Aan zware sancties is EU nog niet toe

De Europese ministers van Buitenlandse Zaken bespreken vandaag in Brussel eventuele maatregelen tegen Rusland. Het Nederlandse bedrijfsleven houdt zich op de vlakte.

AMSTERDAM / BRUSSEL - Ondanks de woede en het verdriet over het neerschieten van de Maleisische Boeing, verwachten EU-diplomaten niet dat de ministers van Buitenlandse Zaken vandaag zware economische sancties tegen Rusland afkondigen. Die stap gaat verschillende lidstaten te ver, bovendien is de precieze Russische betrokkenheid bij de ramp vooralsnog onduidelijk.


Diplomaten benadrukken dat de aard van de Europese reactie op het neerhalen van de Boeing mede afhangt van de bereidheid van Moskou om mee te werken aan een onafhankelijk onderzoek naar de daders van de aanslag. Van belang is verder wat minister Timmermans (Buitenlandse Zaken) namens Nederland, als zwaarst getroffen land, de EU-collega's gaat vragen te doen.


Maandag tijdens de voorbereiding van de vergadering van de ministers koersten de lidstaten af op uitbreiding van de zwarte lijst met personen en bedrijven waarvan de financiële tegoeden in Europa bevroren zijn. De verwachting is dat ook Russische oligarchen op deze lijst belanden, in de hoop dat die vervolgens hun invloed aanwenden om Poetin afstand te laten nemen van de Oekraïense separatisten. De nieuwe namen zullen vermoedelijk pas donderdag worden bekendgemaakt.


Economische sancties (importverbod op Russische goederen; exportverbod voor Europese goederen) worden vooralsnog als te zwaar antwoord beschouwd. Verschillende hoofdsteden (Berlijn, Rome) vrezen voor vergeldingsacties door Moskou die de Europese economieën hard zullen raken. Wel komt er mogelijk een verbod op de export van Europese technologie die in Rusland ook voor militaire doeleinden aangewend kan worden.


Het Nederlandse bedrijfsleven is voorzichtig met zijn uitlatingen over mogelijke zwaardere sancties. Niemand wil zeggen dat hij daar tegen is, maar ook niemand pleit vóór.


Nederland exporteerde vorig jaar voor 6,85 miljard euro naar Rusland. Mede namens MKB Nederland en boerenorganisatie LTO Nederland schrijft ondernemersorganisatie VNO-NCW: 'Wij hebben respect voor de zorgvuldige wijze waarop het Nederlandse kabinet opereert en volgen verder als vanzelfsprekend de eventuele maatregelen die in nationaal en internationaal verband worden getroffen.' Verder geen commentaar.


De Rotterdamse haven zou eventuele verdergaande sancties tegen Rusland zeker merken. Van alle overslag in de haven heeft 15 procent te maken met Rusland. 'Zeker', zegt de woordvoerder van het bedrijf, 'dat zal pijn doen. Maar dat is ook de bedoeling van sancties.' De klappen in Hamburg zullen zeker even groot zijn, die in Antwerpen, waar de handel op Rusland veel minder voorstelt, minder.


Vooral de invoer uit Rusland is van groot belang: 60 miljoen ton. De andere kant op gaat maar rond 5 miljoen ton. Van de import bestaat veruit het grootste deel uit olie en olieproducten. Bestuursvoorzitter Allard Castelein denkt dat zelfs daar geen grote problemen zijn te verwachten. 'Stel dat de invoer van olie en olieproducten zou stilvallen, dan moeten die ergens anders vandaan komen. Ik denk dat de markt dat aankan', zei hij eerder.


Ondernemingen willen geen standpunt innemen over aanscherping van sancties. De woordvoerder van Philips: 'Dit is een tamelijk theoretische vraag, zo lang de ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie niet met besluiten komen. We hebben er geen mening over. Zoals u weet zaten er twee mensen van Philips in dat toestel, met hun familieleden. Daar zijn we nu meer mee bezig.'


Unilever, dat grote ijs-, ketchup en cosmeticafabrieken bezit in Rusland, zegt helemaal niets: 'Daar gaan we niet op in. Dat is voorbarig.' Eneco is een grote klant van Russisch gas. Jaarlijks koopt het een miljard kuub, 14 procent van zijn behoefte, en dat nog tot 2030 van Gazprom-dochter Wingas. De woordvoerder: 'Het is te vroeg voor meningen.'


Woordvoerder Jan Willem ter Avest van zuivelconcern Friesland Campina: 'Als de politiek besluit tot hardere sancties, dan moeten wij ons daarbij neerleggen. Natuurlijk is rust goed voor de handel. Maar ons risico is zeer gespreid.'


Ook de vakbonden hebben het moeilijk met de vraag over sancties. Arjen Zeegers van de FNV: 'Ik weet niet of wij daar iets van moeten vinden. Bij VNO-NCW hebben ze tenminste nog handelsbelangen, vraag het daar. Ja natuurlijk, wij hebben werkgelegenheidsbelangen, maar wij hebben totaal geen beeld wat voor werkgelegenheid er mee is gemoeid.'


EUROPESE SANCTIES

Reeds afgekondigd

Het bevriezen van financiële tegoeden van 72 personen, inclusief een verbod voor reizen naar Europa. Het gaat om Oekraïense rebellenleiders, separatistische politici, zelfbenoemde burgemeesters in de opstandige regio's, hoge Oekraïense militairen die de kant van de opstandelingen kozen, alsook Russische politici, ambtenaren en militairen die verantwoordelijk worden gehouden voor de bezetting van de Krim en steun geven aan de separatisten.


Het bevriezen van financiële tegoeden van twee bedrijven op de Krim die zijn geconfisqueerd door de separatisten.


Het bevriezen van financiële tegoeden van 22 personen van het oude regime in Oekraïne. Zij worden verdacht van het wegsluizen van miljarden euro's aan belastinggeld. Het gaat onder meer om oud-president Janoekovitsj, voormalig ministers, Justitieambtenaren en medewerkers van de Oekraïense veiligheidsdienst. Ook voor hen geldt een reisverbod naar Europa.


Opschorten investeringen van Europese Investeringsbank in Rusland. Hetzelfde verzoek is gedaan aan de Europese partners bij de Europese Bank voor Wederopbouw en Ontwikkeling. Alles bij elkaar gaat het om 2- tot 3 miljard euro.


Deels stilleggen samenwerkingsprogramma's EU-Rusland. Dat treft onder meer samenwerking in de zorg, transport en onderwijs.

Mogelijke nieuwe sancties

Significante uitbreiding van de lijst met personen waarvan de financiële tegoeden in Europa bevroren worden. Nieuw op de lijst zijn oligarchen, directe vrienden van Poetin en Russische staatsbedrijven. De verwachting is dat als zij hard worden getroffen in hun portemonnee, ze Poetin onder druk zetten de Oekraïense separatisten minder of niet meer te steunen.


Economische sancties tegen Rusland. De EU presenteerde dit voorjaar een drietrapsraket in wat eindigt met een totale handelsoorlog. In de eerste fase komt er een importverbod op luxegoederen uit Rusland (kaviaar, wodka, diamanten, bont) en wordt de export vanuit Europa naar Rusland van wapens beperkt. De tweede fase breidt de lijst met geboycotte goederen aanzienlijk uit en voorziet in beperkingen op de kapitaalstroom van Europa naar Rusland. De derde en laatste fase voegt daar een compleet importverbod voor gas en olie uit Rusland aan toe en legt zware beperkingen op aan Europese investeerders (publiek en privaat) in Rusland.


AMERIKAANSE SANCTIES

Reeds afgekondigd

Sancties (reisverbod, bevriezing van tegoeden) tegen ten minste 92 personen, zowel Russen als Oekraïners. De lijsten van de VS en de EU komen goeddeels overeen. Zo prijkt op beide lijsten Igor Strelkin, commandant van de pro-Russische separatisten die (mede) verantwoordelijk wordt gehouden voor het neerschieten van de MH17.


Sancties tegen tientallen kleine en grote tot zeer grote bedrijven in Rusland. Daags voor de ramp met het passagierstoestel kondigden de VS maatregelen af tegen de belangrijke Russische banken Gazprombank en VEB en de energiereuzen Novatek en Rosneft. Deze ondernemingen kunnen vooralsnog niet meer terecht op de Amerikaanse kapitaalmarkt. Gazprombank heeft een klandizie van 45.000 bedrijven en drie miljoen particulieren. Novatek is volgens het Amerikaanse minister van financiën de grootste onafhankelijke producent van aardgas. Transport-en bouwbedrijven stonden al op de lijst, een overslagplaats voor olie op de Krim is eraan toegevoegd.


Het bevriezen van tegoeden van acht Russische wapenproducenten, waaronder het Kalashnikov Concern, de maker van het gelijknamige vuurwapen. Ook bouwers van zwaardere wapens, waaronder tanks, staan op de zwarte lijst. Amerikaanse bedrijven mogen geen zaken meer doen met deze bedrijven,


Een 'blokkade' van de zelfbenoemde regeringen in Loehansk en Donetsk in oostelijk Oekraïne. Ze worden een bedreiging voor de veiligheid en soevereiniteit van het land genoemd. Wat de maatregel inhoudt, meldt het ministerie van Financiën niet.

Mogelijke nieuwe sancties

Minister van Buitenlandse Zaken John Kerry zinspeelde dit weekeinde op verdergaande maatregelen. President Barack Obama is er volgens hem op voorbereid. Gedacht kan worden aan uitbreiding van de lijsten met zowel bedrijven als personen. De Amerikanen spreken over 'sectorale sancties', maar in Washington wordt niet verwacht dat hele sectoren van de Russische economie (energie, bankwezen) worden getroffen. Een eventuele volgende fase zal volgens bronnen in de VS bestaan uit 'chirurgische en gerichte maatregelen' tegen Russische oligarchen en andere vertrouwelingen van de Russische president Vladimir Poetin.Theo Koelé

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.