Abortuspraktijk maakt Nederland rijp voor eugenetica

De cultuurfilosoof en natuurkundige Rietdijk heeft geen bezwaar tegen om gehandicapten te doden. Rik Plantinga meent dat de arbortuspraktijk in Nederland ertoe heeft geleid dat aanhangers van het eugenetische gedachtengoed weer van zich laten horen....

NA IETS meer dan vijftig jaar is de eugenetica met het bijbehorend sociaal-darwinistisch gedachtengoed weer terug. Natuurkundige en cultuurfilosoof C.W. Rietdijk ziet, blijkens een artikel in het boek De holle diamant van Maurits Schmidt, geen enkel bezwaar om gehandicapten - voor of na hun geboorte - te doden zodat 'hoogbegaafde' mensen gelukkiger kunnen leven. Wie Rietdijks argumenten en terminologie hoort, waant zich in de jaren dertig. Ook toen werd euthanasie van gehandicapten besproken in de context van schaarste en ontbrekende natuurlijke selectie bij de menselijke soort.

Net als de eugenetici uit het begin van deze eeuw vindt Rietdijk dat genetische selectie een handje moet worden geholpen omdat de geneeskunde en sociale voorzieningen het leven van gehandicapten verlengen. Het per definitie beperkte overheidsbudget zou beter aangewend kunnen worden voor mensen met een veelbelovende toekomst dan voor 'onvolwaardigen'.

Rietdijk voegt daaraan een modieuze bezorgdheid over het bevolkingsvraagstuk toe. Hij vindt dat 'inferieure mensen' zoals gehandicapten niet de ruimte van gezonde mensen in beslag mogen nemen. De wereld is vol, gehandicapten eruit, stelt hij. Gelet op de luchthartigheid waarmee Rietdijk euthanasie 'in zoveel mogelijk stadia' wil toestaan en zonder een 'enkele morele aarzeling' gehandicapte kinderen wil laten 'inslapen', heeft de Gehandicaptenraad zeer gematigd gereageerd. Voorzitter J. Troost volstond vorige week met het doen van aangifte bij de politie wegens belediging en discriminatie.

Die gematigde opstelling van de Gehandicaptenraad - een federatie van 75 landelijke en regionale gehandicaptenorganisaties - is begrijpelijk. De kwestie van het aborteren van foetussen wegens handicap ligt als een bom onder de samenwerking tussen gehandicaptenorganisaties. De meningen zijn zo verdeeld dat Troost met een krachtige stellingname het risico loopt zijn organisatie op te blazen.

Hoewel Troost volkomen terecht Rietdijk ter verantwoording roept, gaat zijn strafrechtelijke aanpak voorbij aan de bredere tendens om gehandicapten als genetische minkukels te zien. In de kern gaat het er niet om of Rietdijks uitspraken grievend zijn, daar kunnen gehandicapten echt wel tegen, de vraag is waarom eugenetische ideeën ineens weer populair zijn en vooral hoe de geest weer terug in de fles kan worden gestopt. Rietdijks gefilosofeer plaveit de weg naar uitroeiing van gehandicapten op een schaal zoals Europa sinds Hitler-Duitsland niet meer heeft meegemaakt.

De Bloemendaalse cultuurfilosoof logenstraft een gedurende decennia opgebouwde mythe dat de keuze voor het beëindigen van het leven van gehandicapte foetussen een medische kwestie is die geen desastreuze maatschappelijke gevolgen heeft. 'Ik dacht dat dit in Nederland een zaak tussen ouders en artsen was', zei een voorlichter van de Gehandicaptenraad beduusd, toen ik hem vroeg om het persbericht over de aangifte wegens belediging tegen Rietdijk.

Blijkbaar is buiten de gecontroleerde kring van artsen, medisch-ethici en ouders van gehandicapte kinderen een nieuw denken over de wenselijkheid van gehandicapt leven ontstaan, waarin wordt teruggegrepen op elementen van een verdrongen wetenschap.

Nieuwe medische gen-technologie heeft de aandacht wellicht op de eugenetica gevestigd, maar naar mijn mening moet de praktijk van het aborteren van gehandicapte foetussen aangewezen worden als de onderliggende oorzaak voor het gemak waarmee Rietdijk over het doden van gehandicapten spreekt. Iedere keer dat een gehandicapt leven prematuur werd beëindigd, raakte Nederland meer gewend aan het idee dat gehandicapten beter niet geboren kunnen worden.

Zulke geluiden hebben - impliciet - veel vaker geklonken. Minister Borst verbood bijvoorbeeld zogeheten gender-klinieken, waarin ouders zelf het geslacht van hun kind konden bepalen, met het argument dat dit tot maatschappelijk ongewenste effecten zou leiden. Een Rietdijk, maar ongetwijfeld velen met hem, zal daaruit afleiden dat het afdrijven van gehandicapte foetussen maatschappelijk wél is gewenst.

Het toestaan van abortus wegens handicap leidt onherroepelijk tot een inflatie van de waarde van menselijk leven. Misschien is het verstandiger om dergelijke abortussen maar helemaal te verbieden. In een individueel geval mag zo'n abortus humaan zijn, elke vorm van selectie opent de deur naar een nieuwe holocaust die zich niet tot gehandicapten hoeft te beperken.

Rietdijks filosofie neemt daar alvast een voorschot op. Zodra genetisch vastgesteld kan worden wie crimineel wordt - volgens de huidige statistieken relatief veel allochtonen - kunnen die mensen wat hem betreft ook een spuitje krijgen. Jammer dat die genen nog niet zijn gevonden. Ik ben erg benieuwd of zij ook coderen voor het aanzetten tot massamoord.

Rik Plantinga is journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden