Aanklacht tegen Koetsjma wegens moord Gongadze

De brute moord op de journalist Georgi Gongadze is meer dan tien jaar na dato terug in het brandpunt van de Oekraïense politiek. Dat Gongadze in 2000 op last van hogerhand werd vermoord en onthoofd, stond al vast. Maar voor het eerst is nu ook oud-president Leonid Koetsjma in staat van beschuldiging gesteld, wegens 'ambtsmisbruik dat leidde tot de dood van een journalist'.

MOSKOU - De moord op Gongadze was het dieptepunt van het tijdperk-Koetsjma, waarin politieke en economische rivalen elkaar met zo goed als alle middelen naar het leven stonden. Nu is het president Viktor Janoekovitsj- wiens beoogde opvolging van Koetsjma in 2005 werd verstoord door de 'Oranjerevolutie' - die zijn vroegere politieke baas voor het gerecht sleept. Dat zou een teken kunnen zijn dat de Oekraïense rechtsstaat volwassen is geworden. Maar veel commentatoren zien er eerder nieuwe machinaties in.

Gongadze was destijds, onder andere op zijn website Ukrainskaja Pravda, een van de felste critici van Koetsjma. In september 2000 verdween hij. Weken later werd zijn onthoofde lichaam teruggevonden in het bos. Inmiddels zitten drie officieren van het ministerie van Binnenlandse Zaken gevangen voor het uitvoeren van de moord. Een vierde, Oleksi Poekach, het voormalige hoofd van de criminele onderzoeksdienst van het ministerie, zit sinds 2009 in voorarrest. Hij zou al bekend hebben Gongadze gewurgd en vervolgens met een bijl onthoofd te hebben.

De moord, en de beschuldigingen dat dit gebeurde in opdracht van de hoogste autoriteiten, brachten voor het eerst grote mensenmenigten op straat. De verontwaardiging klonk na in de Oranjerevolutie van 2004. Daarin leidden massademonstraties tot het terugdraaien van de volgens waarnemers frauduleuze verkiezing van Janoekovitsj en kwam de pro-westerse Joesjenko aan de macht.

Pikant aan de zaak tegen Koetsjma is dat de aanklagers geluidsbanden van diens toenmalige bodyguard als bewijsmateriaal zullen toelaten. De authenticiteit van de banden, die in november 2000 door Volkskrant-verslaggeefster Corine de Vries als eerste openbaar werden gemaakt, werd tot dusver altijd betwist door de Oekraïense autoriteiten.

Op de geluidsbanden is te horen hoe Koetsjma met enkele vertrouwelingen, onder wie de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Joeri Kravtsjenko, bespreekt hoe ze van Gongadze af kunnen komen. 'Het wordt hoog tijd dat de Tsjetsjenen hem kidnappen,' zegt Koetsjma op de banden. En later: 'Ik zou u willen vragen hem te kidnappen en het land uit te nemen.'

Koetsjma heeft altijd de authenticiteit van de banden ontkend, evenals betrokkenheid bij de moord - en dat doet hij nog steeds. Als advocaat heeft hij de befaamde Amerikaanse jurist en Harvard-hoogleraar Alan Dershowitz in de arm genomen.

Ondertussen wordt er druk gespeculeerd over de vraag waarom de aanklagers plotseling Koetsjma in het vizier hebben. Tot voor kort leken die er genoegen mee te nemen dat de hoogst betrokkene oud-minister Kravtsjenko was. Kravtsjenko werd in 2005 dood aangetroffen, met twee kogels in zijn hoofd: zelfmoord, volgens de autoriteiten.

Volgens sommigen is de zaak-Koetsjma een afrekening van president Janoekovitsj met de man die hij jaren als premier diende. Koetsjma zou hem 'verraden' hebben door tijdens de Oranjerevolutie de demonstraties niet met geweld te stoppen. Anderen zien er de hand in van rivaliserende oligarchen. Politieke aartsvijand Julia Timosjenko, die zelf is beschuldigd van fraude, spreekt van een 'afleidingsmanoeuvre' die sociaal-economische problemen moet maskeren. Of, zo luidt een andere suggestie, Janoekovitsj wil een wit voetje halen bij westerse landen die zich zorgen maken over de afnemende persvrijheid in het land.

De president zelf zegt: 'Er moet na tien jaar een eind aan komen aan de vragen. In de rechtsstaat die we proberen te bouwen, mag niemand worden veroordeeld totdat er een gerechtelijke uitspraak ligt.' Maar dat het land over een onafhankelijke rechterlijke macht beschikt, is juist wat weinig Oekraïners geloven.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden