Nieuws Vertrek Angela Merkel

Aangeslagen SPD: hoe lang nog doorgaan met Merkel?

Moeten we een bijwagen blijven van Angela Merkel en haar CDU? Zo ja, hoe lang nog? Die vragen rezen binnen de sociaal-democratische SPD meteen na de verkiezingsuitslag in de Duitse deelstaat Hessen, waar de partij ooit met absolute meerderheid regeerde maar zondag het slechtste resultaat sinds 1946 boekte.

Partijvoorzitter Andrea Nahles van de SPD. Beeld EPA

Vooralsnog trekt de SPD niet de stekker uit de moeizaam tot stand gekomen regering in Berlijn met het blok van de CDU en de conservatieve Beierse CSU. Partijvoorzitter Andrea Nahles van de SPD verwelkomde maandag het besluit van Merkel om terug te treden als partijleider en zich niet als bondskanselier herkiesbaar te stellen: ‘Het kan een positief  gevolg hebben voor ons en onze samenwerking.’

Nahles was pleitbezorger van een regering met CDU en CSU. Maar haar positie binnen de partij is, zacht gezegd, omstreden. In de SPD gaan steeds meer stemmen op om de samenwerking op te zeggen. De nederlaag in Hessen is de zoveelste op rij.

De lijsttrekker van de SPD in de deelstaat, Thorsten Schäfer-Gümbel, zei dat zijn partij niet alleen een enorm aantal stemmen heeft verloren, maar bovenal haar ‘geloofwaardigheid en vertrouwen’. Hij had in de verkiezingscampagne tevergeefs pogingen gedaan om afstand te nemen van de coalitie in Berlijn. Het nieuws uit de Duitse  hoofdstad werd maandenlang gedomineerd door onderlinge spanningen tussen de christen-democratische partijen over migratiepolitiek. De SPD stond erbij en keek ernaar.

Tandenknarsend zag de partij ook toe hoe de omstreden chef van de Binnenlandse Veiligheidsdienst, Hans-Georg Maassen, werd weggepromoveerd. Hij had berichten en beelden over een klopjacht op buitenlanders door ultra-rechtse militanten in de stad Chemnitz in twijfel getrokken. Maassen moest op zijn schreden terugkeren, kreeg aanvankelijk een andere hoge functie (dankzij zijn baas, CSU-minister van Binnenlandse Zaken Horst Seehofer), en werd uiteindelijk adviseur van de bewindsman. De SPD had hem een roemloze aftocht gegund.

Prominente sociaal-democraten wijten het verlies in Hessen goeddeels aan het ‘gedoe’ in Berlijn, waarvan de kiezers gruwen. Maar het is te gemakkelijk om de nederlaag aan Merkel en de haren toe te schrijven, meent bijvoorbeeld de gezaghebbende krant Frankfurter Allgemeine Zeitung. Interne verdeeldheid, het gebrek aan heldere standpunten, en onzichtbaarheid spelen de SPD parten.

De SPD-leiding breekt zich nu het hoofd over de vraag hoe (lang) de partij met Merkel kan blijven regeren zonder gemarginaliseerd te worden, zoals de geestverwante PvdA. Een breuk op korte termijn is onaantrekkelijk, want de peilingen wijzen opnieuw op fors verlies als er landelijke verkiezingen zouden worden gehouden. De partij heeft geen charismatische uitdager in de startblokken staan. Bovendien is de verkiezingskas slecht gevuld, terwijl er in 2019 nog verkiezingen voor het Europese parlement worden gehouden.

Een andere optie is om eindelijk uit de schaduw van Merkel te treden door eigen voorstellen in wetten om te zetten. Het gaat daarbij om zaken als gunstiger pensioenregelingen, betere kinderdagverblijven, betaalbare woningen, en hogere uitkeringen. Volgend jaar, halverwege de ambtstermijn van Merkel, zouden de resultaten tegen het licht moeten worden gehouden. Zijn die er niet of onvoldoende, dan kan de SPD er alsnog de brui aan geven.

Een derde mogelijkheid is tegen heug en meug ‘overwinteren’ onder Merkel, zoals de krant Berliner Morgenpost het uitdrukt. Het einde van het tijdperk-Merkel is immers in zicht. ‘Nog niet eerder waren de Genossen (kameraden) zo dicht bij hun doel’. Maar of ze de ‘reddende oever’ zullen bereiken, valt volgens het dagblad te betwijfelen. ‘We verkeren in een desolate toestand’, geven vooraanstaande sociaal-democraten toe. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.