Interview De Wending

Aardbevingsburgemeester Rodenboog nam afscheid, maar het is pas echt klaar voor hem ‘als de aarde zich koest houdt’

Burgermeester Albert Rodenboog. Beeld Aurélie Geurts

‘Aardbevingsburgemeester’ Albert Rodenboog van Loppersum weet hoe Den Haag zijn inwoners heeft uitgedaagd, woest gemaakt, gepaaid en weer tot wanhoop heeft gedreven. Hij neemt afscheid, nu de gaskraan dichtgaat. Gerust is hij niet: ‘Ze zullen zeggen: mogen we de NAM terug?’

Achter het gemeentehuis staat de mobiele eenheid klaar om in te grijpen als minister Henk Kamp naar Loppersum komt. Het is vrijdagmiddag 17 januari 2014 en Groningen heeft een rekening te vereffenen. Een jaar eerder was de VVD-bewindsman ook al in het dorp. Niet om de gaskraan flink dicht te draaien, zoals het Staatstoezicht op de Mijnen adviseerde na de zware aardbeving bij Huizinge in 2012, maar om veertien onderzoeken af te kondigen. En nu blijkt dat er in 2013 niet minder, maar meer gas uit de Groningse bodem is gepompt.

De Wending
In deze serie interviews spreekt de Volkskrant met mensen die een gebeurtenis meemaakten die hun leven drastisch veranderde.

In de als perscentrum ingerichte raadszaal loopt de spanning op, herinnert toenmalig burgemeester Albert Rodenboog zich. ‘En wat doet Kamp? Die loopt naar het raam, trekt het gordijn opzij en kijkt de demonstranten recht in de ogen. Die braken meteen door de hekken heen. Tractoren kwamen steeds dichterbij. Het gebonk op de ramen we dachten: die vliegen eruit. Dat waren we hier niet gewend.’

‘Loppersum? Daar gebeurt nooit wat’, zeiden ze in Leek toen Albert Rodenboog zijn baan als wethouder aldaar inruilde voor het burgemeesterschap op het Hogeland. Tot de aarde zich na zijn aantreden in de zomer van 2003 in korte tijd drie keer roerde. ‘De gemeenteraad gaf mij de opdracht Loppersum op de kaart te zetten. Drie maanden later zeiden ze: zo is het wel genoeg.’

De reacties waren aanvankelijk tamelijk laconiek. In de buurtsuper van Westeremden, zo berichtte Dagblad van het Noorden, vielen vier pakken spaghettimix uit het schap. Enkele tientallen schademeldingen kwamen er binnen.

Dat de teller tien jaar later op honderdduizend meldingen zou staan, had ook Rodenboog (65) niet voorzien. ‘We schrokken in 2003, omdat aardbevingen in die jaren een zeldzaamheid waren. Maar we haalden de schouders op en gingen over tot de orde van de dag.’

Dat veranderde met de aardbeving van Huizinge, ook gemeente Loppersum, op 16 augustus 2012. Met 3,6 op de schaal van Richter de zwaarste ooit in Groningen. ‘Ik was het zat en zei: de Nederlandse Aardolie Maatschappij moet eindelijk met een ruimhartige schaderegeling komen. De NAM boos, en ook volgens toenmalig minister(en CDA-partijgenoot, red.)Maxime Verhagen zat ik er helemaal naast. Pas jaren later, toen hij hier kwam als voorman van Bouwend Nederland, was hij het opeens roerend met me eens.’

Wanneer drong de ernst van de situatie tot u door?

‘Op een vrijdag, januari 2013, werd ik naar het provinciehuis geroepen. Daar zaten twee heren van de NAM. Ze zeiden: ‘Albert, het is mis. Uit nieuw onderzoek blijkt dat de zwaarste beving waarmee we rekening moeten houden niet 3,9 maar 5 op de schaal van Richter is.’ Ik kon wel door de grond zakken. Een schadevraagstuk werd in één klap een veiligheidsvraagstuk.

‘Wij verwachtten dat de minister gehoor zou geven aan het advies van de toezichthouder: de gaswinning zo snel en zo veel als mogelijk terugschroeven. Maar de Tweede Kamer steunde Kamp, die eerst veertien onderzoeken wilde doen  terwijl het niet veilig was. Kreeg ik vervolgens van een journalist de vraag: burgemeester, u gaat over openbare orde en veiligheid, wat doet u nu voor uw inwoners? Potverdorie, dacht ik, het hoogste bestuurlijke orgaan heeft mij aan de kant geschoven.’

In 2013 hielden de bevingen aan. Toen bleek dat er dat jaar 53 miljard kuub gas opgepompt was, ruim 5 miljard kuub meer dan een jaar eerder. ‘Dat was de druppel. Kamp bleef maar volhouden dat de winter zo streng was geweest. ‘Niemand wil toch dat bejaarden doodvriezen?’ Pas later bleek dat de NAM een vergunning had om 425 miljard kuub te produceren in tien jaar. Die 53 paste er nog net bij. Het ging puur om geld. En dat wist de minister donders goed, terwijl wij hier week op week aardbevingen hadden.’

De rumoerige komst van Kamp naar Loppersum in januari 2014 was een voorzichtig keerpunt. De gaswinning ging een beetje omlaag en de productie rondom Loppersum, het kwetsbaarste gebied, werd met 80 procent teruggebracht. ‘Na drie maanden was de bodem rustig. Maar deskundigen waarschuwden toen al: het Groningerveld is een groot communicerend vat. Over drie jaar zijn de bevingen terug.’

Ondertussen tekende zich af hoe ingrijpend de erfenis van vijftig jaar roofbouw was. Rodenboog mocht in 2015 43 eigenaren van zogeheten Jarino-woningen in Loppersum vertellen dat hun huizen total loss waren  Jarino was het bouwbedrijf dat de woningen had neergezet.

‘De NAM had een techneut uitgenodigd om uit te leggen dat er met deze types niets aan de hand was, zoals eerst beweerd werd. Totdat iemand in de zaal zei: u bent nog nooit bij ons thuis geweest, wij hebben allemaal scheuren. Waarop die techneut antwoordde: hoe meer scheuren, hoe stabieler uw woning. Ik luisterde met kromme tenen.’

Uiteindelijk werden de huizen toch geïnspecteerd en bleken ze onherstelbaar onveilig. Wat nu, vroeg ik die man van de NAM. Die mensen moeten maar een nieuw huis krijgen.’

Loppersum is in drie jaar veranderd in een bouwput. De eerste huizen zijn gesloopt en herbouwd, een tweede ronde is in volle gang. ‘Ze hebben gedacht: het valt wel mee. Maar het dorp staat op de kop. En onderschat de emotie niet: mensen hebben levens geleefd in die huizen, er kinderen gekregen.’

Heeft u nooit gedacht: er is nog geen huis ingestort, geen dooie gevallen, het valt wel mee?

‘Wel in die jaren dat het rustig was. Ik heb vorig jaar zelfs gedacht: ik steek een stok tussen de wielen van Hans Alders (die als toenmalig Nationaal Coördinator Groningen leiding moest geven aan de versterkingsoperatie, red.). Hier werden voor anderhalve ton huizen verstevigd. Maar het bleven jarenzestigwoningen, terwijl je voor een ton een nieuw huis hebt. Het ging helemaal mis, ook met verduurzamen, want dat is met oude huizen bijna niet te doen. Ik dacht: wat doen we die mensen aan? Het medicijn is erger dan de kwaal. Maar toen begon het gerommel weer.’

In november vorig jaar besloten Rodenboog en zijn vrouw Ina al dat het mooi was geweest. Tijd voor iets anders, na vijftien jaar Loppersum. In mei zou hij 65 worden. ‘En het werd rustiger op het dossier. Tot Zeerijp.’

Albert Rodenboog burgemeester van Loppersum. Beeld Aurélie Geurts

Zeerijp, op 8 januari van dit jaar, 3,4 op de schaal van Richter. Opnieuw gemeente Loppersum. Ruim vijf jaar na Huizinge een klap die wél iets teweeg zou brengen. In maart nam de overheid de schadeafhandeling van de NAM over en kondigde het kabinet aan de gaskraan versneld dicht te draaien.

‘Een uur voor het besluit naar buiten kwam, belde Eric Wiebes (minister van Economische Zaken en Klimaat, red.) mij. Die zei: ‘Albert, we gaan naar nul.’ Dit is goed nieuws, dacht ik, zo neem je de oorzaak weg.’

Die middag was Rodenboog op het provinciehuis. Er was gebak, iedereen was in feeststemming. ‘Maar mijn oog viel op een grafiekje in de brief van de minister: pas in 2022 zouden we op 12 miljard kuub uitkomen, het niveau dat volgens het Staatstoezicht op de Mijnen veilig is. Let op, zei ik: wat doen we in tussenliggende periode?’

Zijn kanttekening viel die middag niet in vruchtbare aarde: collega-bestuurders wilden na jaren tegenslag vooral blij zijn. Maar twee weken later sloeg de stemming om, toen Wiebes aankondigde het versterken van huizen tijdelijk stil te leggen. ‘Al die mensen die eindelijk duidelijkheid hadden, waren terug bij af.’ Het dictaat uit Den Haag leidde tot een bestuurlijk moddergevecht, dat pas begin juli met een compromis werd beslecht. ‘De glans van de gaswinning naar nul was helemaal weg.’

Zo onredelijk was het toch niet om te onderzoeken of massaal versterken nog wel nodig is?

‘Natuurlijk niet. We moeten nog duizenden huizen inspecteren. Aan die mensen kan ik uitleggen dat de omstandigheden veranderd zijn. Maar als je anderhalf jaar in onzekerheid hebt gezeten, ze je hele huis overhoop hebben gehaald en de rapporten waarin staat dat je huis niet veilig is, klaarliggen: dan kan ik dat niet. Ik word dagelijks geconfronteerd met mensen die er helemaal doorheen zitten. De minister niet. Die maakt een koele, zakelijke afweging.’

Als burgemeester moet je een boegbeeld zijn, op de trom slaan, maar ook tactvol blijven.

‘Dat is de spagaat van de burgemeester. Ik heb altijd geprobeerd de luiken bij ministerie van Economische Zaken in Den Haag en bij de NAM in Assen open te houden. Maar als je te zichtbaar in hun richtingbeweegt, denkt de bevolking: hij heult met de vijand.’

Stapels onderzoeken, verminderingen van de gaswinning, het Centrum Veilig Wonen voor het afhandelen van schade, de Nationaal Coördinator voor het versterken van huizen, nu schadeafhandeling en versterken onder overheidsregie: waarom ging alles zo moeizaam?

‘Er is heel veel gebeurd, maar we zijn heel weinig opgeschoten. Dat hebben we mede zelf veroorzaakt, want we riepen massaal: de NAM moet niet haar eigen vlees keuren. In het verleden kon ik in schrijnende gevallen nog weleens naar Assen bellen: is het nou afgelopen, help deze mensen! Maar toen het Centrum Veilig Wonen ertussen kwam, belandde ook ik in de protocollen.

‘Bij het nieuwe schadeloket van de overheid liggen 16duizend schademeldingen. Die zouden soepel en ruimhartig afgehandeld worden. Maar in vier maanden zijn er pas 25 afgewikkeld. Ik denk dat Groningers over een paar maanden roepen: mogen we alsjeblieft de NAM weer terug.’

Op 1 juli nam Rodenboog officieel afscheid, geridderd in de Orde van Oranje-Nassau vanwege ‘zijn tomeloze inzet als aardbevingsburgemeester’. De vele mails, brieven en kaarten die hij uit dank ontving, ontroeren hem. Wat hij nu gaat doen, weet hij nog niet. ‘Natuurlijk spookt door je hoofd: laat ik mensen niet in de steek, nu zij nog steeds geen duidelijkheid hebben? Maar voor dit afscheid was geen goed moment. Pas als de aarde zich koest houdt, is het klaar.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.