Leven op straat Telling CBS

Aantal daklozen in tien jaar meer dan verdubbeld

Het aantal daklozen is in tien jaar tijd meer dan verdubbeld naar 39 duizend. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In werkelijkheid is het daklozenprobleem nog veel groter. Thuislozen – mensen die permanent in daklozenopvang wonen – mocht het CBS van het opdrachtgevende ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport niet meerekenen.

De slaapzaal van daklozencentrum Vaartscherijn in Utrecht. Beeld Hollandse Hoogte / Erik van 't Woud

‘Dat stond expliciet in de opdracht’, zegt CBS-woordvoerder Tanja Traag. Ook uitgeprocedeerde asielzoekers en wachtenden voor de geestelijke gezondheidszorg (ggz) zijn niet meegeteld. Hoeveel illegalen in Nederland verblijven, is onbekend. Ook het aantal verslaafden en andere hulpbehoevenden die op een ggz-wachtlijst staan, is niet te achterhalen. ‘De daklozen onder deze twee groepen zouden het totale aantal nog veel hoger maken’, zegt Traag.

De afgelopen tien jaar is het aantal relatief jonge daklozen, van 18 tot 30 jaar, verdrievoudigd. Over de oorzaken van de toename van het aantal vooral jongere daklozen heeft het CBS geen harde gegevens, maar wel vermoedens. Geënquêteerde jongeren zeggen dat ze niet aan het werk komen door ziekte of arbeidsongeschiktheid. ‘Het is een opmerkelijke tendens die we al langer zien, dat juist jongeren dit als oorzaak noemen’, zegt Traag.

Daarnaast krijgen mensen met schulden het steeds moeilijker doordat het dagelijks leven duurder is geworden. Sommigen kunnen daardoor hun woning niet meer betalen. Daarbij valt op dat vooral mensen die langere tijd in een sociaal-economisch slechte positie zitten dakloos worden, zegt de CBS-woordvoerder. ‘Dus niet, zoals vaak wordt aangenomen, mensen die plotseling met acute problemen kampen, zoals een scheiding of baanverlies.’

Kostendelersnorm

Zeker is volgens Traag dat de ‘kostendelersnorm’, die in 2015 werd ingevoerd, mensen dakloos heeft gemaakt. Dat is een regeling die voorschrijft dat een uitkering wordt verlaagd naarmate meer volwassenen een woning delen. ‘Men vreesde toen al dat ouders tegen volwassen kinderen, of huisgenoten onder elkaar, zouden zeggen: je moet het huis uit, anders word ik gekort of raak ik mijn uitkering kwijt. Dat dit gebeurt, zien wij nu in de cijfers terug.’

Ook speelt bij de stijging van het aantal daklozen ‘zeer waarschijnlijk’ een rol dat het aantal verwarde mensen op straat toeneemt als gevolg van het feit dat de ggz de afgelopen jaren het aantal bedden voor deze groep heeft afgebouwd. Maar een hard verband tussen toenemende ggz-wachtlijsten en het stijgende aantal daklozen is vooralsnog niet te leggen, omdat de CBS-onderzoekers geen zicht hebben op die wachtlijsten.

Het aantal mensen met een niet-westerse migratieachtergrond neemt toe en zij raken soms dakloos. Het gaat om een sociaal-economisch zwakkere groep met een gemiddeld genomen lager opleidingsniveau. Ook hier speelt de kostendelersnorm een rol – velen van hen wonen samen op hetzelfde adres. In deze groep gaat het voor een groot deel om jongeren, wat deels de toename van het aantal jongere daklozen verklaart.

Slapen in de open lucht

Met ‘daklozen’ worden in dit onderzoek de ‘feitelijk daklozen’ bedoeld: mensen die slapen in de open lucht of in overdekte openbare ruimten zoals portieken, fietsenstallingen, stations, winkelcentra of een auto, of mensen die slapen in tijdelijke (nood)opvang, of op niet-structurele basis bij vrienden, kennissen of familie omdat ze geen eigen verblijfplaats hebben.

Bij de berekeningen gaat het CBS uit van mensen die wel een uitkering hebben maar geen woning, mensen die staan ingeschreven bij dag- of nachtopvangadressen en daklozen die staan geregistreerd in het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem (Ladis). Dubbeltellingen zijn zo veel mogelijk voorkomen.

‘Hierbij mis je de mensen die in alle drie de systemen niet voorkomen’, zegt woordvoerder Traag. ‘Sommige mensen raken uit het zicht van de gemeentelijke administraties. Ook die zouden het werkelijke cijfer nog hoger maken.’

Lees ook: 

Daklozenactivist Frank van der Linde wilde een camping beginnen in het Vondelpark. Burgemeester Halsema stak daar een stokje voor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden