NIEUWSAANBESTEDING ONDERZEEBOTEN

Aanbesteding onderzeeboten splijt coalitiepartners

Defensie kan er niet voor kiezen om de bouw van vier nieuwe onderzeeboten in Nederlandse handen te houden. Er is voor dit strategische wapensysteem ‘geen zelfbouwend vermogen’ meer. Dat zei staatssecretaris Barbara Visser tegen morrende coalitiepartijen die eigenlijk het liefst nu al kiezen voor het Zweeds-Nederlandse verbond van Saab en Damen Shipyards.

Een Nederlandse onderzeeër tijdens een militaire oefening in Polen.Beeld EPA

Nederland houdt daarmee vast aan de competitie tussen drie buitenlandse consortia voor de bouw van vier nieuwe onderzeeboten. Deze hebben inmiddels allemaal een Nederlandse partner. Het gaat om het Franse Naval (met IHC), het Duitse TKMS en het Zweedse Saab (met Damen Shipyards). De vurige wensen van coalitiepartijen VVD, CDA en ChristenUnie om de ontwikkeling van onderzeeboten in Nederlandse handen te houden, en het besluit te vervroegen, stuiten dus op de weerbarstige realiteit.

Visser: ‘Als er een Nederlandse ontwerper en bouwer was geweest of een zelfbouwende onderzeebootindustrie, dan hadden we daar aangeklopt. Maar die was er niet, al sinds de jaren tachtig niet meer.’ Dat ontlokt aan Sadet Karabulut (SP) de opmerking ‘dat hadden de heren even gemist’. Volgens Visser blijft de meervoudige aanbesteding de beste manier om uit te komen bij de ‘beste boot, voor de beste prijs, met maximale Nederlandse betrokkenheid’. Dat laatste gaat dan vooral over de zogeheten ‘gouden driehoek’ van overheid, kennisinstellingen (als TNO) en het bedrijfsleven.

Defensie ziet het belang van strategische autonomie vooral in het vermogen van de ‘gouden driehoek’ om betrokken te zijn bij het ontwerp en de bouw van de onderzeeboten opdat , zegt Visser, ‘wij zelf de instandhouding kunnen doen’ na de bouw. Onderzeeboten hebben een lang leven en moeten dus tijdens hun gebruik verschillende keren worden aangepast. ‘Dat is strategisch belang, dat we dat zelf kunnen.’

Het gemor uit coalitiepartijen en SGP is terug te voeren op hun wens de order nu al aan Saab-Damen te verlenen. Die voorkeur valt ook op te tekenen in marinekringen en maritieme bedrijven. Het verzekert volgens deze partijen dat de onderzeeboten in Nederland worden gebouwd en dat Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen maximaal betrokken zijn. Daarbij speelt ook enige weerzin mee, tegen vooral het Franse Naval, dat volgens sommige bronnen op het Binnenhof openlijk speculeert op de ‘sanering’ van de Europese maritieme industrie. Oftewel: bied de laagste prijs en jaag zo de concurrenten uit de markt. Maar de gouden driehoek lijkt verdwenen in de Bermuda Driehoek, klaagt Van Helvert. Stoffers (SGP): ‘We lopen nu het risico dat die boten in Frankrijk of Duitsland gebouwd worden.’

Het enthousiasme voor de Europese aanbesteding van zulke grote defensieprojecten blijft dus beperkt tot D66. Salima Belhaj noemt de zienswijze van haar coalitiegenoten en Stoffers ‘compleet ridicuul’ en ‘mosterd na de maaltijd’. Naar de rol van het politieke steekspel achter de schermen, ook door Europese regeringsleiders, blijft het gissen, net zoals naar de uiteindelijk te verwachten kosten (die alleen vertrouwelijk besproken worden). Nederland werkt op defensiegebied steeds inniger samen met Frankrijk, en onlangs haalde Damen nog een Duitse order binnen voor de bouw van fregatten.

Wel zeker sinds deze week is dat Damen – samen met Thales – de twee te vervangen M-fregatten gaat bouwen. Deze kunnen later ook met laserwapens worden uitgerust. Bij dit project treedt (net als bij de onderzeeboten) vertraging op: het eerste fregat is niet in 2025 maar pas in 2028 gereed voor gebruik. Een volgend kabinet hakt in 2022 de knoop door over de onderzeeboten, waarvan de eerste ook gereed moet zijn in 2028.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden