INTERVIEWS

'Aanpassing Zwarte Piet legt machtsstructuur bloot'

RTL vervangt Zwarte Pieten door roetveegpieten. De Volkskrant peilde de reacties op de maatregel van RTL. 'Die roetvegen zijn eigenlijk wel een mooie oplossing.'

Een Zwarte Piet en een Piet met roetvegen uit het gevolg van Sinterklaas. Beeld anp

Jerry Afriyie, anti-Zwarte Piet-activist:

'RTL brengt ons dichter bij een Sinterklaasfeest waarin iedereen wordt omarmd. Ik hoop dat andere media zullen volgen, en niet dat maar één medium per jaar zich aanpast. Ik blijf met mensen in gesprek treden om hen te laten begrijpen dat Zwarte Piet racistisch is. Het opvoeren van stereotype zwarte mensen moet stoppen.

'Ook als je de kroespruik, zwarte schmink, rode lippen en oorbellen weghaalt zijn er miljoenen manieren om Sinterklaas van nieuwe vrienden te voorzien. Iedereen moet Sinterklaas als feest kunnen ervaren en niet als iets aanstootgevends.

'De Kinderombudsvrouw, de Verenigde Naties en het College voor de Rechten van de Mens hebben in rapporten gezegd dat het Sinterklaasfeest moet moderniseren. Zij houden ons als maatschappij een spiegel voor. Ik vind dat wij met z'n allen eens goed in die spiegel moeten kijken.'

Erik van Muiswinkel, van 1998 tot mei 2016 Hoofdpiet bij Sinterklaasjournaal:

'Ik pleit al een tijdje voor een Piet die niet meer helemaal zwart is met krullen en gouden oorringen. Daarom vind ik het een begrijpelijke en goede stap van RTL, al komt die op een verrassend moment. Uit de reacties op internet maak ik op dat veel mensen dit niet van RTL hadden verwacht. Terwijl Nickelodeon vorig jaar al Pieten van verschillende etniciteiten introduceerde: witte Nederlanders, Aziaten en zwarte jongens en meisjes. Alleen is die serie niet goed bekeken en in een hoekje gestopt.

'De Club van Sinterklaas is het populairste Sinterklaasprogramma en onderdeel van RTL. Maar bij het Sinterklaasjournaal gaat het programma niks teweeg brengen - dat vaart zijn eigen koers. Ik denk ook niet dat het maatschappelijk debat over Zwarte Piet direct verandert; het gaat al een tijd langzaam de kant op van de tegenstanders. Dan kun je er als zender maar beter op tijd bij zijn.'

Erik van Muiswinkel als Hoofdpiet Beeld anp

Imara Limon, onderzoeker Nederlandse koloniaal erfgoed en gastcurator 'Zwart Amsterdam' bij Amsterdam Museum:

'Met de aanpassing van Zwarte Piet laat RTL merken dat ook andere stemmen uit de samenleving worden gehoord.

'Tradities zijn in de kern veranderlijk. Als iets niet meer past in zo'n diverse maatschappij als de Nederlandse, moet het aangepast worden. Ook voor mij past Zwarte Piet niet meer in de huidige maatschappij. Sommigen zien een link naar het Nederlandse koloniale verleden. Binnen die context wordt Zwarte Piet beschouwd als racistisch figuur. Over de pijnlijke delen uit de geschiedenis van Nederland praten we nog veel te weinig. Terwijl het doorwerkt in de huidige tijd: de ongelijkwaardigheid tussen witte en zwarte mensen, de ontkenning dat kleur het verschil maakt.'

Willem Koops, hoogleraar ontwikkelingspsychologie en pedagogiek aan de Universiteit Utrecht, schreef mee aan het boek Sinterklaas verklaard.

'Vorig jaar dacht ik al: nu is het echt gedaan. En dat is geen ramp. Het Sinterklaasfeest bestond ooit ook zonder pieten en mét roetvegen. Tot 1850 was Sinterklaas een omkeerfeest, Zwarte Piet heeft niks met het slavernijverleden te maken, maar feiten spelen geen rol meer in het debat. Kinderen mochten op vijf december de macht grijpen. Ze trokken de broek van de burgemeester naar beneden, dat soort dingen. Sommige van die jongetjes hadden wel zwarte vegen.

'De discussie nu is volledig gepolitiseerd. Ik ben erg op Zwarte Piet gesteld, maar als de PVV gaat roepen: 'blijf met je poten van onze 'typisch Nederlandse' cultuur af', dan denk ik al snel: weet je wat, verander hem maar. Die roetvegen zijn eigenlijk wel een mooie oplossing. En het maximaal haalbare denk ik voor de tegenstanders. Blijft er in ieder geval nog iets van de geschiedenis in stand.'

Omslag Sinterklaas verklaard, onder redactie van Willem Koops, Madelon Pieper en Eugenie Boer.

Markus Balkenhol, etnoloog Meertens Instituut:

'De aanpassing van Zwarte Piet legt een machtsstructuur in Nederland bloot. Een grote groep wil vasthouden aan Zwarte Piet, die op de Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed staat. Die lijst laat zien hoe Nederland zichzelf presenteert, zowel naar binnen als naar buiten. Doordat de figuur van Zwarte Piet verandert, verandert ook hoe we tegen de Nederlandse identiteit aan kijken. Het is een symbolische uitdrukking van hoe de verhoudingen zijn tussen de meerderheid en minderheid. Of, als je het zo wil noemen: tussen autochtonen en allochtonen.

'Als tv-zender heeft RTL een zekere autoriteit, die invloed heeft op hoe mensen tegen de kwestie aan kijken. Het publiek kan denken: als RTL het doet, heeft die kleine groep tegenstanders misschien wel een punt. Dat kan de acties van anti-Zwarte Piet-demonstranten voor een groter deel van de samenleving legitimeren.'

Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer:

'Het besluit van RTL is in lijn met het standpunt dat ik eind september publiceerde. Hierin stel ik dat de figuur van Zwarte Piet kan bijdragen aan pesten, uitsluiting of discriminatie en dat kinderen hier last van kunnen hebben. Daarom vraagt Zwarte Piet om aanpassing. Ik adviseer organisaties, scholen en ouders met elkaar en met kinderen in gesprek te gaan om er gezamenlijk voor alle kinderen een mooi feest van te maken.'

Eerste woordvoerder van minister Asscher, Friso Fennema

'De stap van RTL om Zwarte Piet aan te passen is een positieve ontwikkeling. RTL heeft bij het zogenoemde Pietenoverleg gezeten met de minister. Asscher wil niet vanuit de overheid opleggen wat er met het Sinterklaasfeest moet gebeuren; dat is aan de samenleving zelf. Desondanks vindt hij het een goede zaak dat het feest met de tijd mee beweegt.

'Je ziet dat het sentiment in de maatschappij sinds een paar jaar verandert. Steeds meer mensen worden bewust van de impact die Zwarte Piet op een deel van de bevolking heeft. Het is geen geheim dat Asscher voorstander is van een feest waarbij alle kinderen worden betrokken.'

Peter Faber, Opa Piet in Sinterklaasjournaal en Sinterklaas bij kinderserie Nickelodeon:

'Deze zomer plakte ik stickers met daarop 'Zwarte Piet moet blijven'. Maar als er zo'n grote groep is die Zwarte Piet wil aanpassen, dan moet je het aanpassen. Ik ben daar niet principieel in. Zwarte Piet is ook niet de kern van het Sinterklaasfeest; het is een 'geefmoment'. Tegelijk is Sinterklaas als bisschop eigenlijk ook een symbool van machtsmisbruik uit het verleden. Die kun je dan ook wel afschaffen.

'De veegpieten zijn een praktische oplossing van RTL, waardoor je van het gezeur af bent. Ik speel nu Sinterklaas in een kinderserie van Nickelodeon: daarin zijn alle Pieten wit, behalve een Surinaamse jongen die ook gewoon Piet heet. Toen ik twee jaar geleden Opa Piet was in het Sinterklaasjournaal bestonden die veegpieten ook al.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.