NIEUWSRACISME IN HET VOETBAL

Aanvalsplan tegen racisme in het voetbal: puntenaftrek, meldplicht en meer camera’s

Met een aangekondigde reeks maatregelen heeft de KNVB zaterdag duidelijk gemaakt dat het racisme in het voetbal fel wil bestrijden. Het anti-discriminatieplan ‘Ons voetbal is van iedereen’ geldt evenzeer voor de profs, als voor de amateurclubs. ‘We moeten echt aan de bak nu.’

Ahmad Mendes Moreira tijdens een toelichting over het gesprek tussen politiek en KNVB dat eind november plaatsvond om racisme in het Nederlandse voetbal tegen te gaan. Beeld ANP

Voetbalclubs die te weinig actie ondernemen tegen racistische uitlatingen van hun supporters, kunnen straks puntenaftrek krijgen. Het stadionverbod wordt verdubbeld naar tien jaar. De meldplicht voor overtreders wordt scherper. En er moeten meer camera’s in stadions komen met slimme technieken. 

Dat zijn enkele van de maatregelen die het kabinet en voetbalbond KNVB zaterdag hebben gepresenteerd om racistische incidenten uit te bannen, zowel in het betaald voetbal als bij amateurclubs. Voor het plan is 14 miljoen euro van de Rijksbegroting uitgetrokken, te besteden over een periode van drie jaar.

Kabinet en KNVB zijn aan het plan begonnen naar aanleiding van de storm van verontwaardiging die opstak na een wedstrijd tussen Excelsior en FC Den Bosch in november. Excelsior-speler Ahmad Mendes Moreira werd door Bossche supporters uitgemaakt voor onder meer ‘kankeraap’. Minister Wouter Koolmees noemde de incidenten een ‘eye-opener’.

Het plan, getiteld ‘Ons voetbal is van iedereen’, werd zaterdagmiddag in de kantine van amateurvoetbalclub Zeeburgia in Amsterdam-Oost in grote lijnen uiteengezet. Dit is geen toeval. Want het racismeprobleem is minstens net zo groot in het amateurvoetbal, waar zich regelmatig nieuwe incidenten voordoen.

De teams van Zeeburgia weerspiegelen het multiculturele Amsterdam en men heeft er het nodige meegemaakt. Zeeburgia neemt al jaren fel stelling tegen racisme in het voetbal. De voetbalclub heeft een digitaal meldpunt en boekstaafde al eens enkele van de beledigingen die hun (jonge) spelers naar het hoofd geslingerd krijgen, vooral als ze uit spelen. Van ‘Zwarte Piet’ tot een moeder die na een wedstrijd zei: ‘Nu hebben ze gewonnen, maar later lappen ze onze ramen.’

Meer camera’s

Het plan heeft drie pijlers: voorkomen, signaleren en straffen. De repressieve maatregelen vallen het meeste op, al is het omdat ze meer concreet zijn dan zaken als denktanks en stuurgroepen. Minister Bruno Bruins hamerde op slimme technologie en nieuwe technieken om raddraaiers op te kunnen sporen. En te straffen. ‘Het gaat om enkelen of kleine groepjes die dit gedrag vertonen en die moeten we doelgericht aanpakken.’

Bedrijven ‘die hier goed in zijn’ worden komende maanden opgeroepen met een voorstel te komen om deze technieken te verbeteren, teneinde racistisch gedrag te registreren, de overtreder te identificeren en te straffen. Het beste voorstel ontvangt een geldbedrag om de technologie te testen; vervolgens wordt het uitgerold over meerdere stadions. Er wordt ondertussen druk overlegd met de Autoriteit Persoonsgegevens wat wel en niet mag.

Het anti-racismeplan plan werd zaterdagmiddag gepresenteerd in de kantine van amateurvoetbalclub Zeeburgia, die zijn thuisbasis heeft in het multiculturele Amsterdam-Oost.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Er is ook budget voor de amateurverenigingen. KNVB-bestuurder Jan Dirk van de Zee: ‘Bij driehonderd clubs hebben we camera’s nodig. En de privacywetgeving moet ruimte gaan bieden voor het gebruik ervan.’ Via een subsidieregeling van de KNVB, waar 87 miljoen beschikbaar voor is, kunnen amateurclubs een deel van het geld dat ze in camera’s en veiligheid investeren, terugkrijgen. Daarnaast komen er verbeterde apps om discriminatie te melden. Dat heeft in Groot-Brittannië al succes gesorteerd.

Marjan Olfers, hoogleraar Sport en Recht aan de Vrije Universiteit, plaatst enkele kanttekeningen. ‘Het is al met al een goed plan, maar over de uitvoering moet nog goed worden nagedacht. Een app lijkt me bijvoorbeeld problematisch qua privacy. Waar gaat die data naartoe? Wie bewaart het? Daar moet zorgvuldig mee om worden gegaan.’

We moeten ook in ons achterhoofd houden of een maatregel proportioneel is, bepleit Olfers. ‘Dat geldt ook voor camera’s bij amateurclubs. We willen geen big brother op de amateurvelden. Moeten we alles vast kunnen leggen? Dat lijkt disproportioneel. Bovendien moet je ervoor waken dat die data alleen wordt gebruikt voor veiligheid en niet voor andere doeleinden.’

Spreekkoren

Spreekkoren zoals die Mendes Moreira de huid vol scholden, zijn ook verleden tijd, als het aan het plan ligt. De scheidsrechter krijgt meer mogelijkheden om de wedstrijd (definitief) stil te leggen als dit voorkomt.

‘Er is uiteindelijk een cultuurverandering nodig,’ zegt Olfers over de plannen. ‘Racisme is een maatschappelijk probleem dat binnen de context van voetbal, als competitieve sport, een eigen invulling krijgt.’ En de bal ligt niet alleen bij de KNVB en het kabinet. ‘Er moet ook veel vanuit de clubs zelf komen en juist de amateurclubs. Want de amateursport is een reflectie van de lokale gemeenschap. Daar moet het starten.’

Naast de repressieve maatregelen wordt er ook gewerkt aan bewustwording, door middel van denktanks en anti-racismeteams. De KNVB stak tijdens de persconferentie ook even de hand in eigen boezem: ‘Wij zijn een hele blanke organisatie en daarmee geen afspiegeling van de maatschappij. Daar willen we ook aan werken.’

Jan Janssen, voormalig beleidsmedewerker discriminatie bij de Nederlandse Sport Federatie, is positief over het plan. Begin jaren negentig al werkte hij zelf mee aan een plan tegen racisme in het voetbal – het is zeker geen recent probleem. Hij ziet parallellen tussen beide plannen. Wat is er dan veranderd?

‘Ik denk dat de KNVB zich nu meer eigenaar voelt van het probleem dan destijds. Bovendien bestond dertig jaar geleden de gedachte dat het aanpakken van racisme juist meer narigheid zou uitlokken, omdat hooligans uit zijn op aandacht.’ Dat is nu anders. ‘Er is veel sterker de wil om dit te benoemen en aan te pakken.’

De brede aanpak gaat mogelijk ook vruchten afwerpen, denkt Janssen. ‘Bewustwording is minstens net zo belangrijk als sanctioneren. En hoe meer mogelijkheden je hebt om wangedrag te registreren, hoe beter je kunt meten of je beleid werkt.’ Olfers beaamt dit: ‘Naast het straffen is het belangrijk dat mensen leren van hun daden. Anders verandert er weinig.’ 

Het plan wordt over drie jaar geëvalueerd. ‘We moeten echt aan de bak nu,’ aldus KNVB-bestuurder Eric Gudde. Mendes Moreira is in elk geval positief over het plan en noemde het ‘een bewogen dag.’

De racistische spreekkoren bij de wedstrijd FC Den Bosch - Excelsior in november ontketenden opnieuw een hevige discussie over racisme in het voetbal

Minister Grapperhaus veroordeelde het incident stellig en eiste meer concrete acties van de KNVB. Die liet weten het racismeprobleem niet alleen op te kunnen lossen en vroeg de overheid om hulp. FC Den Bosch ging later die week diep door het stof.

De racistische leuzen waren gericht aan Excelsiorspeler Ahmad Mendes Moreira: ‘Ik keek nog eens naar die mannen en zag dat ze het echt tegen mij hadden. Toen brak ik.

De discussie betrok zich in eerste instantie op het profvoetbal. Maar hoe zit het eigenlijk met amateurclubs? Er zijn plekken waar het elke week raak is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden