Aboutaleb vs Samsom: de PvdA speelt hoog spel

Dertien burgemeesters willen dat Ahmed Aboutaleb de plaats inneemt van partijleider Diederik Samsom. Medestanders van Samsom zijn juist sceptisch over 'de verlosser' uit Rotterdam. Het begin van een stammenstrijd? 'We zijn onszelf aan het afbranden.'

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb en PvdA-leider Diederik Samsom tijdens het jaarlijkse partijcongres van de PvdA.Beeld anp

Diederik Samsom zong het twee weken geleden al tijdens een besloten coalitieborrel met de VVD: 'De verlosser staat in Rotterdam gereed, nog niet aangetast door al het Haagse leed. Maar die zegt: eerst Samsom weg, dan ik. Dus is het weer de schuld van Diederik.'

'Hilarische zelfspot', oordeelde RTL Nieuws, dat een video-opname van Samsoms lied in handen kreeg. Maar de strofen verraadden ook de wrevel die de afgelopen maanden is ontstaan binnen de PvdA-top.

Het begon toen Aboutaleb in mei het idee van een lijsttrekkersstrijd met Samsom wegwuifde, maar tegelijkertijd de deur naar het partijleiderschap open zette. Volgens de burgemeester zou er 'een ander verhaal' ontstaan als Samsom besluit te vertrekken ('het is van belang dat hij nu of over niet al te lange tijd aangeeft wat hij wil'). Een overstap naar Den Haag sloot hij in dat geval niet uit - ook niet later, toen de Rotterdamse gemeenteraad om duidelijkheid vroeg.

Sindsdien rommelt het. Eerst kwam er een collectieve oproep vanuit de partijtop: Aboutaleb moet zich kandidaat stellen en zijn beslissing niet afhankelijk maken van Samsom. Achter de schermen werd gezegd dat een interne strijd een goede test zou zijn. Aboutaleb is volgens sceptici bestuurlijk ingesteld, geen snelle debater, misschien wel de volgende Job Cohen, een verlosser die niet over water kan lopen.

Tekst gaat verder onder de video.

Campagnekwaliteiten

Minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem uitte vorige week in NRC Handelsblad voor het eerst hardop twijfels over de campagnekwaliteiten van Aboutaleb. 'Diederik Samsom heeft bewezen dat hij het kan. Dat kan voor Aboutaleb wel een punt zijn. Kun je eigenlijk wel verkiezingsdebatten winnen?' Andere PvdA'ers stoorden zich weer aan die uitlatingen. 'Not done', meent Fouad Sidali, ex-PvdA-bestuurslid en wethouder in Culemborg. 'Zo zet je een partijgenoot niet weg.'

Na de publieke scepsis over Aboutaleb, kwam zaterdag voor het eerst de publieke steun. Dertien PvdA-burgemeesters willen dat de Rotterdamse burgemeester de nieuwe leider wordt. 'De partij heeft een lijsttrekker nodig die de kroonjuwelen van de sociaaldemocratie beschermt,' schreven ze in een brief in de Volkskrant. 'Een lijsttrekker die met beide benen in de lokale samenleving staat en weet wat er bij de mensen omgaat.'

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb en PvdA-leider Diederik Samsom tijdens het jaarlijkse partijcongres van de PvdA.Beeld anp

Stammenstrijd

Het begin van een stammenstrijd? Dig Istha, ex-PvdA-bestuurslid en campagneveteraan, vreest van wel. 'Ik snap de logica van een lijsttrekkersverkiezing, want er gebeurt al een jaar niks bij de PvdA. Dood in de pot. Partijvoorzitter Hans Spekman wil reuring. Rumor around the brand, noemen we dat in marketingtermen. Maar ik vind dit heel gevaarlijke rumor. Hoe denk je dat Samsom zich voelt na zo'n brief van die burgemeesters? Ze zeggen feitelijk: ,,Doe mee, Ahmed, om de huidige partijleider te verslaan."'

'We zijn onszelf aan het afbranden,' vindt ook Sidali. 'Samsom wordt door die burgemeesters afgeserveerd, terwijl hij waarschijnlijk gewoon doorgaat.'

Dat Samsom verder wil, is een gevoel dat breder leeft binnen de partij. Vertrouwelingen zijn er nog steeds van overtuigd dat een comeback mogelijk is. En de loyaliteit blijft intact. Niet voor niets hebben Dijsselbloem en eurocommissaris Frans Timmermans zich de afgelopen weken achter hem geschaard. Ze danken hun internationale topfuncties aan hem.

Toch is er ook een kamp dat meer voelt voor Lodewijk Asscher, de vicepremier die nadenkt over een kandidatuur. Tot dusver hebben alleen ex-senator Adri Duivesteijn en ex-partijvoorzitter Felix Rottenberg gesuggereerd dat hij een betere lijsttrekker zou zijn. Achter de schermen is de schare bewonderaars groter, zeker bij PvdA'er die dicht bij de vakbeweging staan. Onduidelijk blijft Asscher de sprong wil wagen. Ook hij is loyaal aan Samsom, die hem de functie van vicepremier bezorgde.

Man van buiten

Aboutaleb is voor de partijtop de grote, onbekende factor. De man van buiten. Hij wist op eigen houtje een machtsbasis op te bouwen in Rotterdam, al wordt rond het Binnenhof soms gesneerd dat zijn grote aantrekkingskracht gebaseerd is op twee quotes: 'Als je wilt vechten in Syrië, ga maar.' En, nog beroemder: 'Als je het niet ziet zitten dat humoristen een krantje maken, ja.. mag ik het zo zeggen: rot toch op.'

Volgens bewonderaars illustreren die uitspraken juist zijn scherpe maatschappijvisie. 'Hij is heel duidelijk,' aldus de afzwaaiende directeur van het wetenschappelijk bureau van de PvdA, Monika Sie, vorige week in de Volkskrant. 'Aboutaleb zegt: "Dit zijn onze waarden. Tot hier en niet verder." Dat spreekt enorm aan. Mensen hebben behoefte aan grenzen. Aan red lines.'

De kracht van Aboutaleb blijkt ook uit de vrees die voelbaar is bij andere politieke partijen in Den Haag. Aboutaleb is een tegenstander die moeilijk aan te vallen is. Hij is veruit de meest bewonderde politicus van Nederland, een symbool van geslaagde integratie, de man die op 15-jarige leeftijd naar Nederland kwam en opklom tot burgemeester van Rotterdam. Zelfs onder PVV-kiezers scoort hij na Geert Wilders het hoogst. Volgens meerdere peilingen kan hij de PvdA laten meedoen in de strijd om het Torentje.

Snel duidelijkheid

Dat hij zich ondanks de oproep van dertien burgemeesters en eerder Kamerlid Jacques Monasch niet wil mengen in een interne verkiezingsstrijd, is volgens sommige PvdA'ers geen verrassing. Een overwinning hoeft niet vanzelfsprekend te zijn. Samsom en Asscher hebben hun eigen achterban en 'de GroenLinks-vleugel binnen de PvdA' is niet gecharmeerd van zijn harde taal over integratie. Hetzelfde geldt voor sommige PvdA'ers met een Turkse of Marokkaanse achtergrond.

De PvdA kan beter snel duidelijkheid scheppen, vindt crisismanager Istha. 'Dat heb ik ook tegen Spekman gezegd. Het wordt alleen maar erger. Straks gaan andere lui weer een brief schrijven voor Diederik. Aboutaleb, Asscher en Samsom moeten met de partijvoorzitter om de tafel gaan zitten en samen beslissen wie het gaat doen. De andere twee moeten zich daar dan bij neerleggen. Geen gepruil, maar samen keihard campagne voeren.'

Spekman ziet dat niet zitten. Hij laat schriftelijk weten 'een fanatiek voorstander' van een lijsttrekkersverkiezing te zijn.

Aboutaleb wil helemaal niet reageren. Zijn woordvoerder verwijst slechts naar de reactie die hij eerder gaf bij RTL Nieuws. 'Ik doe niet mee aan lijsttrekkersverkiezingen.'

De Rotterdamse burgemeester Ahmed Aboutaleb en PvdA-leider Diederik Samsom tijdens het jaarlijkse partijcongres van de PvdA.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden