Vijf vragen verward gedrag

Aanpak verwarde mensen is beter geworden, maar in veel gemeenten loopt het nog niet helemaal lekker

Het aantal meldingen van verward gedrag is de laatste jaren fors gestegen. In een poging tot een ‘sluitende’ aanpak te komen, werd twee jaar geleden het Schakelteam Personen met Verward Gedrag opgezet. Maar ruim een derde van de gemeente heeft deze aanpak nog niet op orde. Hoe kan dat, en hoe moeten verwarde personen wél worden aangepakt? Vijf vragen.  

Er komt een landelijk telefoonnummer voor mensen die zich zorgen maken over iemand die zich verward gedraagt. Dat heeft het Schakelteam Personen met verward gedrag donderdag bekendgemaakt. Het Schakelteam heeft de toezegging van het nieuwe nummer gekregen van staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid). Welk nummer het gaat worden en wanneer het er is, is nog niet bekend. Het nieuwe nummer wordt gekoppeld aan regionale meldpunten, die snel de juiste ondersteuning moeten regelen. Per 1 oktober van dit jaar hadden alle gemeenten een goed werkende aanpak moeten hebben. 

Hulpdiensten spreken in 2007 in Tilburg met een man die van een hijskraan wil springen. De man klom uiteindelijk zelf naar beneden. Beeld Dolph Cantrijn/Hollandse Hoogte

1. Waarom is het Schakelteam ook alweer opgericht?

Op verzoek van het Rijk begon de politie in 2011 ‘incidenten met personen met verward gedrag’ te registreren. Zo ontstond dit containerbegrip, waaronder elke vorm van afwijkend gedrag werd geregistreerd. De politie rapporteerde de laatste jaren een forse stijging van het aantal meldingen van verward gedrag, tot boven de 80 duizend per jaar; als gevolg van een psychische stoornis, verslaving, dementie of levensproblemen. De incidenten zijn ernstiger geworden, zegt de politie, die vindt dat ze er te veel tijd aan kwijt is. Het betreft hier dan overigens niet 80 duizend ‘verwarde personen’, meerdere meldingen gaan over hetzelfde individu.

Zo werd overlast van verwarde personen een maatschappelijk thema. Eerst stelde het Rijk een Aanjaagteam Verwarde Personen aan, met de opdracht tot een sluitende aanpak te komen voor de zomer van 2016. Toen dat niet lukte, werd 1 oktober 2016 een Schakelteam geformeerd dat de klus moest afmaken in twee jaar.

2. Wat maakt het Schakelteam donderdag bekend?

De belangrijkste conclusie is dat de gemeenten inmiddels bijna allemaal een aanpak hebben voor verwarde personen. Ze hebben samenwerkingen opgezet tussen politie en de geestelijke gezondheidszorg, maar ook bijvoorbeeld tussen de verslavingszorg, de gemeentelijke wijkteams en de woningcorporaties. Er moet dan bijvoorbeeld één meldpunt zijn als het ergens misgaat met iemand, waar dan meteen een diagnose wordt gesteld wat er aan de hand is. Er moet een opvangplek voor acute gevallen zijn en het vervoer erheen moet zijn geregeld.

Maar, is de conclusie van het Schakelteam, deze aanpak is nog niet ‘overal sluitend’. Donderdag vertelt het schakelteam daarover de details.

3. Waarom is de oplossing zo lastig?

Volgens deskundigen is het probleem te breed gedefinieerd. Onder personen met verward gedrag valt een groep zeer gevaarlijke gewelddadige psychiatrische patiënten, maar ook dementerende bejaarden en personen die door schulden of een scheiding door het lint gaan.

Onderzoeker Bauke Koekkoek zegt dat voor een gedegen aanpak de groep ‘personen met verward gedrag’ na een analyse moet worden uitgesplitst in types. Voor iemand die te diep in het glaasje heeft gekeken en schreeuwend over straat loopt is een andere aanpak nodig dan voor een verdwaalde dementerende bejaarde (van wie er steeds meer thuis wonen door de zorghervormingen). En al helemaal voor iemand die vervaarlijk met een mes loopt te zwaaien.

Het probleem wordt sowieso niet opgelost met een telefoonnummer dat 24 uur per dag bereikbaar is en andere aangedragen systeemoplossingen. Betrokkenen zijn blij dat door de schijnwerpers op het onderwerp politie, geestelijke gezondheidszorg, gemeenten en andere partijen in veel regio’s nauwer zijn gaan samenwerken en nagedacht wordt hoe de hulpverlening beter kan. Veel hulpbehoevenden blijken tussen wal en schip te vallen omdat ze met meerdere problemen kampen als schulden, een verstandelijke beperking, psychische problemen of verslaving die door verschillende instanties worden aangepakt die ook weer uit verschillende potjes worden gefinancierd.

4. Wat moet als eerste worden opgelost?

De meeste onrust veroorzaakt de groep gevaarlijke, zeer gewelddadige psychiatrische patiënten die ernstige delicten pleegt, als de moord op Els Borst of een steekpartij in de Amsterdamse metro. Dit is een relatief klein deel van het totale aantal personen met verward gedrag. Naar schatting zijn ongeveer duizend psychiatrische patiënten potentieel zeer gewelddadig.

Een sluitende aanpak voor deze is groep is noodzakelijk voor de algehele veiligheid in de samenleving. Jurist Rein Jan Hoekstra, die het evaluatieonderzoek deed na de moord op Els Borst, waarschuwde deze maand de Tweede Kamer dat er nog steeds onvoldoende gegevensuitwisseling is tussen de ggz en de politie door privacybelemmeringen en haperende ict. Ook is er nog een tekort aan zwaar beveiligde bedden in de ggz en vallen er gaten in de forensische zorg. Wel wordt het door een wetswijzing vanaf 2020 gemakkelijker om potentieel gevaarlijke personen gedwongen op te nemen.

5. Wat moet er verder gebeuren?

Voor de aanzienlijk grotere groep ‘ongevaarlijke’ personen met verward gedrag die wel overlast kunnen geven, zijn andere maatregelen nodig. De zorg aan huis moet beter, juist voor de groep bij wie dit lastig is. Er zullen altijd personen met verward gedrag zijn, zeggen deskundigen. Zeker omdat de maatschappij individueler en ingewikkelder is geworden en meer zelfredzaamheid verwacht, terwijl niet iedereen in staat is zijn zaakjes te regelen. Veel mensen zijn wanhopig door hoge schulden. Zulke problemen kan een Schakelteam niet oplossen.

Hoogleraar openbare geestelijke gezondheidszorg Niels Mulder van de Erasmus Universiteit denkt dat veel incidenten met verwarde personen zijn te voorkomen door meer preventieve ‘bemoeizorg’. Als familieleden of de huisarts melden dat iemand zijn huis vervuilt of als huisuitzetting dreigt door schulden zouden hulpverleners al ongevraagd hulp moeten gaan bieden. En niet pas als iemand overlast veroorzaakt. ‘Er is niet één manier om het probleem van verwarde personen te tackelen’, zegt Mulder. ‘Maar ik zie de laatste jaren deze preventieve zorg eerder af- dan toenemen, waarmee veel ellende te voorkomen is.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden