ANALYSE

Aanslag Jakarta introduceert IS in Indonesië

Bij meerdere explosies in het centrum van de Indonesische hoofdstad Jakarta zijn zeker zeven mensen om het leven gekomen. Islamitische Staat heeft de aanslag opgeëist. De knulligheid van de aanslag maakt de schrik er in Indonesië niet minder om.

Agenten van een antiterreurbrigade. Beeld ap

Je weet wanneer de klap komt. De Indonesische televisie kan namelijk niet genoeg krijgen van de video. Twee mannen schuilen achter een auto. De een is aan zijn been gewond en kan nergens meer heen, de ander rommelt in zijn rugzak en buigt voorover. Het is te ver om te zien wat hij doet, maar je hebt het zo vaak gezien dat je weet wat er nu komt. Boem! Twee terroristen, want dat zijn het, zijn dood. Gedood door een bom van eigen makelij. Drie anderen sterven door politiekogels.

De bom en de kogels maakten donderdag een einde aan een terreuractie midden in het zakenhart van Jakarta. Behalve de vijf terroristen vinden ook twee burgers de dood. Een derde, een Nederlandse medewerker van de Verenigde Naties, vecht in het ziekenhuis voor zijn leven. Zij hadden de pech op het moment van de actie bij Starbucks te zijn, waar alle kantoormensen uit de buurt, onder wie doorgaans veel buitenlanders, hun koffieafspraken maken.

De Indonesische politieleiding had begin december al gewaarschuwd. IS zou aanslagen in Jakarta beramen, en ook elders in Indonesië. In het hele land gold 'siaga 1', de opperste staat van paraatheid, en 150 duizend agenten werden ingezet om tijdens de Kerst de kerken te beschermen, en daarna de Nieuwjaarsvieringen. Een handvol verdachten werd opgepakt, omdat zij plannen voor aanslagen zouden hebben beraamd.

Onverwerkte geschiedenis

IS hangt al langere tijd als een donkere schaduw boven het land. Indonesië heeft een onverwerkte geschiedenis van terreur. Tussen 1999 en 2009 kwamen honderden mensen om bij bomaanslagen van terreurgroep Jemaah Islamiyah. Na 2009 werd die groep opgerold. De kopstukken en de bommenmakers werden gedood, en honderden anderen verdwenen in de gevangenis. Wat overbleef was een versplinterde aanhang zonder leiding.

De opkomst van IS in Syrië heeft die aanhang een nieuwe samenhang gegeven, en nieuwe energie. Indonesië en de omringende landen, waaronder vooral het buurland Maleisië, zijn bang dat de sympathisanten en terugkerende Syriëgangers een nieuwe golf van terreur zullen gaan veroorzaken.

Schoten en explosies

Starbucks lijkt donderdag het doelwit te zijn geweest van de terreuractie, die misschien was geïnspireerd door het bloedbad in Parijs. Maar de actie lijkt zonder plan en zonder richting te zijn verlopen. Hij begint bij een bioscoop, waar aan het eind van de ochtend nog geen mens is, en al helemaal geen buitenlanders. Die zijn het doelwit, volgens een bericht waarin Islamitische Staat later de aanslag opeist. Van de bioscoop lopen de terroristen naar beneden, naar een supermarkt, waar ook al geen buitenlander te bekennen is. Er vallen schoten.

Twee vallen ook een politiepost aan, een klein huisje op het midden van een van de drukste kruispunten van de stad. Een video toont hoe een van de aanvallers, de man met de rugzak met de bom, met een getrokken pistool langs de rijen bromfietsen loopt die voor het stoplicht staan te wachten. Het duurt even voordat de omstanders in de gaten hebben wat er gebeurt.

De overlevende overvallers trekken zich terug in de richting van de Starbucks, waar gasten naar buiten vluchten. Daar klinken meerdere explosies. Een van die explosies doodt de twee aanvallers achter de auto. Op de parkeerplaats komen een Canadees en een Algerijn om het leven. Binnen wordt een ravage aangericht die ook om de haverklap op de televisie te zien is. Dat er niet veel meer doden zijn gevallen mag een wonder heten.

Agenten bewaken de omgeving in de buurt van de Starbucks waar de terroristen zich terugtrokken. Beeld ap

Aanslag opgeëist

IS heeft de aanslag in een internetboodschap opgeëist en het hoofd van de politie van Jakarta, Tito Karnavian, neemt dat bericht heel serieus. 'IS zit achter deze aanval. Dat staat vast.' Volgens hem zou de actie zijn gepland door een bekende Indonesische IS-strijder, Bahrun Naim, die in Syrië zou zitten.

'Hij heeft dit al een tijd gepland. Hij zit achter deze aanslag.' Waar hij die wetenschap vandaan haalt vertelt de commandant niet. Wat precies het plan was, waar zo lang aan is gewerkt, wordt donderdag ook niet duidelijk. Volgens de woordvoerder van de nationale politie, Anton Charliyan, zouden de aanvallers de bloedige aanslag in Parijs hebben willen nabootsen.

De antiterreurbrigade, commando's, binnenlandse veiligheidsdienst en zelfs een detachement pantserwagens met mitrailleurs erop worden donderdagmiddag aangerukt om de aanvallers te elimineren. Helikopters hangen in de lucht. Na een heftig spervuur wordt het langzaam stiller. Twee uur later zal het verkeer weer bezit nemen van het kruispunt.

Beeld reuters

Knulligheid

Kantoorgebouwen en shoppingmalls in de wijde omtrek blijven gesloten, en houden hun poorten gebarricadeerd. Bij internationale bedrijven en scholen wordt de beveiliging verscherpt. Buitenlanders wordt aangeraden uit de buurt van elkaar te blijven, en ook de Nederlandse ambassade raadt mensen aan drukke plaatsen te mijden.

De knulligheid van de aanslag maakt de schrik er in Indonesië niet minder om. Commentatoren benadrukken dat dit nog maar het begin is. Vanaf nu is alles mogelijk. Indonesië is het land met de grootste moslimbevolking ter wereld, en ziet een snel groeiende aanhang van de orthodoxe versie van de islam, het wahhabisme. Dat is het geloof zoals dat wordt beleden door Saoedi-Arabië. Met name dat olieland zou de verspreiding ervan financieren, wereldwijd, en ook in Indonesië.

Het wahhabisme bepleit invoering van de zevende-eeuwse sharia-wetgeving en wordt verantwoordelijk gehouden voor groeiende intolerantie in het land. Volgens critici, onder wie de grootste gematigde moslimorganisatie Nahdlatul Ulama, is er een rechtstreeks verband tussen het wahhabi-geloof en de terreur van IS. Het zou de voedingsbodem zijn waarop terroristische bewegingen kunnen groeien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden