Abstracte kunst op zijn laatste pootjes

Zes diagonalen, twee kalligrafische slingers, een verticaal en een ellips; geschilderd met of uitgekrast in groene schoolbordverf. Dat zijn de ingrediënten waarmee Jos van Merendonk nu al vijftien jaar werkt....

Standvastig is Van Merendonk (1956) in ieder geval. In al die tijd heeft hij ongeveer tweehonderd schilderijen gemaakt als variaties op een thema. Met aandacht voor de structuur van het oppervlak, de motoriek van de schilderhandeling en de geometrie van lijnen en vlakken. En natuurlijk de verf waarmee het allemaal op het doek verschijnt.

Maar hoe langer je naar het werk kijkt, hoe meer de vraag rijst: waarom? Waarom recycled iemand vijftien jaar lang hetzelfde uitgangspunt? Dat hij zichzelf voor een haast onmogelijke klus heeft geplaatst, lijkt wel duidelijk. En dat hij zelf ervan overtuigd is geraakt die klus tot een goed einde te hebben gebracht ook. Maar als toeschouwer bekruipt je na al die jaren, en ook op de tentoonstelling in galerie Vous Etes Ici, het gevoel dat het werk een steeds voorspelbaarder karakter heeft gekregen.

Van Merendonk mag dan in de voetsporen zijn getreden van illustere voorgangers, als Jackson Pollock, Robert Ryman en Franz Klein, een échte erfgenaam van hen is hij niet. De monomane herhaling van verfklodders en krassen zit even dicht tegen het minimalisme van Richard Long en Carl Andre. Maar zo expressief als de schilderijen van Pollock en Klein zijn, en hoe gevarieerd het werk van Long, zo decoratief is dat van Van Merendonk.

Alles wat er in de jaren veertig en zestig door zijn voorgangers is ontwikkeld, komt bij Van Merendonk tot stilstand. Het is abstracte kunst in zijn meest pure vorm, maar ook op zijn laatste, rudimentaire pootjes.

Hoe ontwikkel je een oeuvre? Het is een vraag die elke kunstenaar vroeg of laat tegen komt. Cézanne begon halverwege de negentiende eeuw met klungelige portretten van zijn oom Dominique om zestig jaar later te eindigen met intrigerende kleuranalyses van het Provençaalse landschap.

De Japanner On Kawara schilderde op 5 januari 1966 zijn eerste 'date painting' (met alleen de datum van de dag waarop hij het maakte) en doet dat nu nog steeds. 'Ontwikkeling' is bij iedere kunstenaar iets anders, en sommige kunstenaars doen er beter aan na verloop van tijd te stoppen, in plaats van door te gaan op een uitgekauwde ingeving.

Dat leek ook lange tijd op te gaan voor de fotografie van Axel Hütte (1951). Hij begon zijn loopbaan als leerling van Bernd Becher aan de academie in Düsseldorf. Hij behoorde, met onder andere Thomas Schtte en Thomas Ruff, tot de generatie jonge Duitsers die foto's maakten van flatgebouwen, bruggen, straten en jaren vijftig interieurs. Hun werk had een sterk seriëel karakter, precies zoals dat van hun leermeesters Hilla en Bernd Becher.

Hütte kon zich daar lange tijd niet aan onttrekken, hoe uitgebalanceerd zijn foto's ook waren, zoals de serie opnames die hij tien jaar geleden maakte van prozaïsche, want uitgewoonde kantoorgebouwen in Londen. In alles proefde je de krachtige smaak van de Duitse fotogeschiedenis, met zijn voorliefde voor beton en ijzer. Lege straatbeelden en schoongepoetste gebouwen als symbolen voor de hygiënezucht die onze oosterburen zo kenmerkt. Een prachtig voorbeeld van Hüttes fotografische smetvrees was zijn drieluik van een stofvrij Berlijns metrostation, met de passende naam Gesundbrunnen.

Dat hij nu in galerie Akinci muurvullende fotoafdrukken laat zien van een tropisch oerwoud op Hawai, is daarom alleen al een prestatie. Hüttes landschapsfoto's laten decoratieve patronen zien van vingerplanten, bamboetakken en rimpelige spiegelingen in het modderige wateroppervlak.

Het nieuwe werk is daardoor indirect een afrekening met de erfenis van de Bechers. Het bevestigt de idee dat het voor een kunstenaar toch nog mogelijk is te ontsnappen aan de beperkingen die hij zichzelf jarenlang heeft opgelegd. Wellicht een suggestie voor Van Merendonk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden