Aanstaande groothertog deed paleisvensters rinkelen

Groothertog Jan van Luxemburg draagt zaterdag de macht over aan zoon Henri. Het wordt een sobere troonswisseling. Niet alleen omdat Henri's broer geveld is door een auto-ongeluk....

Voor de roddelaars van de royaltybladen was de toedracht van het ongeval niet uitzonderlijk genoeg om er eens gretig hun tanden in te zetten. Prins Guillaume, de jongste zoon van groothertog Jan van Luxemburg, en zijn echtgenote prinses Sibilla Weiller, werden in de nacht van 9 op 10 september op de A 10 ten zuiden van Parijs in hun auto geramd door een dronkelap.

Geen raadselachtige omstandigheden, geen vlucht voor jagende paparazzi, nee, het was simpelweg een bezopen Fransman, met een alcoholpromillage van 2,35 in het bloed, die in zijn Volkswagen Golf een onbesuisde inhaalmanoeuvre op de rechter weghelft had ingezet en het voertuig van Guillaume ramde; andere weggebruikers reden op hen in. Zelfs de auto van het paar was naar prinselijke maatstaven tamelijk gewoontjes: een Renault Clio.

Het drama was er niet minder om. De gevolgen waren ernstig. Guillaume (37) liep een zware hersenschudding op en ligt nog altijd in coma. Zijn vrouw (32) brak haar been. Het ongeval overschaduwt een plechtige gebeurtenis van een formaat dat de Luxemburgers sinds 1964 niet meer hebben meegemaakt: de wisseling van de troon. Aanvankelijk zou Jan (79), die in dat jaar zijn moeder Charlotte opvolgde, op 28 september de macht overdragen aan zoon Henri (45). De ceremonie is nu verschoven naar 7 oktober en inmiddels van franje ontdaan.

Dat de roddelbladen niet alle registers hebben opengetrokken heeft niet alleen te maken met een toedracht zonder raadsels. De Luxemburgse monarchie staat nu eenmaal te boek als deftig, degelijk en nogal saai; zo'n beetje de afspiegeling van het groothertogdom zelf. In naslagwerken over Europese koningshuizen is het huis van Bourbon Nassau doorgaans goed voor een bescheiden hoofdstukje.

Een fotoreportage in het Franse royaltyblad Point de Vue vorige maand was onthullend in eenvoud. Het waren kiekjes van de laatste vakantie van het gezin, in de Var, Zuid-Frankrijk, voordat Henri zich als groothertog in de burelen van het Palais Grand Ducale nestelt. De badpakken zijn van behoudende snit, de speedboot blijft ruim beneden de standaard van Miami Vice. Maar het levensgeluk straalt de lezer tegemoet.

Zo hoort dat ook in Luxemburg. Vraag het aan willekeurige voorbijgangers op de schone boulevards en winkelpleinen van de hoofdstad en ze zullen melden dat het hen goed gaat; op gedempte toon weliswaar, je hoeft de welstand niet van de daken te schreeuwen. De belangrijkste ambitie staat op een erkertje in de binnenstad gebeiteld, in het Letzeburgs, het mengelmoesje van Frans en Duits waaraan de Luxemburgers naast de aanhankelijkheid aan de monarchie hun identiteit ontlenen. Mir wölle bleiwe wat mir sin, we willen blijven wat we zijn.

Dat is vanuit hun standpunt gezien niet zo verwonderlijk. Met een gemiddeld inkomen van tachtigduizend gulden per jaar behoren ze tot de welgestelden van Europa. De werkloosheid is lager dan waar ook: 2,6 procent. Zelfs de teloorgang van de zware industrie is verwerkt. Bij het staalconcern Arbed en in de mijnen in de omgeving van Esch-sur-Alzette werkten ooit zo'n dertigduizend arbeiders, vooral afkomstig uit Italië en Portugal. Nu zijn er nog zo'n zesduizend over. De anderen verkasten naar andere bedrijfstakken, de bouw, de horeca en de opkomende high tech. Een fiscaalvriendelijke politiek en een nagenoeg windstil sociaal klimaat hebben heel wat firma's met internationale reputatie naar het modelstaatje gelokt.

Van de actieve beroepsbevolking komt iets meer dan de helft uit het buitenland. Er zijn duizenden Eurocraten, werkzaam in instellingen als de Europese Rekenkamer en het Hof van Justitie. Elke dag trekken nog eens 75 duizend Belgen, Duitsers en Fransen uit de nabijgelegen maar beduidend minder welvarende streken de grens over om in het groothertogdom hun brood te verdienen. Een hoge diplomaat maakt een vergelijking met het oliestaatje Koeweit, waar lagerbetaald personeel ook wordt geïmporteerd: zijn chauffeur is Frans, zijn huishoudster komt uit België en de tuinman is een Nederlander.

Vooral de bancaire sector floreert, dankzij het bankgeheim. Ruim tweehonderd instellingen zijn er gevestigd, met twintigduizend medewerkers en 170 miljard euro op de rekening van privé spaarders uit het buitenland die de fiscus in eigen land het nakijken geven. De staat profiteert van de vennootschapsbelasting die de sector moet afdragen.

Natuurlijk is al die voorspoed maar één kant van het verhaal. Dat hier en daar nogal eens de schijn wordt opgehouden valt ook op straat op te tekenen. Niet iedereen wentelt zich even behaaglijk in de weelde. Zo is er een anekdote over een gezin dat verondersteld was op vakantie te zijn. De rolluiken waren al dagen naar beneden, totdat een buurtgenoot ontdekte dat er licht brandde in de kelder. Daar verbleef de familie, te beschaamd om toe te geven dat er geen geld was voor een reis. Het verhaal is al als apocrief afgedaan, maar, beweren criticasters van de volksaard, het is dan op z'n minst niet toevallig dat het juist hier opduikt.

Vergeet niet dat we allemaal voortkomen uit diepgelovige boeren, schampert een jonge Luxemburger op de Place d'Armes. De bijbehorende gesloten mentaliteit heerst hier nog altijd. Er zijn beweringen dat overvallen op geldtransporten nog wel eens uit de krant worden gehouden, omdat ze niet passen in de idylle van financieel lustoord. Statistieken over zelfdodingen en alcoholgebruik zouden verontrustend zijn, maar het publiek kan er slechts naar gissen. Iedereen weet wel dat de Rode Brug die de diepe kloof tussen het stadscentrum en de Kirchberg overspant bepaald niet om decoratieve redenen is voorzien van een bolle kunststof schutting.

Misschien heeft de bescheidenheid van de dynastie Bourbon Nassau ook wel iets te maken met schijn. Het blad Euro Business rekende vorig jaar het vorstenhuis in elk geval tot de rijksten onder de koninklijke families, op de tweede plek om precies te zijn, kort na Liechtenstein. Het bezit wordt geschat op dik tien miljard gulden. Dat zou nog een voorzichtige raming zijn. Bijna eenzelfde bedrag zou schuil gaan in niet te doorgronden trustmaatschappijen. Veel van de rijkdom zit in grond, zowel in eigen land als over de grens in Duitsland, Frankrijk, België en Zwitserland.

Of het kapitaal de groothertog ook feitelijke invloed verschaft, is niet na te gaan. Speculaties daarover lopen uiteen. De een kent hem een louter symbolische functie toe. Hij tekent de wetten, die hij hooguit een half jaar kan ophouden, en raadpleegt op gezette tijden de premier en met een wat lagere frequentie de overige bewindslieden. De ander meent een actievere rol te ontwaren, zeker in de pogingen te voorkomen dat het land onder druk van de andere lidstaten in de Europese Unie het bankgeheim moet prijsgeven. Afgezien van een dreigende ontmanteling van de sector heeft het vorstenhuis er geen belang bij dat hun vermogen onderwerp van publieke discussie wordt.

Aan de Luxemburgers zelf zal het niet liggen. Gepaste afstand is het devies. Het verhaal van het ongeluk van Guillaume en Sibille is dan ook louter in feitelijke één- en tweekolommertjes verteld. Uit respect voor de privacy, is de verklaring. Daar zijn Luxemburgers goed in. Henri kan met vrouw en kinderen gerust een pizza eten in de hoofdstad. Niemand zal zich opdringen.

De afstand is ook zelfbehoud. Het is nog niet zo eenvoudig onbesproken te blijven in een natie van 420 duizend inwoners op een oppervlakte van nauwelijks de provincie Drenthe. Dat de monarchie in zo'n constellatie als symbool onbesmet moet zijn, betwist niemand.

Dat beseffen de Bourbons Nassau zelf ook. De uitbreiding van familiale banden wordt nauwelijks onder landgenoten gezocht. Bij voorkeur zijn er verankeringen in adellijke kringen over de grens. Jan zelf bezegelde de al nauwe banden met het huis van Coburg door een huwelijk met de Belgische prinses Joséphine-Charlotte, de dochter van Leopold III. Hun dochters Marie-Astrid en Margaretha trouwden met respectievelijk de Oostenrijkse hertog Karel Christiaan van Habsburg-Lorraine en prins Nicolas van Liechtenstein.

Wie dan toch een relletje in de voor de buitenwacht rimpelloze dynastie zoekt, kan terecht bij de aanstaande groothertog. Toen Henri koos voor een verbintenis met de dochter van een gevluchte Cubaanse bankier, rinkelden de vensters van het Palais: Maria Teresa Mestre was niet van adel. Jan dreigde zelfs met parlementaire tussenkomst. Maar de groothertog zwichtte toen Henri aankondigde dan zijn rechten op de troon te zullen opgeven. Prinses Maria Teresa weet zich inmiddels geliefd.

Ernstiger voor de monarchie was de crisis vlak na de Eerste Wereldoorlog, toen de nog jonge groothertogin Marie Adelaïde werd beticht van te veel sympathie voor de Duitse bezetters. De kleindochter van Adolf van Nassau die in 1890 zijn neef koning Willem III als groothertog opvolgde, deed in de nacht van 9 op 10 januari 1919 troonsafstand, waarna kortstondig de republiek werd uitgeroepen. Enkele maanden later spraken de Luxemburgers zich in een referendum weer uit voor de monarchie. Zus Charlotte had zich bereid getoond Marie Adelaïde op te volgen.

Later zou zij uitgroeien tot de Wilhelmina van Luxemburg. Ook zij ontvluchtte haar land bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, richtte een regering in ballingschap op, en groeide uit tot symbool van het verzet tegen de nazi's. Ook zij stond aan het hoofd van de wederopbouw van het goeddeels verwoeste land.

Als Henri zaterdag de troon bestijgt, heeft het land een ongekende welvaart bereikt. Een spetterend feest wordt het gelet op de verwikkelingen rond de gezondheid van zijn jongste broer niet. Maar ook zonder het verkeersgeweld op de A 10 bij Parijs zou dat twijfelachtig zijn geweest. In het kader van een onderzoek in Europese hoofdsteden, is de Luxemburgers ooit gevraagd wat hun favoriete bezigheid is. Het antwoord was veelzeggend: slapen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden