Abdeslam staat terecht in Brussel. Zal hij zwijgen of met justitie meewerken?

Salah Abdeslam staat deze week terecht voor een schietpartij in Brussel. De zaak geldt als voorproef: zal de enige overlevende dader van 'Parijs' zijn stilzwijgen doorbreken?

Salah Abdeslam en zijn kompaan Sofien Ayari tijdens de eerste dag van de rechtszaak. Beeld afp

Het Justitiepaleis van Brussel is zowat omgebouwd tot versterkte burcht, nu daar vandaag het proces tegen Salah Abdeslam begint. De enige overlevende van het terreurcommando van 13 november 2015 in Parijs staat er terecht voor een schietpartij in Brussel. De Belgische zaak geldt als voorproef: voor het eerst zal blijken of Abdeslam met justitie meewerkt of zich in stilzwijgen blijft hullen.

Voor het proces gelden extreme veiligheidsmaatregelen. De 28-jarige Abdeslam, die al bijna twee jaar vastzit in een zwaarbewaakte gevangenis nabij Parijs, is voor de duur van het proces overgebracht naar een Franse gevangenis dichter bij de Belgische grens. Daar wordt hij volgens vakbondsbronnen vastgezet in een volledig lege vleugel. Vandaar zal hij elke procesdag onder begeleiding van Franse en Belgische elitetroepen naar het Brusselse Justitiepaleis worden gebracht.

Blokkades en helikopters

Rond het gerechtsgebouw zijn wegblokkades opgeworpen en worden alle parkeergarages afgesloten. Ruim tweehonderd agenten patrouilleren in het gebouw en vanuit helikopters wordt de omgeving gescreend. De Belgische autoriteiten doen er alles aan om Abdeslam heelhuids terug te bezorgen aan Frankrijk. In zijn Franse isoleercel staat de terreurverdachte 24 uur per dag onder videobewaking.

De in Molenbeek opgegroeide Abdeslam wordt gezien als een sleutelfiguur van de aanslagen in Parijs, waarbij 130 doden vielen. Hij pikte diverse daders op in Oost-Europa, waar ze zich onder vluchtelingen uit Syrië hadden gemengd. Hij huurde auto's, kocht ontstekingsmechanismen die werden gebruikt tijdens de moordpartijen en voerde drie terroristen naar het Stade de France, waar ze zichzelf opbliezen.

De voormalige kleine crimineel heeft toegegeven dat hij die dag ook een zelfmoordaanslag in Parijs wilde plegen, maar zei op het laatste moment tot inkeer te zijn gekomen. Aan die verklaring wordt sterk getwijfeld: zijn teruggevonden bomgordel vertoonde een technisch mankement en in een later teruggevonden testament verklaart Abdeslam dat hij graag martelaar was geworden, maar dat Allah door een probleem met zijn bomgordel anders had beslist.

Na de aanslagen dook Abdeslam onder, waarna hij 'de meest gezochte man van Europa' werd. Pas 126 dagen later, op 15 maart 2016, werd hij per toeval gevonden, toen een politieteam in de Brusselse gemeente Vorst een huiszoeking deed in een schijnbaar leegstaand pand. Het team werd onder vuur genomen, drie agenten raakten gewond. Achteraf bleek Abdeslam net te zijn ontkomen, samen met zijn kompaan Sofien Ayari. Drie dagen later werden ze in Molenbeek gearresteerd.

Voor die schietpartij, die als 'moordpoging in een terroristische context op meerdere politieagenten' is aangemerkt, moeten Abdeslam en Ayari zich nu verantwoorden. De vraag is of ze zelf ook geschoten hebben. Op het eerste gezicht zijn er salvo's gelost door Mohammed Belkaïd, die de aanslagen in Parijs coördineerde, zodat Abdeslam en Ayari konden vluchten. Belkaïd werd door een scherpschutter doodgeschoten. Maar Abdeslams dna werd wel teruggevonden op munitie in het pand.

De rechtszaak, die vier dagen duurt, gaat dus niet over de aanslagen in Parijs. En ook niet over de aanslagen in Brussel op 22 maart 2016, waartoe de terreurcel na Abdeslams arrestatie versneld overging. Toch hechten slachtoffers en nabestaanden van de aanslagen veel belang aan het proces - één slachtoffervereniging neemt zelfs deel aan de zaak als 'burgerlijke partij'. 'De schietpartij speelt zich af in een continuüm tussen 13 november en 22 maart', aldus Guillaume Lys, advocaat van de vereniging. 'De slachtoffers van de aanslagen hebben recht op antwoorden.'

Geen woord

Maar of Abdeslam die antwoorden zal geven, is verre van zeker. In het eerste verhoor na zijn arrestatie beloofde de Molenbekenaar totale medewerking met justitie, maar na de aanslagen in Brussel vier dagen later klapte hij dicht. In Frankrijk, waaraan hij in april 2016 werd uitgeleverd, spreekt hij geen woord tijdens verhoren. Zijn advocaten, de Belg Sven Mary en de Fransman Frank Berton, trokken zich om die reden in oktober 2016 terug.

Afgelopen december, net voor het proces aanvankelijk zou beginnen, liet Abdeslam toch weten een advocaat te willen en werd Sven Mary weer aangezocht. Het proces werd zeven weken uitgesteld om Mary tijd te geven het dossier te bestuderen. 'Wij hebben daar geen problemen mee', reageerde Maryse Alié, advocaat van de beschoten agenten. 'Maar we hopen dat als Abdeslam wil komen, het zijn bedoeling is om te praten.'

Zelfs als Abdeslam praat, is het de vraag of zijn verhaal betrouwbaar is. In zijn eerste en enige verklaring stelde hij zichzelf voor als een onwetende pion. Hij zou zich hebben laten meeslepen door zijn oudere broer Brahim, die zich in Parijs opblies. Uit onderzoek is ondertussen gebleken dat Salah Abdeslam veel meer weet dan hij heeft toegegeven. De uitspraak in zijn zaak wordt binnen een maand verwacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden