Aanraakbaar, maar op afstand

Beatrix bepaalt niet langer de gang van zaken aan het hof. In hoeverre is dat al te merken? Zet Willem-Alexander haar lijn voort of doet hij alles anders? Woensdag is hij 100 dagen koning.

Op 12 juni 2013 in Den Bosch manifesteert de stijl van de nieuwe vorst zich in de gedaante van een volkszanger. Op een volle Grote Markt worden koning Willem-Alexander en koningin Máxima, op provincietoer in het zuiden, toegezongen door Guus Meeuwis. Meedeinend en breed lachend hoort het koningspaar diens officieuze Brabantse volkslied aan. Na het lied slaat de koning de populaire zanger op de schouders om hem te bedanken.


Later die maand, op 21 juni in Zoetermeer, is het de beurt aan René van Kooten, musicalster, om het paar toe te zingen met Een onmogelijke droom uit De Man van La Mancha: 'Dit is mijn lot, ik moet en ik zal.'


'Mooi gedaan', zegt de koning na afloop tegen Van Kooten.


Meeuwis, Van Kooten en - eerder al, bij de inhuldiging - Armin van Buuren: dat zou Beatrix anders hebben gedaan. Bij haar was het klassieke muziek, beeldende kunst en ballet wat de klok sloeg, hoge cultuur. Klassiek mag ook van Willem-Alexander, maar dan graag met een dj erbij, of een gezellige zanger.


Het zijn de zichtbaarste kenmerken van de eigen stijl van de nieuwe koning, die man die niet te elitair wil zijn. Hij zocht in zijn eerste honderd dagen de balans tussen de continuïteit die de monarchie vereist en het aanbrengen van accentverschillen ten opzichte van zijn moeder. En wat vooral opvalt: voor iemand die lang aan zijn lotsbestemming heeft getwijfeld was zijn optreden de eerste drie maanden opvallend kordaat.


Meer nog dan zijn openbare optredens vielen enkele benoemingen op. Op 1 mei meldde de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) in een persbericht: 'Hofhouding Koning vrijwel ongewijzigd.' Dat wees op continuïteit, waar Beatrix snel na haar inhuldiging de oude vertrouwde adel de hofhouding uit zette, als teken van de transformatie van de 'lieflijke chaos' onder haar moeder Juliana naar een zakelijk en protocollair koningschap.


Aan de iPad

Die conclusie bleek voorbarig. Willem-Alexander heeft wel degelijk belangrijke accenten geplaatst. Nog geen twee dagen na het persbericht kwam de RVD met een aanvullende mededeling: 'Zijne Majesteit de Koning heeft Marco van Walstijn benoemd tot directeur ict.' Waar zijn moeder pas laat aan de mobiele telefoon ging en computers schuwde, benoemde haar zoon nu terstond een informatiedeskundige ten paleize - de hele hofhouding aan de iPad.


Onder Van Walstijn moet de driehonderdkoppige Dienst Koninklijk Huis als een modern ministerie gaan functioneren, volledig online, en met een beveiliging waaraan de allerhoogste eisen worden gesteld. Zelf geeft de vorst het voorbeeld: anders dan zijn moeder signeert hij nieuwe wetten ook elektronisch, per iPad, bijvoorbeeld als hij in het buitenland is.


Op 1 juli volgde nog een opmerkelijke benoeming. Beschikten Willem-Alexander en Máxima in de persoon van Pien Zaaijer (1960) al over een 'persoonlijk adviseur', met de 34-jarige Olger van Dijk benoemden ze een tweede, opvallend jonge persoon in die functie. De CDA'er Van Dijk komt van Binnenlandse Zaken, waar hij onder meer politiek assistent was van CDA-bewindsvrouw Liesbeth Spies. Hij kent de wereld van de politiek.


Vorige week nog, vlak voor de vakantie, vulde de koning de vacature voor een speechschrijver in. De RVD wil nog niet zeggen wie het is. Zeker is dat hij of zij, samen met Zaaijer en Van Dijk, de maatschappelijke antenne van het koningspaar moet zijn. Zij moeten ervoor zorgen dat het paar politiek onomstreden blijft.


De vierde benoeming was die van de hofdame - Máxima heeft er acht - Pien van Karnebeek-Thijssen (1968). Van Karnebeek heeft ervaring in het bedrijfsleven. Dat duidt op een ander belangrijk accentverschil dat Willem-Alexander wil maken: het koopmanschap wint terrein. Tijdens staatsbezoeken was onder Beatrix vaak een delegatie van het bedrijfsleven present. Een staatsbezoek is het hoogste eerbewijs tussen twee landen. Dan moet je het nationale belang niet al te zeer opdringen, was de gedachte.


Willem-Alexander en Máxima lijken toch een stap verder te willen gaan. Het bezoek aan Duitsland, begin juni, was behalve een kennismakingsbezoek een onversneden handelsmissie. 'Wij hebben deuren geopend', verklaarde de koning niet zonder trots. In commentaren werd hij al 'koning-koopman' genoemd, naar zijn verre voorvader Willem I.


De koning lijkt daarmee de lijn voort te zetten die hij als kroonprins volgde. Handelsbezoeken aan Brazilië (november 2012) en Vietnam (maart 2011) ervoeren betrokken ondernemers als succesvol. Nu wordt gezocht naar een manier om dit behartigen van economische belangen een goed vervolg te geven tijdens de officiële staatsbezoeken die zullen volgen.


Mediacode

Een koning-koopman die niet vies is van een meezinger, is dat het volledige beeld van de eerste 100 dagen? Nee, want de vernieuwingsdrang gaat ook gepaard met grote behoedzaamheid.Willem-Alexander wil immers wel eigentijdser zijn en volkser, maar hij weet ook dat de afstandelijke, gedistingeerde stijl van zijn moeder, en haar immer wakend oog voor de juiste verhoudingen, haar tot op de dag van vandaag een grote populariteit hebben bezorgd.


Bij alle aanraakbaarheid is er daarom ook afstand. Willem-Alexander houdt vast aan de mediacode: persmomenten voor de vakanties, in ruil voor privacy tijdens het zonnen, skiën en andere privéactiviteiten. Hiermee wil hij vooral zijn minderjarige kinderen beschermen tegen onverzadigbare media.


Hij toont zich hier zelfs terughoudender dan voorheen. De recente sessie in Wassenaar was louter een fotomoment. In tegenstelling tot andere jaren was er geen gelegenheid tot het stellen van vragen. De halfjaarlijkse gesprekken met de Vereniging Verslaggevers Koninklijk Huis zijn stopgezet. Onduidelijk is hoe de koning de mediadeal de komende jaren wil invullen. Houdt de pers zich nog aan die code als de koning geen gesprekken met journalisten voert?


Misschien dat de zomervakantie in het nieuwe Griekse vakantiehuis in Kranidi als testcase wordt beschouwd. Wordt het gezin met rust gelaten? Of is de code onhoudbaar, zoals de Nederlandse Vereniging van Journalisten onlangs stelde? Het proces tegen Nieuwe Revu, dat foto's van een hockeyende Amalia publiceerde, zal meer duidelijkheid bieden.


Gebruikelijk

Veel bleef ook bij het oude. Gebruikelijk was de ronde langs de Europese vorstenhuizen (Luxemburg, Denemarken, Verenigd Koninkrijk), die na de vakantie wordt voortgezet. Koning Willem-Alexander heeft ook alle fractievoorzitters voor een kennismakingsbezoek ontvangen, en de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer. Het wekelijkse gesprek met de minister-president 'loopt' en de koning ontvangt al volop nieuwe ambassadeurs.


Na de zomer volgen twee profileringskansen. Het land zal scherp op Willem-Alexander letten bij de voordracht van zijn eerste Troonrede in september, maar dan vooral op zijn dictie en op de helderheid van zijn voordracht. Een geschiktere gelegenheid is zijn toespraak tot het land op Eerste Kerstdag. Daar zal hij de ruimte nemen het anders te doen. Waar zijn moeder van de kerstboodschap een statisch televisiemoment naast een bloemstuk maakte, zal de nieuwe koning experimenteler zijn met beeld en geluid, zo is de verwachting in kringen rond het hof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden