Aanvechten uitslag is riskante onderneming

Al Gore zou kunnen doen wat Nixon in 1960 deed: zijn tegenstander (toen Kennedy) de overwinning gunnen. Gore kan de uitslag ook bij de rechtbank aanvechten, met de kans op heel wat politieke instabiliteit....

Van onze correspondent Bert Lanting

Het leek even of Amerika weer in de jaren zestig was beland. 'In een democratie telt iedereen. Niemand heeft gewonnen tot alle stemmen zijn geteld', riep Jesse Jackson, de zwarte-burgerrechtenactivist, op een bijeenkomst in Palm Beach. 'Het is geen kwestie van zwart of blank, maar het is een zaak van eerlijk en oneerlijk'.

Jackson had zijn aanhangers niet gemobiliseerd om het stemrecht voor zwarten af te dwingen, maar om te protesteren tegen 'onregelmatigheden' bij de verkiezingen in Palm Beach waardoor vice-president Al Gore 'duizenden' stemmen is misgelopen.

Het optreden van Jackson was een illustratie van de politieke lading die de onzekerheid over de uitkomst van de verkiezingen dreigt te krijgen. Dat het geen kwestie meer is van louter stembiljetten tellen, klonk ook door in de strijdbare verklaringen van Gores campagneleider Bill Daley.

Na Daleys aankondiging dat Gore zich niet zomaar zal neerleggen bij het 'afpakken van de stemmen van 20 duizend kiezers', begint zich een gevaarlijk conflict af te tekenen dat het vertrouwen van de Amerikanen in hun democratie danig kan ondermijnen.

Het begint nu pas tot veel Amerikanen door te dringen dat zij hun president niet rechtstreeks kiezen, maar via een kiescollege. Het gevolg is dat de Republikeinse gouverneur Bush wel eens president kan worden, terwijl Gore de meeste stemmen krijgt.

Gore beklemtoonde daags na de verkiezingen dat hij zich daarbij zal neerleggen, aangezien de grondwet die uitkomst voorschrijft. Maar het is duidelijk dat hij niet bereid is Bush zomaar de beslissende 25 kiesmannen van Florida af te staan. Als Gore inderdaad besluit de uitkomst via de rechter aan te vechten, begeeft hij zich op een riskant pad, dat ongetwijfeld tot een bittere politieke strijd zal leiden.

Het staat wel vast dat een langdurig juridisch gevecht heel wat politieke instabiliteit zal veroorzaken, maar het is minder zeker hoe het zal aflopen voor Gore. Deskundigen betwijfelen of de rechter nieuwe verkiezingen in Palm Beach zal gelasten, temeer daar dan de vreemde situatie zou ontstaan dat de inwoners van dat district dan in feite de president kiezen. Is dat democratisch?

Het gevaar is bovendien dat het hele verkiezingsproces wordt ondergraven. Wat als voortaan alle uitslagen met een klein verschil in stemmen worden aangevochten?

Als de juridische strijd na weken toch uitloopt op een nederlaag voor Gore, heeft hij zijn politieke imago (en dat van de Democratische partij) enorme schade berokkend in de ogen van de ene helft van het Amerikaanse volk. De andere helft, die voor hem heeft gestemd, is dan misschien nog verbitterder. Beide vooruitzichten zijn onaantrekkelijk.

Het beste zou ongetwijfeld zijn dat Bush en Gore samen een oplossing voor het geschil zoeken, maar daar ziet het niet naar uit. Bush was - tot ergernis van de Democraten - al druk bezig zijn 'overgangsteam' samen te stellen.

In vergelijking met Gore verkeert Bush echter in een riante positie. Hij hoeft slechts af te wachten hoe het gevecht afloopt, zonder er zelf aan deel te nemen. Hoe minder hij doet, hoe meer presidentiële statuur hij krijgt.

Daarom is het volgens sommige deskundigen uiteindelijk verstandiger voor Gore om voor de Nixon-variant te kiezen. Die legde zich in 1960 bij de twijfelachtige zege van Kennedy neer in het belang van het land (en misschien ook van zichzelf: hij hield er in 1968 zijn verkiezing aan over).

Als hij dat niet doet, hebben de Republikeinen dat deels ook aan zichzelf te danken. Met het impeachment-proces tegen president Clinton hebben zij diep wantrouwen gezaaid.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden