Aanslag in Denemarken hing al lang in de lucht

Na de aanslagen in Parijs is het de beurt aan de Deense hoofdstad: opnieuw zijn een tekenaar en de Joodse gemeenschap de doelwitten.

Forensische experts van de politie onderzoeken de kogelgaten in het glas van het café Krudttønden. Beeld epa

In januari dook een You Tube-video op met scènes die waren opgenomen in Gjellerup Park in de Deense stad Aarhus. Een bebaarde aanhanger van Islamitische Staat (IS) vervloekte in het Arabisch en Deens de westerse democratie en prees uitbundig IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi. IS zal niet aan Denemarken voorbij gaan, was zijn boodschap.

Kort daarvoor zond Danmark Radio (DR) een documentaire uit over de omstreden Grimhøj-moskee die ook in Aarhus is gevestigd. Daarin betuigt het moskeebestuur openlijk zijn steun aan IS en wordt een Deense jihadstrijder die zichzelf had opgeblazen in Bagdad een held genoemd.

Lees ook

De reportage van Sterre Lidhout in Kopenhagen. 'Als een rechercheauto dwars door het afzetlint heen scheurt, steken twee agenten hun handen op, alsof ze juichen bij een finish.' Profielen van de twee dodelijke slachtoffers: 'Finn Nørgaard ging tijdens de discussiebijeenkomst in het debatcafé precies op het verkeerde moment even naar buiten.' Correspondent Peter Giesen beschrijft hoe ook in Frankrijk Joden mikpunt zijn van geweld. 'Er worden tomaten, eieren en stenen naar ons gegooid bij de synagoge'

'Het is oorlog'

Een Turks-Deense IS-aanhanger werd in dezelfde maand door andere Deense media geciteerd. Met een verwijzing naar de aanslagen in Parijs sprak de jihadi dreigend: 'Het is oorlog. IS heeft gezegd dat alle ongelovigen moeten worden bestreden. Zij moeten van de aardbodem verdwijnen. Ook Denemarken komt snel aan de beurt.'

Aanslagen als die van zaterdag in Kopenhagen hingen in de lucht. Elke terrorismedeskundige die radicaliseringstrends in Europa volgt, kon voorspellen dat Denemarken een doelwit zou worden. 'Er zijn de laatste jaren veel incidenten en verijdelde aanslagen geweest in Denemarken, vrijwel alle gerelateerd aan de Mohammed-cartoons die de krant Jyllands-Posten in 2005 publiceerde', zegt de Noorse terrorismedeskundige Petter Nesser. Hij is co-auteur van het in december gepubliceerde rapport The Modus Operandi of Jihadi Terroristst in Europe, een onderzoek naar Europese terrorismetrends tussen 1994 en 2013.

Het rapport stelt dat sinds 2008 minder aanslagen worden gepleegd op metro's, bussen, treinen en vliegtuigen. Scherper in beeld zijn andere plekken waar veel publiek samenkomt (joodse gebouwen, cafés, winkels). Ook zijn er meer complotten ontdekt om islamcritici, van cartoonisten tot politici, om te leggen. Als potentieel doelwit noemt het rapport onder anderen de Deense cartoonist Kurt Westergaard en zijn Zweedse collega Lars Vilks, die zaterdag in Kopenhagen deelnam aan de discussie over godslastering en de vrijheid van meningsuiting.

Aanvallen van 'eenzame terroristen', die vaak toeslaan met messen, nemen toe sinds 2008. Nesser: 'Niet verwonderlijk. Sinds die tijd worden jihadisten door terroristische organisaties, van Al Qaida tot IS en andere splinters, aangemoedigd dergelijke aanslagen te plegen.' Hij zegt dat het voor gematigde moslims lastig stelling nemen is tegen acties gericht op godslasteraars. 'Die aanslagen worden religieus onderbouwd. Niemand mag ongestraft de profeet beledigen.'

Deense Premier Helle Thorning-Schmidt: 'We weten dat er krachten bestaan die Denemarken willen beschadigen. Zij willen onze vrijheid van meningsuiting onderuithalen.' Beeld reuters

Dubieuze rol

De Grimhøj-moskee in Aarhus speelde in deze materie al in 2006 een dubieuze rol. Een delegatie van deze moskee reisde naar het Midden-Oosten om de Mohammed-cartoons, die aanvankelijk door niemand buiten Denemarken waren opgemerkt, onder de aandacht van Arabische geestelijken te brengen. Prompt laaiden de protesten op in diverse islamitische landen. Deense producten werden geboycot en Denen bedreigd. Bij de demonstraties vielen honderden doden.

De fundamentalistische groep moslims in Aarhus radicaliseerde niet vanwege de Mohammed-cartoons, zegt Nesser. Zij heeft die aangegrepen om haatkiemen tegen het Westen te zaaien, in en buiten Europa. In de jaren negentig waren er volgens hem al intensieve banden tussen de Aarhus-groep en radicale predikers in Londen, zoals Omar Bakri Muhammad, leider van de in 2004 verboden extremistische organisatie Al Muhajiroun.

Islamitische radicalisering bleef aanvankelijk beperkt tot groepen rond de Grimhøj-moskee in Aarhus en Millatu Ibrahim, die zich nestelde in de stad Vejle in het midden van het land en van daaruit haar extremistische boodschap verder verspreidde. De Deense radicaliseringsdynamiek veranderde na het uitbreken van de Syrische burgeroorlog in 2011, net als in andere Europese landen.

Verdriet bij de synagoge na de aanslag. Beeld afp

Maatschappelijke spanningen

Steeds meer jonge Deense moslims zijn vatbaar voor de IS-ideologie. Volgens de laatste dreigingsanalyse van PET, het Deense equivalent van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV), uit december strijden 110 Deense jihadi's in Syrië of Irak en zijn er zestien omgekomen. Meer dan twintig strijders zijn geronseld in de Grimhøj-moskee. Dit zijn cijfers die kunnen worden bevestigd, de werkelijke getallen liggen volgens PET hoger. Van alle Europese landen levert Denemarken, na België, per hoofd van de bevolking de meeste Syriëstrijders. Het aantal terugkeerders is onbekend.

Die groeiende IS-sympathie onder moslims leidt tot maatschappelijke spanningen en angst. Grote ophef was er over een antisemitische preek die een imam van de Grimhøj-moskee afgelopen zomer hield. 'Oh Allah, vernietig de zionistische Joden. Tel ze en doodt ze tot de laatste man. Spaar er geeneen', fulmineerde hij.

Er is ook een Deense koppensneller, die in de zomer trots poseerde met aan een hek gespieste hoofden van Syrische soldaten. Deense vrouwen, vijftien inmiddels, reizen af naar Syrië om een toekomstige martelaar te trouwen en nieuwe strijders te baren.

Belaagd

Eind november waarschuwde Mohammed Mahfoud, het hoofd van de Deens-Syrische Associatie die president Bashar al-Assad 'het minste van alle Syrische kwaad vindt', voor wraakacties van IS-aanhangers. Hij werd belaagd toen hij met een groep vrienden zat te eten in een kebab-restaurant in Kopenhagen door een tiental IS-supporters. Zijn groep kon worden ontzet.

De aanvallers haalden, voor ze wegscheurden met hun auto, een IS-vlag uit de kofferbak en maakten het snijdende gebaar bij de keel. Mahfoud vreest dat bij dergelijke confrontaties in de toekomst doden zullen vallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden