Nieuws Ongezonde voeding

Aanbiedingen supermarkten doorgaans ongezond

Supermarkten bekommeren zich bij hun aanbiedingen amper om de gezondheid van de consument. Ondanks afspraken met de overheid om gezonde voeding te stimuleren, valt van alle bonus- en promotieartikelen 80 procent buiten de Schijf van Vijf – de aanbevolen richtlijn voor gezond eten van het Voedingscentrum.

De onderzochte supermarkten (Albert Heijn, Jumbo, Plus, Coöp, Dirk, Jan Linders en Ekoplaza, tweederde van de markt) scoorden allemaal grofweg 1 uit 5 op het aandeel Schijf van Vijf-aanbiedingen. Beeld ANP

Dit blijkt uit de maandag gepubliceerde inventarisatie die supermarktvergelijker stichting Questionmark maakte in samenwerking met de Transitiecoalitie Voedsel, een groep organisaties en bedrijven die oplossingen zoeken voor de problemen in de voedingsmiddelenindustrie. De uitkomst van hun ‘Superlijst’ staat haaks op wat supermarkten eind vorig jaar beloofden in het met de regering gesloten Nationaal Preventieakkoord, waarover staatssecretaris Paul Blokhuis volgende week in debat gaat met de Tweede Kamer.

Het akkoord werd in 2018 met diverse sectoren gesloten om overmatig drankgebruik, roken en overgewicht terug te dringen. Door gezondere voeding zou in 2040 maximaal nog 38 procent van de volwassenen te zwaar mogen zijn. Nu is dat 50 procent. Het aandeel mensen met obesitas (ernstig overgewicht) moet in ruim twintig jaar van 14,5 naar 7,1 procent.

Horeca, cateraars en supermarkten beloofden in het Preventieakkoord ‘op hun eigen wijze hun klanten meer volgens de Schijf van Vijf te laten eten, door het bieden van gezonder aanbod en het inspireren tot de gezondere keuze’. Er klonk direct kritiek op deze ‘vrijblijvende’ afspraak. Een belasting op suiker zou volgens critici veel effectiever zijn bij het veranderen van consumentengedrag.

Waarom promoten supermarkten vooral ongezonde voeding?

Supermarkten beloofden vorig jaar een bijdrage te zullen leveren aan het terugdringen van overgewicht en obesitas. Hoe komt het dat in hun aanbiedingenbeleid daar nog zo weinig van is terug te zien?

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu concludeerde vorig jaar direct al dat de afgesproken maatregelen tegen overgewicht inderdaad onvoldoende zijn om de doelen te halen. In de antwoorden op 505 Kamervragen in aanloop naar het debat van volgende week erkent Blokhuis dit als hij schrijft over ‘de beperktere evidentie van de effectiviteit van maatregelen op het gebied van overgewicht en obesitas’.

Verkoopstijging 300 procent

Om een beeld te krijgen van de inzet van supermarkten bij het terugdringen van overgewicht keken de onderzoekers van Questionmark een half jaar lang tweewekelijks naar online aanbiedingen. Prijsverlagingen en twee-voor-een-acties worden gezien als een geschikte indicator voor consumentenbeïnvloeding, omdat uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat dit doorgaans leidt tot een verkoopstijging van 300 procent. De onderzochte supermarkten (Albert Heijn, Jumbo, Plus, Coöp, Dirk, Jan Linders en Ekoplaza, tweederde van de markt) scoorden allemaal grofweg 1 uit 5 op het aandeel Schijf van Vijf-aanbiedingen.

Ellen van Kleef (Wageningen University & Research) – die als consumentenwetenschapper meedacht over de onderzoeksopzet, maar niet verantwoordelijk is voor de inhoud van het onderzoek – wijst erop dat het Voedingscentrum aanraadt 85 procent van het dagelijkse eten uit de Schijf van Vijf te halen. ‘Bij supermarktaanbiedingen wordt in feite het omgekeerde gepromoot.’ Het toont volgens Van Kleef dat convenanten met bedrijven niet werken, helemaal als concrete afspraken ontbreken. ‘De overheid zal meer moeten sturen om echt resultaten te halen, bijvoorbeeld door belasting op suiker of lagere btw op groente en fruit.’

Waar interessante en spraakmakende verhalen online en in de krant ophouden, gaat het Volkskrantgeluid verder. Wat is een zwart gat precies? En hoe gaat het eraan toe in tbs-klinieken? Onze verhalenmakers leggen het uit.

De belangenbehartiger van supermarkten, het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel, is tegen dergelijke maatregelen en plaatst kanttekeningen bij het onderzoek. ‘Er zijn veel meer manieren dan aanbiedingen om consumenten gezonder te laten eten’, zegt manager voeding en gezondheid Henrieke Crielaard. ‘Zoals voorlichting in supermarkten en in hun consumentenbladen. Dit gebeurt allemaal, zoals afgesproken. Aanbiedingen tellen is gemakkelijker, maar dat geeft een beperkt beeld.’

Staatssecretaris Blokhuis is juist blij met het inzicht in het aanbiedingenbeleid van supermarkten, laat hij in een reactie weten, want aanbiedingen zijn volgens hem ‘een belangrijke prikkel voor consumenten om producten te kopen'. Over de uitkomsten van het onderzoek zegt hij dat het ruim een half jaar na sluiten van het Preventieakkoord nog te vroeg is om ‘te somberen over tegenvallers’ en wijst op wat supermarkten al wel doen. Blokhuis: ‘Ik denk dat de uitkomsten vooral laten zien dat er nog veel werk aan de winkel is voor supermarkten om Schijf van Vijf-producten te stimuleren.’

Onder aanvoering van ChristenUnie-bewindsman Paul Blokhuis keert de overheid terug als censor van de leefstijl van de bevolking. Preventie van gezondheidsklachten keert met stip terug op de politieke agenda.

Bert Wagendorp: ‘Politici zijn bang voor woedende mayonaiseverslaafden, bierbuiken en colajunks die niet wensen te worden betutteld.’

Het tackelen van overgewicht begint al op het speelplein: ‘Wat je nu meegeeft, nemen ze in de jaren die komen mee’.

Waarom in Amsterdam wel minder kinderen met overgewicht zijn.

E-nummers zijn helemaal top

Zo’n magnetronmaaltijd vol met E-nummers, dat kan niet goed zijn voor een mens, toch? Nou, dat kan dus wel, zegt wetenschapper Rosanne Hertzberger, auteur van Ode aan de e-nummers. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden