Aanvaard geen gekleurde onderklasse

Deurne is op geen enkele manier te relativeren. Een getraumatiseerd juweliersechtpaar, jongens die zo jong de dood vonden dat ze geen kans kregen hun foute keuzes te corrigeren. Een geschokte samenleving.


'Ze hebben geen enkel perspectief op werk', verzuchten moedeloze Marokkaanse ouders die de greep op hun losgeslagen kroost kwijt zijn. Tot ieders irritatie, dat is geenszins een excuus voor crimineel afglijden. Maar toch heeft het feit dat hele generaties geen zicht hebben op economische zelfredzaamheid te maken met het toenemen van dit soort maatschappelijke tragedies.


Bert Wagendorp schreef er een heldere column over, waarbij hij een parallel trok met hoe in de Verenigde Staten tegen dergelijk geweld wordt aangekeken. 'Zolang we hebben geaccepteerd dat er nu eenmaal een onderklasse is en tevens dat die overlast veroorzaakt, hoort het probleem tot de maatschappelijke status-quo en is het van zijn angel ontdaan.' En: 'We kunnen ook weigeren het ontstaan van een onderklasse te accepteren en daar iets tegen doen. Maar dat is duurder én moeilijker dan de Amerikaanse oplossing.'


Twee kanttekeningen: de onderklasse begint ook in Nederland een gekleurde onderklasse te worden en dat is een recept voor ellende. De jeugdwerkloosheid bij allochtonen is twee tot wel vier keer zo hoog als bij autochtone jongeren. Van laag tót hoogopgeleid. Ten tweede: de Amerikaanse 'oplossing' staat ver af van wat wij Nederlanders ooit acceptabel zouden moeten vinden. Daar zijn we hopelijk te beschaafd voor.


Inmiddels spreekt men in de VS steeds vaker van 'gekleurde onderkaste'. In tegenstelling tot de onderklasse, die veroordeeld is tot laagbetaalde, smerige rotbaantjes zonder perspectief, is in de onderkaste niet eens ooit zicht geweest op dat soort baantjes. Het is een kaste die simpelweg nooit aan het arbeidsproces deelneemt. Het enige werk dat er is, is gehossel aan de verkeerde kant van de wet. Voor criminologisch inzicht in de achtergronden van dit grimmige straatleven is het aanbevolen de teksten van de gangstarap-platen eens te bestuderen.


Publiciste Michelle Alexander zorgde voor ophef met haar boek The New Jim Crow; Mass Incarceration in the age of Colorblindness, waarmee ze het enthousiasme over de zwarte emancipatie onder Obama behoorlijk temperde. Er waren in 2010 meer zwarte mannen 'incarcerated' dan er in 1850 in slavernij leefden. Incarcerated betekent gevangen, in proeftijd of op borgtocht vrij. Het is de bedenkelijke opbrengst van dertig jaar war on drugs in de ghetto's. Ooit gelanceerd door de charmante 'Just say no' campagne van Nancy Reagan. Een racistische klasseoorlog volgens Alexander, omdat exact dezelfde drugscriminaliteit in rijke blanke suburbs simpelweg niet vervolgd wordt. In dertig jaar is de gevangenispopulatie in de VS toegenomen van 300 duizend ten tijde van Reagan, tot twee miljoen nu.


Amerika steekt hiermee repressieve regimes als Iran en China naar de kroon. Saillant: Een keur aan door zwarte Amerikanen bloedig bevochten burgerrechten vervalt als iemand 'incarcerated' is. Elke werkgever heeft het recht een veroordeelde crimineel te weigeren. Er is geen recht op huisvesting, beperkt stemrecht, zelfs zwangere vrouwen hebben geen recht op voedselbonnen. Geen wonder dat de enige optie tot overleven de draaideurmisdaad is. Dat komt goed uit, zo blijven de gevangenissen goed bevolkt en daar heeft de samenleving een enorm economisch belang bij. Het prison industrial complex is een enorme, conjunctuurongevoelige industrie die - dwangarbeid niet meegeteld - maar liefst een miljoen Amerikanen aan het werk houdt.


Wat mij wél aanspreekt in de Amerikaanse aanpak is affirmative action. De overtuiging dat discriminatie soms noopt tot regelrechte compensatiemaatregelen was ooit hier ook bon ton: In een diep Paars verleden trof je nog wel vacatureteksten met het zinnetje: 'Bij gelijke geschiktheid geven wij de voorkeur aan een vrouw of een allochtoon.' Het leverde een hoop weerstand op, was stigmatiserend, maar een sterk signaal. Ook was er de Wet Samen, die werkgevers verplichtte etnisch te registreren. Bas Heijne verzuchtte in zijn NRC-column dat de PvdA alleen maar blijft roepen dat Wilders mensen uitsluit, maar geen goed antwoord heeft op de vraag hoe je mensen insluit. Positieve actie is een concrete insluitingsmaatregel. Het is misschien weer noodzakelijk. Een zinnige suggestie had de anonieme HP/deTijd-columnist Dr Doom: maak allochtone jeugd in dienst nemen goedkoper dan andere kandidaten. Dat lijkt een goed middel om werkgevers over hun vooroordelen heen te laten stappen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden