Aannemers legoën aan de weg

Een prijsvraag van Rijkswaterstaat voor nieuwe soorten wegen, leverde zoveel reacties op dat vier bouwers een opdracht kregen. Bij Apeldoorn werken ze nu aan blokwegen, betonbruggen en asfalttapijten....

DE Brink is een middelgrote verzorgingsplaats aan de A 50 bij Apeldoorn. Er stopt vooral veel vrachtverkeer. Een enkele chauffeur doet in de cabine een dutje om zijn tachograaf rust te gunnen. Er staan vuilcontainers, wat picknicktafels, en er is een kantine van AC-restaurants.

Dat laatste is mooi meegenomen voor de tijdelijke extra bewoners van De Brink, twee ploegen wegwerkers die in opdracht van Rijkswaterstaat twee nieuwe soorten wegdek aanleggen. Aan de andere kant van de A 50, waar het De Somp heet, werken nog twee ploegen aan een vergelijkbare missie. De vier grote aannemers zijn bezig met vernieuwende projecten, die het wegdek stiller moeten maken, sneller aan te leggen en beter te onderhouden.

'Ik zit al dertig jaar in de wegenbouw, maar ik heb nog nooit zoveel innovaties op een paar vierkante meter bij elkaar gezien', glundert projectleider Jasper van der Kooij van de dienst Weg- en Waterbouwkunde van Rijkswaterstaat. 'Maar goed, het is natuurlijk mijn project.'

De proeven aan de A 50 zijn het resultaat van een prijsvraag die Rijkswaterstaat in april vorig jaar uitschreef onder wegenbouwend Nederland: bedenk een revolutionair nieuwe manier van wegen aanleggen. Dat leverde zoveel respons op dat niet één, maar vier bouwcombinaties werden aangewezen om hun idee uit te voeren.

Aan De Brink valt onmiddellijk de enorme hijskraan van KWS op. Deze combinatie heeft iets bedacht dat nog het meest lijkt op het stapelen van legoblokken. Eerst wordt een ondergrond van betonplaten neergelegd. Op die platen zitten bobbels. Ze passen precies in uitsparingen die zitten in de asfaltblokken die bovenop de platen gestapeld worden.

Het voordeel van zo'n modulaire aanpak is dat het snel aan te leggen valt, maar vooral goed te onderhouden. Als het asfalt op één plek scheuren vertoont, licht je simpelweg dat ene blok eruit en een nieuw erin. Gevolg: geen eindeloze afzetting van dat stuk snelweg meer.

Maar dat is niet de enige slimmigheid in het systeem van KWS. Het asfaltblok bestaat slechts aan de bovenkant uit zeer stil asfalt. Daaronder zit een betonnen plaat met zogeheten Helmholtz-resonatoren erin. Dit zijn sleuven met een doorsnede van een paar millimeter en een diepte van enkele centimeters, die uitmonden in ronde kamers. Ze lijken qua vorm het meest op de glazen buis van een ouderwetse thermometer, maar dan over de volle breedte van het wegdek.

Helmholtz-resonatoren worden in concertgebouwen gebruikt om bepaalde frequenties uit het geluid weg te filteren. De ronde kamers absorberen namelijk geluid door het om te zetten in warmte. De weggefilterde frequentie is afhankelijk van de lengte van het halsje, ofwel de sleuf erboven, net zoals de lengte van een buisje in een panfluit bepaalt welke toon eruit komt.

Het is voor het eerst dat Helmholtz-resonatoren beproefd worden in het wegdek. De verwachting is dat de geluidsreductie fors zal zijn. Maar er zijn natuurlijk ook vragen. Bijvoorbeeld of het verkeer bovenop de weg het asfalt niet in de sleuven zal drukken, waardoor het effect in de loop der jaren minder wordt en de weg dus steeds meer lawaai produceert.

Bouwer Heijmans aan de andere kant gebruikt ook Helmholtz-resonatoren, alleen staan de sleuven hier niet loodrecht op de weg, maar evenwijdig eraan. De gedachte daarachter is dat er dan minder breuken ontstaan als gevolg van een remmende auto.

'De keuze voor resonatoren in het verlengde van de weg heeft echter ook een nadeel', zegt Van der Kooij. 'Als er een ongeluk gebeurt waar veel brandstof bij lekt, kan die zich via de sleuven over een grote lengte verspreiden. We gaan hiermee dus zeker brandproeven doen.'

Heijmans maakt ook gebruik van stelschroeven. De bovenste laag betonblokken steunt met een paar schroeven op de onderste laag. Door de schroeven aan te draaien, wordt de weg opgetild, zodat hij waterpas gelegd kan worden. Daarna wordt er nog wel grout, een soort beton, in de open ruimte gespoten, want anders bezwijken de schroeven zodra er een vrachtwagen overheen rijdt.

Stelschroeven zitten ook in het repertoire van Modieslab, dat een eindje verderop bezig is. De bouwcombinatie legt een weg aan door eerst heipalen de grond in te slaan, daar dwarsliggers op te leggen en daarbovenop weer betonnen platen met een bovenlaag van tweelaags zeer open beton, ook een primeur. Van der Kooij: 'Eigenlijk is dit een gigantische brug.'

Tussen de dwarsliggers en de betonplaten kan in een later stadium nog een brandslang geschoven worden. Die kan dan worden volgeduwd met grout, dat de weg verder omhoog stuwt. Deze nogal bewerkelijke methode is vooral bedacht voor gebieden met een zeer slappe ondergrond. Eén keer duur aanleggen kan daar uiteindelijk goedkoper zijn dan voortdurend moeten repareren, omdat de grond verzakt.

De vierde aannemer, Dura Vermeer, werkt niet met blokken maar met een tapijt van asfalt. Dat zit op een rol, die ter plekke wordt uitgerold. Daarna gaat er een magnetron overheen, die de onderkant van de asfaltrol vastsmelt aan de ondergrond (meestal is die van beton).

De kleeflaag kan met dezelfde magnetron weer vloeibaar worden gemaakt, zodat de weg even gemakkelijk weer opgerold en afgevoerd kan worden. Handig voor recycling.

De vier proeven met modulair wegdek maken deel uit van een groter innovatieprogramma van Rijkswaterstaat dat de naam Wegen naar de toekomst heeft meegekregen. Een van de thema's daarbinnen is Wegdek van de toekomst genoemd. Twee belangrijke onderwerpen daarin zijn Energiek wegdek en Slim wegdek. Het eerste betreft wegen die energie opwekken, het tweede wegen die zelfstandig het verkeer kunnen geleiden.

'Bij dat laatste kun je bijvoorbeeld denken aan systemen die het ritsen begeleiden met lichtjes in het wegdek', vertelt Marcel Koeleman, die verantwoordelijk is voor 'Wegdek van de toekomst'. 'Twee consortia zijn nu bezig dit idee uit te werken, maar we moeten nog een plek vinden om het in de praktijk te testen.'

Voor energiek wegdek is een prijsvraag uitgeschreven die drie ontwerpen heeft opgeleverd. Eén bouwer vindt snelwegen de ideale plek voor windmolens, de ander wil massaal zonnepanelen aanleggen, en de derde denkt aan het gebruik van de warmte die een weg produceert.

Hoewel het energieke en het slimme wegdek nog niet in de buurt van realisatie komen, heeft één bouwer bij de A 50 er reeds een voorschot op genomen. Modieslab heeft extra gaten voor ritslichten in zijn wegdek gestopt en de blokken ook alvast voorzien van waterleidingen om in de zomer warmte op te nemen, die dan in de grond wordt opgeslagen. In de winter wordt het warme water weer opgepompt om bevriezing van het wegdek te voorkomen.

Mochten de vier proeven allemaal succesvol zijn, dan wordt het nog lastig kiezen voor Rijkswaterstaat. In elk geval zal Nederland niet binnen de kortste keren vol liggen met hightech snelwegen, al was het maar omdat er aan de nieuwe methoden nog wel een prijskaartje hangt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden