Opinie

Aanschurken tegen Assad is een slecht idee

Met Arabische dictators zoals Assad valt geen zaken te doen, schrijft Dirk-Jan van Baar.

Assad. Beeld afp

Nu het in Syrië van kwaad tot erger gaat en het geopolitieke landschap in het Midden-Oosten zich ten nadele van het westen ontwikkelt, hoor je steeds vaker dat al die regime change een slecht idee is geweest.

Historische blunders waren het, die instant-interventies in Afghanistan, Irak en Libië. Zelfverklaarde realisten menen dat Vladimir Poetin, die nu ook aan het interveniëren slaat, meer verstand heeft van machtspolitiek en dat onze naïeve politici er goed aan doen om Bashar al-Assad als 'het betere kwaad' te steunen in zijn strijd tegen het jihadisme. Assad bracht stabiliteit, zoals je bij de failed states van vandaag ook terugverlangt naar de harde hand van Saddam en Kadhafi.

Ik begrijp de verleiding, maar val er niet voor. Allereerst die veronderstelde naïveteit. Het kan zijn dat westerse politici te hoge verwachtingen hebben gehad om de moslimwereld te democratiseren. Het Midden-Oosten blijkt een nog diepere put dan de ergste zwartkijker had gedacht. Maar ik heb er moeite mee als de Amerikaanse president, de machtigste man ter wereld, die in eigen land ook nog gehard is door permanente verkiezingsstrijd, voor onnozel wordt gehouden. Dat gebeurt nu met Barack Obama, zoals eerder met George W. Bush. Dat lijkt mij nou naïef.

Barack Obama. Beeld afp

Verradelijke regio

Dat beide mannen, als president elkaars tegenpolen, er in het Midden-Oosten alle twee slecht uitzien, laat zien hoe verraderlijk deze regio is. Dat geldt niet alleen voor het Westen, maar ook voor de regionale partijen zelf, die niemand kunnen vertrouwen en altijd dubbelspel spelen. Dat maakt het bedenken van een strategie voor de langere termijn onmogelijk. Voor het ei van Columbus moet je elders zijn, niet in het Midden-Oosten.

Sommige westerse interventies pakten succesvol uit, zoals de Golfoorlog in 1991, andere rampzalig. De Irakoorlog geldt nu als fiasco, maar leidde wel tot de val van Saddam (het voornaamste doel) en een autonome Koerdische regio. Tussen 1996, toen de slager van Bagdad de VN-wapeninspecteurs het land uitzette en weer op Koerden ging jagen, en zijn vlucht in 2003 zaten zeven jaar. Zijn schrikbewind maakte de hele omgeving onveilig, dus hoezo stabiliteit? Bill Clinton plaatste Saddam in 1998 op de schurkenlijst, levend of dood, zoals Amerika altijd met boeven wil afrekenen.

Dat het onder de regering-Bush ook werkelijk zover kwam, had alles met de stroomversnelling na 9/11 te maken, toen Amerika vanuit de moslimwereld was aangevallen. Een directe connectie met Irak was er niet, maar in de degeneratie van het Midden-Oosten speelde Saddam - die niet eeuwig onder quarantaine kon worden gehouden - een hoofdrol. De Amerikaanse inval opende een doos van Pandora, maar het is ook moeilijk voorstelbaar hoe de regio had kunnen opknappen als Saddam was blijven zitten.

Totaal ontspoord

Hier biedt Syrië een vingerwijzing. Daar is niet van buitenaf ingegrepen, maar toen Assad door de 'Arabische Lente' in het nauw kwam, sloeg hij wild van zich af en richtte een puinhoop aan die niet onderdoet voor Irak. Kadhafi was na 2003 zelfs bondgenoot van het Westen, omdat hij van massavernietigingswapens wilde afzien. Maar in 2011 dreigde hij als een dolle hond met een bloedbad in Benghazi, waardoor het Westen niet anders kon dan ingrijpen.

Het is niet waar dat Amerika nooit Realpolitik bedrijft. Met het Egyptische leger wordt al sinds de jaren zeventig samengewerkt, zoals eerder met de sjah van Iran, die in 1979 ten val kwam. Dat jaar kwam het onder mensenrechter Jimmy Carter tot de deal tussen Anwar Sadat en Menachem Begin, die tot op heden standhoudt. Goedbeschouwd een wonder. Toen Moskou na de Koude Oorlog als machtsfactor in het Midden-Oosten wegviel, was dat het startpunt voor het 'vredesproces' tussen Israël en de PLO, met een sleutelrol voor Yasser Arafat, een gewezen terrorist. Dat liep in 2000 in Camp David op een sof uit, waarmee de Amerikaanse diplomatie toen al in gruzelementen lag. Hoe het verder moet in het Heilige Land is een raadsel, zeker nu Rusland onder Poetin via Syrië in de regio is teruggekeerd en dankzij de atoomdeal met Iran een extra voet tussen de deur heeft om de stemming te bederven. Dat belooft weinig goeds, al is Bibi Netanyahu de enige westerse leider die nog een beetje chemie heeft met Poetin.

Hier komen we bij het echte probleem met Arabische dictators. Ze zijn totaal ontspoord en doen niet meer wat ze moeten doen. Met Assad was misschien nog tot zaken te komen, als hij in eigen land orde en rust had hersteld. Dat is hem duidelijk niet gelukt. Zijn bloeddorstige optreden heeft het alleen maar erger gemaakt. Dan houdt het op, ook als hij zijn leven met Iraanse en Russische steun weet te rekken. Het westen kan niet halverwege de oorlog van coalitie wisselen. Dat al die zelfverklaarde realisten die nu willen aanschurken tegen Assad dat niet zien, wijst op een blinde vlek. Niet alleen in morele, maar ook in machtspolitieke zin.

Saddam Hussein. Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.