Aantal patiënten met meningokokken neemt toe - wat is er aan de hand?

Het aantal patiënten met een vorm van meningokokkenziekte  die enkele jaren geleden nog zeldzaam was in Nederland – is fors toegenomen.

Foto ANP
In IJmuiden zijn in 2002 de eerste kinderen ingeënt tegen meningokokken type C. Foto ANP

Wat is er aan de hand?

Volgens cijfers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid (RIVM) zijn alleen al dit jaar 57 patiënten geteld die zijn besmet met een meningokok-bacterie die tot 2015 nauwelijks voorkwam in Nederland. Van deze patiënten zijn er inmiddels 11 overleden. Het gaat om besmettingen met meningokok-bacterie type W. Voor 2015 waren er gemiddeld 4 gevallen per jaar. In 2015, 2016 en 2017 waren dat er respectievelijk 9, 50 en 80. Sinds oktober 2015 zijn zeker 28 patiënten aan deze ziekte overleden – zo’n 15 procent van de ziektegevallen.

Wat is meningokokkenziekte?

Meningokokkenziekte is een verzamelnaam voor ziekten die worden veroorzaakt door een bacterie, de meningokok. De verschillende typen van deze bacterie worden aangeduid met letters. In Nederland worden mensen vooral ziek van de typen B, C, W en Y. De meningokok-bacterie houdt zich op in keel- en neusholten en verspreidt zich door de lucht via kleine druppeltjes. Besmetting is alleen mogelijk van mens tot mens. Personen die de bacterie bij zich dragen, maar daarvan zelf niets merken, kunnen toch anderen besmetten. Bij gezonde mensen veroorzaakt de bacterie gewoonlijk geen ziekteverschijnselen, maar als de bacterie in de bloedbaan of in het zenuwstelsel komt, kan het leiden tot ernstige aandoeningen als hersenvliesontsteking en bloedvergiftiging. Meningokokkenziekte komt voor onder alle leeftijdsgroepen, maar vooral bij jonge kinderen, tieners en ouderen.

Hoe herken je de verschijnselen?

Meningokokkenziekte begint met betrekkelijk onschuldige verschijnselen als koorts, misselijkheid en hoofpijn, zegt Arie van der Ende van het Nederlands Referentielaboratorium voor Bacteriële Meningitis. Bij hersenvliesontsteking krijgt een patiënt last van hoge koorts, braken en stijfheid van de nek. Hij of zij kan de kin dan niet meer op de borst krijgen. Kenmerkend voor bloedvergiftiging zijn verlies van bewustzijn, plotselinge hoge koorts en paarse vlekken op de huid die almaar groter worden. ‘Als niet adequaat wordt ingegrepen, kan een patiënt binnen 24 tot 48 uur overlijden. Het sterftecijfer is opmerkelijk hoog’, aldus Van der Ende.

Hoe is iemand te genezen?

Patiënten worden behandeld met antibiotica en een ontstekingsremmer. Hoe sneller wordt ingegrepen, hoe gunstiger het verloop van de ziekte. Van de patiënten die de ziekte overleven, houdt 30 tot 50 procent daar blijvende schade aan over, zoals nierproblemen. Bloedvergiftiging kan leiden tot amputatie van ledematen. ‘Het gaat om een zeer ernstige aandoening met veel invloed op patiënt en zijn omgeving’, zegt Van der Ende.

Wat veroorzaakt de stijging van het aantal ziektegevallen?

De potentieel dodelijke bacterie is afkomstig uit Chili en heeft zich verplaatst naar Engeland, waar het aantal gevallen de afgelopen jaren is toegenomen. Deskundigen hielden er rekening mee dat type W ook Nederland zou kunnen bereiken. Dat is gebeurd in 2015.

Welke maatregelen worden er genomen om verspreiding tegen te gaan?

Vanaf deze maand krijgen alle baby’s van 14 maanden een inenting tegen type W. Vanaf oktober wordt een vaccinatie aangeboden aan alle 14-jarigen. De vaccinatie is gericht op deze jongeren omdat zich in deze groep relatief veel dragers van de bacterie bevinden. Dat heeft te maken met hun gedrag: overdracht vindt onder meer plaats tijdens cafébezoek, drinken en zoenen.

Had vaccinatie niet eerder moeten beginnen?

Door de vaccinatiecampagne in Engeland, waar de bacterie eerder opdook, was er een grote vraag naar het vaccin en daardoor ontstond een zekere schaarste, zegt Hans van Vliet, programmamanager van het rijksvaccinatieprogramma. Vorig jaar besloot het kabinet de bestaande vaccinatie tegen meningokokken aan te passen. Het duurt enige tijd voor een vaccinatiecampagne is opgezet. Dat tot oktober wordt gewacht met het vaccineren van 14-jarigen heeft volgens Van Vliet niet met tekort aan vaccins te maken. Het najaar leek een beter moment dan kort voor de zomer, als veel jongeren afwezig zijn. De hoop is dat met het vaccineren van deze groep ook andere leeftijdscategorieën worden beschermd, aldus Van Vliet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.