Aandacht is niet automatisch een steunbetuiging, maar een graadje minder kan soms best

De Volkskrant-redactie blikte terug op de eigen productie rond de feestdagen

De ombudsman behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak.

U hebt het natuurlijk al lang en breed gehad met het jaarlijkse ritueel van terug- en vooruitblikken en de eindeloze lijstjes; de eerste goede voornemens zijn misschien zelfs al verdampt tot een residu vol stukjes weerbarstigheid.

Intussen blikte de redactie van deze krant afgelopen maandag in alle nuchterheid nog eens terug op de eigen productie rond Kerst en Oud en Nieuw. Dat was niet alleen maar feest.

Vragen

Er rezen vragen, vooral over de twaalf interviews in het kerstnummer van het Magazine. Is een verzameling interviews nog wel een onderscheidende vorm van eindejaarsjournalistiek, zeker nu vrijwel alle gedrukte media dat diezelfde week doen? Teken aan de wand wellicht: bepaald niet iedere collega had ze alle twaalf gelezen. Waren dit wel de personen van het jaar? Was het de juiste mix?

Zonder bedrijfsgeheimen te verklappen: eind dit jaar wil de redactie meer ambitie aan de dag leggen, met andere en anders gecoördineerde pogingen het jaar samen te vatten in bijzondere verhalen.

Uiteraard ging het ook over het veelbesproken interview met Thierry Baudet. De verontwaardiging over de 'kritiekloze' manier waarop de krant de politicus 'een podium bood' hield niet op, ook niet nadat de hoofdredacteur in zijn wekelijkse rubriek had uitgelegd wat de krant bewoog en hoe het interview óók gelezen kon worden (als een psychologisch portret van een jongeman die zichzelf te kijk zet als een 'ijdel, megalomaan en vroeger eenzaam jongetje').

Psychologisch steekspel

De interviewer was - gesteund door de chef van de parlementaire redactie, die ook tevreden was met het resultaat - niet van plan een politiek interview te maken, ze wilde Baudets persoon laten zien, zegt ze terugblikkend. Ze heeft geaarzeld, omdat ze wist dat er kritiek op zou komen. Van verschillende kanten, zo bleek: zowel aanhangers als tegenstanders hadden aanmerkingen ('Waarom deze nauwelijks verholen bewondering?'), maar er waren ook lezers die het een mooi, onthullend interview vonden.

Een politiek interview had volgens haar niet veel opgeleverd. Over de meest omstreden zaken (zoals de veelbesproken 'homeopatische verdunning') heeft Baudet al vaak gesproken. Politieke kwesties die zij aanroerde, leverden volgens haar geen opzienbarende antwoorden op. Een 'vechtinterview' had volgens haar enkel tot doel te tonen dat je het niet met de politicus eens bent, maar levert geen wezenlijke nieuwe inzichten of antwoorden op.

Van enige bewondering was geen sprake, verzekert ze, eerder was het gesprek een psychologisch steekspel. Over de verwijzingen in haar vragen naar Marlon Brando: 'Dat was alleen maar om te laten zien wat een poseur hij is.'

De dandy-achtige fotografie moest het 'over the top'-karakter van het stuk extra aanzetten. Waaraan Baudet overigens pas meewerkte nadat hij het interview had mogen lezen (de autorisatie verliep zonder problemen).

Gezien de kritische reacties bleek, niet voor het eerst, dat ironie of fijnzinnigheid maar moeilijk begrepen worden.

Interview met Thierry Baudet in de Volkskrant.

Ongelukkige timing

Er waren meer factoren die de ontvangst negatief beïnvloedden. De timing was heel ongelukkig: daags voor publicatie bleek Baudet een ontmoeting te hebben gehad met de rechts-extremist Jared Taylor, waarover veel ophef was ontstaan. Maar het interview was ver daarvoor (op 27 november) al afgenomen, het kerstmagazine heeft een productietijd van ongeveer een maand.

Ook dat was niet voor het eerst: een jaar eerder betuigde Sylvana Simons in het kerstmagazine nog haar liefde voor de partij Denk, maar bij publicatie moest de krant elders melden dat de twee weinig liefdevol uiteen waren gegaan. Conclusie: aangezien in de politiek de werkelijkheid elk moment kan wisselen, is een productietijd van een maand te lang voor interviews met politici. Zoals ook de vraag is of zulke omstreden politici als Baudet wel de meest aangewezenen zijn voor de warme wolk van een kerstmagazine, doorgaans niet de plaats waar harde noten worden gekraakt of verbaal gevochten wordt.

Ongewenste lading

Een ander probleem: het gesprek met Baudet werd de zaterdag van publicatie prominent, boven aan de website aangekondigd. Logisch wellicht: de site vestigt graag aandacht op stukken die vermoedelijk veel clicks, tweets en retweets zullen opleveren. Maar het geeft ook een lading die niet altijd gewenst is. Hier wreekt zich een verschil tussen web en papier: de plaats en context van papier verdwijnen op het web geheel, het stuk van pagina 37 ziet er daar hetzelfde uit als het voorpaginaverhaal en heeft dezelfde nadruk. Niet-abonnees die op sociale media toevallig op een Volkskrant-stuk stuiten, missen die context, kennen het Magazine en de auteur niet. Daardoor 'valt' zo'n stuk totaal anders, waardoor de eerste perceptie al ontstaat.

Persoonlijke interviews met politici zijn er wel vaker. Ze hoeven uiteraard het politieke interview niet in de weg te staan. Zo stond vorig jaar Lilian Marijnissen in het Magazine met een persoonlijk interview, vandaag wordt ze politiek aan de tand gevoeld door politiek verslaggevers.

Blinde vlekken

De krant wil geen blinde vlekken hebben; alle kleuren komen aan bod in de kolommen, de lezer kan zelf beoordelen met wie hij het eens is of niet. Maar met het belichten van nadrukkelijk controversiële meningen wekt de krant bij een deel van de lezers de indruk die 'een podium te bieden', en ongezegd te steunen. Wat afgelopen donderdag op het web een redactionele factcheck leek, was in de krant de 'opinie' van wetenschapsjournalist Simon Rozendaal over een in zijn ogen juiste tweet van Baudet inzake het klimaat (die een dag later weer weersproken werd). Opnieuw leverde het vooral negatieve reacties op - daar wordt niemand beter van.

Aandacht is niet automatisch een steunbetuiging. Maar een graadje minder kan soms best.