Aangeklaagde ex-krijgsheer uit Congo ontkent omkopen getuigen

Jean-Pierre Bemba, de rebellenleider die het schopte tot vicepresident van de Democratische Republiek Congo, draait ongemakkelijk heen en weer in zijn te krappe stoel. Als hij woensdag voor het Internationaal Strafhof (ICC) opstaat, ontkent Bemba, tusen twee bewakers, ten stelligste dat hij de rechtsgang ondermijnt.

DEN HAAG - Tegen de 51-jarige Congolees loopt al drie jaar een rechtszaak in Den Haag. Hij wordt zowel verdacht van misdaden tegen de menselijkheid (verkrachting en moord) als oorlogsmisdaden (verkrachting, moord en plundering), begin deze eeuw begaan in de Centraal Afrikaanse Republiek. Volgens de aanklacht heeft de toenmalige rebellenleider het wangedrag van zijn troepen niet bevolen, maar evenmin iets gedaan om het te voorkomen en de daders te bestraffen.


De jongste aanklacht tegen Bemba betreft het omkopen van getuigen en het vervalsen van bewijsmateriaal. Hij kreeg het arrestatiebevel in zijn cel. Vier advocaten van de schatrijke Bemba die hem zouden hebben geholpen bij het beïnvloeden van de rechtsgang werden het afgelopen weekeinde aangehouden in Nederland, België en Frankrijk.


De aanklager van het Strafhof, de Gambiaanse Fatou Bensouda, noemde de arrestaties 'een waarschuwing'. Zij sprak over 'cynische en criminele pogingen om slachtoffers van zware misdaden de gerechtigheid te ontzeggen die ze verdienen.' De advocaten, nu medeverdachten, voelen zich naar eigen zeggen vernederd. Een van hen: 'Ik ben in Brussel 's nachts van mijn bed gelicht door dertig politieagenten. Mijn kinderen zijn getraumatiseerd.'


Terwijl Bemba in de rechtszaal met twee van de andere beschuldigden naar de aanklacht luistert, vergaderen elders in Den Haag vertegenwoordigers van de 122 bij het Strafhof aangesloten landen. Achter de gesloten deuren gaat het er volgens diplomaten soms stevig aan toe.


Het is veel Afrikaanse landen een doorn in het oog dat alle verdachten tot dusverre afkomstig zijn van hun continent. In totaal gaat het om acht zaken. Beschuldigingen van 'neokolonialisme' aan het adres van het Strafhof zijn niet van de lucht. 'De landen zeggen vaak zelf goed in staat te zijn misdaden te berechten,' aldus een woordvoerder van minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken.


Timmermans doet deze dagen samen met westerse collega's pogingen om de onvrede onder de Afrikanen weg te nemen. Het Strafhof is onpartijdig, beklemtoonde hij aan het begin van de bijeenkomst van de 122 landen, vorige week. Om er in één adem aan toe te voegen: 'We moeten ons niet doof houden voor de zorgen van sommige Afrikaanse lidstaten.'


Het Afrikaanse onbehagen is er sindsdien alleen maar groter op geworden. Het Strafhof bepaalde dinsdag dat de Keniaanse president Uhuru Kenyatta, 'zijn' proces persoonlijk moet bijwonen, niet via een videoverbinding vanuit de hoofdstad Nairobi, zoals hij had geopperd had. Hij is, evenals vicepresident William Ruto, aangeklaagd wegens misdaden tegen de menselijkheid, in het geweld dat volgde op de verkiezingen van 2007.


De president had betoogd dat hij in eigen land niet kan worden gemist, omdat zijn leiderschap is vereist in de strijd tegen de extremistische beweging Al Shabaab. De organisatie pleegde dit najaar een bloedige aanslag op een winkelcentrum in Nairobi.


Van opschorting van het proces tegen Kenyatta, waarom Afrikaanse landen hadden gevraagd, is ook geen sprake. De VN-Veiligheidsraad verwierp vorige week een verzoek van de Afrikaanse Unie. Het Strafhof bevestigde dinsdag dat het proces op 5 februari 2014 begint. Het zal de eerste keer zijn dat een zittend staatshoofd voor het hof verschijnt.


Perverse prikkel

Mensenrechtenorganisaties juichen dat toe. 'Immuniteit is een perverse prikkel voor leiders om zich vast te klampen aan de macht,' aldus Elizabeth Evenson van Human Rights Watch. Het uitzonderen van regeringsleiders en staatshoofden zou een inbreuk zijn op het Verdrag van Rome, dat ten grondslag ligt aan de oprichting van het Strafhof.


Mensenrechtenorganisaties en een aantal landen streven juist naar een versterking van het ICC. Minister Timmermans heeft met een twintigtal gelijkgezinde landen het initiatief genomen voor een aanvullend verdrag: voor wederzijdse rechtshulp en uitlevering bij genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. Diplomaten hebben de afgelopen dagen een intensieve lobby gevoerd. Ook een aantal Afrikaanse landen toonde zich ontvankelijk.


'Een gezamenlijke verklaring die oproept tot het openen van onderhandelingen in VN-verband is inmiddels door 33 landen uit alle regio's ondertekend,' liet een woordvoerder van Timmermans gisteren weten. 'Dat aantal groeit gestaag.'


Afrikaanse kritiek op ICC


Vandaag sluiten 122 landen die zijn aangesloten bij het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag een bijeenkomst van ruim een week af. Op de jaarlijkse conferentie zijn Afrikaanse landen kritischer dan ooit over het sinds 2002 bestaande hof. Alleen Afrikanen zijn in staat van beschuldiging gesteld. De eerste veroordeling dateert van 2012: de Congolese krijgsheer Thomas Lubanga kreeg een celstraf van 14 jaar opgelegd. Het proces tegen zijn landgenoot Jean-Pierre Bemba wordt naar verwachting volgend jaar afgerond. Een van de andere verdachten is de Ivoriaanse ex-president Laurent Gbagbo. Zijn land accepteerde dit jaar de rechtsmacht van het Strafhof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden