Aantal rechtszaken is flink gedaald: burgers betalen rekeningen op tijd

Uit het jaarverslag van de Raad voor de Rechtspraak blijkt dat het aantal rechtszaken is gedaald. Toch behandelde de rechtspraak vrijwel net zoveel zaken als in 2016. Hoe kan dat?

Door Kim Visbeen

Vrouwe Justitia voor de rechtbank van Utrecht. Beeld ANP

Is het aantal rechtszaken gedaald?

Ja. In bijna alle rechtsgebieden zag de Raad voor de Rechtspraak een daling. Dat blijkt uit het jaarverslag dat vandaag is verschenen. Met name het aantal incassozaken over het niet betalen van rekeningen is afgenomen. In 2017 werden 81 duizend minder zaken hierover aan de rechter voorgelegd. De daling van het aantal rechtszaken is overigens al een paar jaar zichtbaar.

In 2017 behandelde de Rechtspraak bijna 1,6 miljoen zaken. Dat is nagenoeg hetzelfde als in 2016. Dat komt doordat er gelijktijdig een aanzienlijke toename is van het aantal bewindszaken.

Pardon, bewindszaken?

Het gaat daarbij om mensen die onder bewind gesteld zijn omdat ze bijvoorbeeld niet meer voor zichzelf kunnen zorgen of dement zijn geworden. Als je iemand onder bewind wilt laten stellen, moet daar toestemming voor worden gevraagd aan de rechter.

Een op de drie zaken is inmiddels een bewind gerelateerde zaak. Daardoor is in eerste instantie de afname van het aantal rechtszaken niet goed zichtbaar. De toename betekent niet dat meer mensen onder bewind zijn gesteld. Om de vijf jaar controleert de rechter of de bewindvoering goed zijn werk doet. De rechter heeft dus vooral een controlerende rol. Voor het gros van de rechtszaken is wel sprake van een daling.

Welke verklaringen noemt de Raad voor deze daling?

Een van de redenen is het einde van de economische crisis. Burgers kunnen simpelweg hun rekening makkelijker betalen. Ook worden geschillen steeds vaker buiten de rechter bemiddeld, via bijvoorbeeld mediation. De Raad maakt zich echter zorgen dat de hoge griffierechten, de kosten die moeten worden betaald voor het voeren van een rechtszaak, burgers afschrikt. ‘Steeds meer mensen vinden de gang naar de rechter te duur, te ingewikkeld en te ongewis’, aldus Frits Bakker, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak.

Dat herkent Theo de Roos, emeritus hoogleraar strafrecht. Het aantal strafrechtzaken loopt al jaren terug.  Daarbij speelt volgens hem ook dat veel zaken tegenwoordig met een ZSM-procedure (Zo Snel Mogelijk) door het Openbaar Ministerie worden afgehandeld. 

Is het eigenlijk niet goed nieuws? Minder rechtszaken, minder conflicten.

De Raad vindt van niet. De Rechtspraak heeft onmisbare maatschappelijke taken, maar daarvoor moeten burgers wel makkelijk terecht kunnen bij de rechter, aldus Bakker. Hij noemt een voorbeeld: een conflict over een onbetaalde rekening van 700 euro kost 200 euro aan griffierechten. Dat kan een reden zijn om niet te procederen.

Daarbij: de Rechtspraak krijgt per zaak betaald. Minder rechtszaken betekent dus minder geld, terwijl vernieuwing vraagt om investeringen. Momenteel geeft de Rechtspraak meer uit dan er binnenkomt.

Tijd voor zorgen dus!

Nee hoor, zegt Alex Brenninkmeijer, hoogleraar Institutionele aspecten van de rechtsstaat aan de Universiteit Utrecht en voorheen Nationale ombudsman. Het is heel verheugend dat het aantal zaken terugloopt. Dat conflicten op een andere manier worden opgelost, door bijvoorbeeld mediation, is een goed teken. De deskundigheid van mediators in Nederland is toegenomen en breder bekend. Er zijn veel voordelen aan verbonden: het is sneller, overzichtelijker en kost minder dan een rechtszaak.

Maar de zorgen over hoge griffierechter deelt de hoogleraar. Dat kan een serieuze belemmering zijn.’

Komt het financiële  tekort alleen doordat burgers minder rechtszaken voeren?

Het is slecht gesteld met de financiële situatie van de Rechtspraak. Niet eerder sloot zij af in de rode cijfers. Dat komt voornamelijk doordat een poging de Rechtspraak te digitaliseren veel meer tijd en geld kostte dan verwacht. Aan het digitaliseringsproject werd tot nu toe 200 miljoen besteed. Na vier jaar besloot de Raad begin april de ambities omlaag te schroeven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.