerikaan; op een onverkrampte, vanzelfsprekende manier delen ze zo goed en zo kwaad als het gaat het land en zijn rijkdommen. Dat is iets wat immigranten in de natiestaten van Europa nooit (of pas na honderden jaren) bereiken. Daarom houd ik van Amerika.

Maar wees niet bang, ik zal Amerika niet idealiseren tot een nieuw Utopia. Er valt genoeg op af te dingen. De politiek, de media, o lieve deugd, wat erg! Je kunt je natuurlijk in Soho vestigen, je beperken tot het lezen van de New York Times en leven in een afgeschermde niche. Maar je komt er toch niet omheen dat op alle tv-zenders het nieuws begint met een vrouw die door een krokodil gebeten is en eindigt met de orkaan Dennis. En de politiek is niet veel meer dan een aaneenschakeling van incidenten.

Drie dikke, serieus bedoelde pillen over het presidentschap van Clinton heb ik tussen strand en pretpark doorgewerkt, benieuwd naar de visie van sterverslaggever Woodward en Clintons ex-adviseur Stephanopoulos. Ik heb veel geleerd. Over Monica Lewinsky uiteraard, en Paula Jones, de kwestie van homoseksuelen in het leger en het zwart betalen van een kindermeisje. En dat Hillary regelmatig glaswerk naar het hoofd van Bill pleegt te smijten, wist ik ook nog niet. Toch een beetje zonde, zo'n groot en spannend land dat in zichzelf zit opgesloten en gefascineerd is door trivialiteiten.

Eind vorige week weer op Schiphol geland, voor het eerst weer Nederlandse kranten gezien. Tjeempie! Groot Nieuws. Maxima is in aantocht! Maartje van Weegen is royaltie-verslaggeefster geworden. Shit! Is het wel een goed idee om ons in Nederland te spiegelen aan uitgerekend die paar schaduwkanten van Amerika?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden