Aanklacht tegen Breivik: moord en terreurdaden

Anders Behring Breivik, die heeft bekend met twee aanslagen 77 mensen te hebben omgebracht, is woensdag aangeklaagd wegens moord en het plegen van terreurdaden. Ondanks een eerdere ontoerekeningsvatbaarverklaring lieten de aanklagers de mogelijkheid open een gevangenisstraf te gaan eisen.

OSLO - De Noorse aanklagers beschuldigen hem van het plegen van gewelddaden 'om het functioneren van de overheid te ontwrichten en de bevolking angst aan te jagen'.


De 33-jarige Breivik pleegde op 22 juli vorig jaar een aanslag op het regeringsgebouw in Oslo en schoot daarna voornamelijk jonge deelnemers aan een politiek zomerkamp van de regerende Arbeiderspartij dood. De aanslagen waren de ernstigste sinds de Tweede Wereldoorlog in het Scandinavische land. 'De verdachte heeft zeer ernstige misdaden begaan van een omvang waarmee we geen ervaring hebben in onze samenleving', zei aanklager Svein Holden woensdag tijdens een persconferentie in Oslo.


Politiewoordvoerder Tore Jo Nielsen zei dat Breivik, die tot nu toe geen enkel teken van berouw heeft getoond, gisteren de aanklacht kalm had aangehoord in de Ila-gevangenis, waar hij verblijft.


Uit de aanklacht blijkt hoe jong de slachtoffers waren op Utøya, het eiland waar Breivik verkleed als politieman een uur lang in het rond schoot: veruit de meeste slachtoffers waren niet ouder dan 20 jaar.


Nog altijd is de vraag onbeantwoord of Breivik ontoerekeningsvatbaar wordt verklaard. De openbaar aanklagers hebben eerder gezegd dat ze daarop aansturen, maar lieten in de aanklacht gisteren de mogelijkheid open om toch gevangenisstraf te eisen als een nieuw psychiatrisch rapport of getuigenverklaringen tijdens het proces daartoe aanleiding geven.


Twee door de rechtbank aangewezen psychiaters verklaarden Breivik vorig jaar krankzinnig. Zij stelden na dertien gesprekken met Breivik vast dat hij tijdens en na zijn daden psychotisch was en al jaren aan 'paranoïde schizofrenie' leed. Een raad van medisch experts ondersteunde deze conclusie, die tot een storm van protest leidde. Het onbegrip was groot, omdat Breivik zijn aanslagen jarenlang nauwkeurig voorbereidde.


Als Breivik ontoerekeningsvatbaar wordt verklaard, ontloopt hij gevangenisstraf. Hij wordt dan gedwongen opgenomen in een psychiatrische instelling, waar zijn straf iedere drie jaar opnieuw wordt bekeken. Als Breivik gevangenisstraf krijgt, is dat het maximum van 21 jaar in Noorwegen. Toch kan Breivik langer worden vastgehouden als deskundigen vaststellen dat hij nog altijd een gevaar vormt voor de samenleving.


De rechtbank heeft inmiddels twee nieuwe psychiaters aangewezen, hun rapport wordt nog verwacht.


Tim Viskjer, die de schietpartij overleefde door naar het vasteland te zwemmen, zegt in een reactie dat het hem niet uitmaakt of Breivik al dan niet toerekeningsvatbaar wordt verklaard. 'Het belangrijkste is dat hij opgesloten wordt. De aanklacht vandaag is voor mij weer een stap om door te gaan met mijn leven.' Viskjer zag Breivik al een keer bij een hoorzitting over verlenging van zijn voorarrest en is van plan de rechtszaak bij te wonen die op 16 april begint. 'Het was heel goed om hem toen te zien, ik voelde me sterker dan Breivik.'


Gevoelig punt onder de slachtoffers is dat de jongeren die ontkwamen en niet gewond raakten tijdens de schietpartij in de aanklacht niet aan de orde komen. 'Zij zijn door hem achtervolgd met de bedoeling hen te doden, maar ze worden door de aanklagers niet genoemd', zegt Catherine Grondahl, advocaat van tien jonge slachtoffers. 'Dat is moeilijk voor hen en soms ook voor hun familie.'


Ze noemt de aanklacht belangrijk omdat daarin exact beschreven staat hoe de slachtoffers zijn omgekomen en hoe Breivik te werk ging.


Volgens de aanklagers hebben bijna 900 mensen gevolgen ondervonden van de dubbele aanslag - 325 in Oslo en 564 op Utøya.


Breivik zelf heeft gezegd dat zijn aanslagen nodig waren om Europa te verdedigen tegen een invasie van moslims. In Noorwegen houdt hij de linkse elite, met name de al decennia bijna continu regerende Arbeiderspartij, verantwoordelijk voor verraad aan de Noorse cultuur door een veel te soepel immigratiebeleid.


Aanklagers hebben geen bewijs gevonden dat Breivik tot een geheime 'verzetsbeweging' behoort, zoals hij zelf zegt.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden