Bellen met...CORRESPONDENT STERRE LINDHOUT

‘Aanslag in het Duitse Hanau doet denken aan die van Halle vorig jaar’

Duitsland is geschokt nadat een 43-jarige man gisteren in Hanau negen mensen doodschoot, onder wie zijn moeder. Duitsland-correspondent Sterre Lindhout is onderweg naar de stad. Aan de telefoon vertelt ze over de laatste ontwikkelingen.

Politieagenten bewaken een kiosk in Hanau.Beeld AP

De telefoonverbinding met Duitsland-correspondent Sterre Lindhout valt af en toe weg. Dat verbaast haar niet: ‘Duitsland is op dat gebied achtergebleven in de oertijd’. Ze is vanuit Berlijn op weg naar Hanau, waar een man gisteravond in twee waterpijpcafés elf bezoekers doodschoot.

Hé Sterre. Ik denk dat je wel eens rustigere treinritten hebt gehad.

‘Dat kun je wel zeggen. Ik zit in een intercity naar Frankfurt en reis vanuit daar naar Hanau, dat er vlakbij ligt. In totaal duurt die reis vier uur. Ik ben veel aan het lezen over de zaak en volg de ontwikkelingen in het nieuws. Dadelijk ga ik beginnen met tikken, want ik moet vanavond een stuk leveren.’

Wat weten we van Tobias R., de vermoedelijke dader van deze schietpartij die dood werd teruggevonden in zijn huis?

‘Je moet met dit soort dingen altijd een slag om de arm houden, maar er is een aantal dingen duidelijk. Hij heeft geen geschiedenis van eerdere misdaden, is universitair geschoold en tot dusver bekend niet aangesloten bij een extreemrechtse club.

‘Hij heeft de moorden opgeëist in een vooraf gepubliceerd manifest van 24 pagina’s, dat expliciet gericht is aan het Duitse volk. Daarin zou staan – ik heb er zelf nog geen beslag op gelegd – dat sommige volkeren vernietigd moeten worden. Ook is het manifest heel negatief over Turken en migranten uit niet-westerse landen. Verder zou erin staan dat hij onvrijwillig celibatair leeft: hij kon geen vrouw vinden. Wat daarbij past, is dat hij ook zijn moeder heeft vermoord. We weten nog niet of hij echt bij zijn moeder woonde, maar dat zou kunnen.’

Duitse media en politici bestempelden de aanslag heel snel als extreemrechts. Als iemand zijn eigen moeder vermoordt, heeft hij toch meer problemen dan een te radicaal denkbeeld?

‘Het lijkt er zeker op dat deze man een enorm psychisch probleem had. Dat is de discussie: waar begint en eindigt een verwarde man en waar begint en eindigt een terrorist? Het makkelijkste antwoord daarop is dat het vaak door elkaar loopt. Het klopt dat de reacties in Duitsland heftig zijn. Het is niet de eerste keer dat een aanslag met dit karakter voorkomt.

‘De aanslag in Halle van afgelopen oktober heeft bijvoorbeeld veel gelijkenissen met deze. De dader daarvan was ook een alleenstaande man die een psychisch probleem had, veel tijd achter de computer doorbracht en extreemrechtse denkbeelden erop nahield. In Duitsland is de bevolking al 75 jaar heel bang dat de geschiedenis zichzelf herhaalt.  Daarom wijzen mensen snel op het gevaar van extreemrechts. En in dit geval lijkt me dat terecht.

‘Daarnaast: als het in Duitsland over extreemrechts gaat, leeft vanuit links het verwijt dat de Duitse politie blind voor de rechterkant is. Dat is overdreven, maar er zijn voorbeelden waarbij je je kunt afvragen of betrokkenen het helemaal juist hebben aangepakt. Neem de NSU-moorden. Van 2000 tot 2007 werden allerlei mensen, waarvan het merendeel Turks, vermoord. Politie en justitie zeiden dat het afrekeningen waren uit het maffiamilieu. Het bleek georganiseerd door een extreemrechtse terreurcel, die allemaal vage contacten met de politie had. Die achtergrond maakt het debat oververhit.’

Door aandacht aan de motieven van deze man te geven, bereikt zijn boodschap de publiciteit. Is dat voor jou een lastige journalistieke afweging?

‘Dat is theoretisch een interessante journalistieke vraag. Die afweging moeten de krant en ik bij elke aanslag opnieuw maken. Als zijn aanslag mislukt was en hij was opgepakt, had ik er waarschijnlijk niet over bericht of was ik er niet naartoe gegaan. Wel blijf ik het interessant vinden om te schrijven over de motieven van deze man. Dit nieuws raakt grotere verschijnselen van deze tijd. Waarom grijpen mensen makkelijker naar geweld dan vijftien jaar geleden? Waarom zien we, ook op andere plekken in Europa, een radicalisering van de flanken? Het antwoord daarop heb ik ook niet in een middag opgeschreven, maar over de kwesties moet bericht worden.’

Media duiken vol op dit voorval en in Hanau stikt het dadelijk van de journalisten. Wat voor unieks hoop je nog te behalen?

‘Dit soort verhalen is een ingewikkeld genre. Je wilt geen getuigen die vijf camera’s om zich heen hebben of als een afgelikte boterham door elk medium zijn opgevoerd. Toch loont het om als correspondent erheen te gaan, als het verhaal zwaarwegend genoeg is. In de praktijk blijkt de stemming vaak anders dan persbureaus of bronnen op het internet laten zien. Dus hoop je mensen te vinden die dat kunnen beschrijven en er een analytische draai aan kunnen geven.’

Na het derde dodelijke incident binnen een jaar rijst de vraag of Duitsland wel greep heeft op extreem-rechts geweld. Buitenlandredacteur Theo Koelé beantwoordt er vier vragen over.

In oktober 2019 bezocht correspondent Sterre Lindhout Halle, waar een 27-jarige terrorist met extreemrechts motief een aanslag pleegde. Ook hij zou een ‘lone wolf’ zijn, ‘wiens kennelijke radicalisering voorbij is gegaan aan het wakend oog van de diensten’.

In december 2018 schreef Lindhout over extreemrechtse sympathieën bij politie en justitie. ‘In de aanloop naar het proces verdwenen belangrijke aktes in de papierversnipperaar van justitie en er zijn sterke aanwijzingen dat de politie betaalde infiltranten in de extreemrechtse scene een hand boven het hoofd heeft gehouden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden