Aantal moorden op blanke boeren stijgt: over het waarom is Zuid-Afrika verdeeld

De moord op een Nederlandse boer (55) in zijn boerderij in het afgelegen Barberton, afgelopen vrijdag, is de laatste in een reeks moorden op blanke boeren in Zuid-Afrika. Officiële cijfers zijn er niet, maar volgens statistieken van de boerenvakbond Transvaal Agricultural Union hadden alleen al dit jaar 25 vergelijkbare moorden plaats.

Het monument in Zuid-Afrika te nagedachtenis aan de al ruim 2000 blanke boeren die sinds het einde van de apartheid in 1994 werden vermoord. Foto EPA

Vorig jaar werden 345 boeren aangevallen, van wie er 70 werden gedood, het hoogste aantal sinds 2008.

De Nederlandse boer, over wiens identiteit verder niets bekend is gemaakt, lag te slapen toen vijf gewapende en gemaskerde overvallers het huis binnendrongen. Ze bonden de vrouw van de boer en een familievriend vast. De boer kwam op het gestommel af en werd met een scherp voorwerp doodgestoken. De daders roofden juwelen uit een kluis en namen elektronica mee, waaronder televisies. Ze gingen er vervolgens met de auto van het slachtoffer vandoor, vertelde de weduwe van de boer aan de lokale krant Barberton Times.

'De criminaliteit in Zuid-Afrika neemt in algemene zin toe, maar er vindt ook steeds meer stemmingmakerij tegen blanke boeren plaats', zegt Ernst Roets van de Afrikaner burgerrechtenbeweging AfriForum, die vorige maand de studie 'Kill the Farmer' heeft uitgebracht. 'In afgelegen gebieden is bovendien weinig politietoezicht.'

De Zuid-Afrikaanse regering heeft altijd ontkend dat de moordpartijen op blanke boeren een racistisch motief hebben. Het zou gaan om typische roofovervallen, waarvoor de afgelegen boerderijen een makkelijk doelwit vormen. Blanke boeren denken hier anders over. Ze voelen zich gediscrimineerd en vrezen voor een vergelijkbare situatie als in Zimbabwe, waar blanke boeren vijftien jaar geleden met grof geweld het land uit werden gejaagd.

'Plaasmoorden', zoals de boerderijmoorden in het Afrikaans worden genoemd ('plaas' is Afrikaans voor 'boerderij') hebben vaak een extreem gewelddadig karakter, blijkt uit de studie van AfriForum. Slachtoffers worden geregeld gemarteld met hooivorken of boormachines voordat ze worden vermoord. Ook verkrachtingen komen vaak voor. Volgens Roets worden de aanvallen nauwkeurig voorbereid. 'De boerenfamilies worden vooraf in de gaten gehouden, dus de daders zijn op de hoogte van hun dagelijkse routine.'

Politieke boodschap

Zuid-Afrika heeft met meer dan 18 duizend moorden per jaar (zo'n 50 per dag) een van de hoogste criminaliteitscijfers ter wereld. De moordpartijen op boeren zijn extra beladen omdat blanke groeperingen vermoeden dat hier een politieke boodschap achter zit.

Vorig jaar keurde het Zuid-Afrikaanse parlement onder leiding van het ANC een onteigeningswet goed, de zogeheten Expropriation Bill. Via deze wet kan de overheid het land van blanke boeren zonder instemming opkopen. De landhervormingsmaatregel is bedoeld om zwarten een gelijker aandeel te geven in de economie. De top van het bedrijfsleven wordt sinds de afschaffing van de apartheid nog altijd aangevoerd door blanken, die ongeveer 10 procent van de bevolking uitmaken.

Volgens Roets voelen boeren zich door de politiek in de steek gelaten. 'Er wordt veel gedaan tegen stroperij, koperdiefstal en geweld tegen vrouwen en kinderen, maar de moordpartijen op boeren hebben geen enkele prioriteit. In plaats daarvan worden boeren gebruikt als zondebok door diegenen die aan de macht zijn.

De afgelopen twee decennia is de Zuid-Afrikaanse boerenpopulatie met ongeveer de helft gekrompen tot 30 duizend boeren. Ze kiezen voor veiliger grond in Tanzania, Mozambique en Georgië. Duizenden boerderijen staan te koop. Dit heeft gevolgen voor de voedselproductie in het land: de import overtreft bijna de export.

Het hek van de boerderij waar afgelopen vrijdag een Nederlandse boer is vermoord. Foto Barberton Times

Lees hier meer over Zuid-Afrika

Het aanzien van Zuid-Afrika zakt weg op de beurzen. En toch blijft president Zuma zitten, ook al worden zijn daden alom als oorzaak gezien. Wat beweegt hem? (+)

Het Rijkmuseum komt met een grote en confronterende tentoonstelling over vier eeuwen Hollandse aanwezigheid in Zuid-Afrika. Een gesprek met samenstellers Adriaan van Dis en Martine Gosselink over de relatie met een land waarin niets is wat het lijkt. (+)

Meer over