Aan Saksen draagt AfD niets bij, behalve haat

De rechts-populisten van de AfD wijten de aanslag in Berlijn aan het beleid van Merkel. De partij zit in de regering van de deelstaat Saksen. Wat als ze straks ook in de Bondsdag zit?

Een Duits jongetje kijkt naar een klein monument nabij de oudste kerstmarkt van Duitsland, de Striezelkertmarkt in Dresden. Beeld Guus Dubbelman
Een Duits jongetje kijkt naar een klein monument nabij de oudste kerstmarkt van Duitsland, de Striezelkertmarkt in Dresden.Beeld Guus Dubbelman

Half Duitsland viel over een prominent politicus heen van de AfD (Alternative für Deutschland), nadat hij deze week twitterde dat de slachtoffers van de aanslag op de Berlijnse kerstmarkt 'Merkels doden' zijn. De politie in Berlijn was nog bezig lichamen te bedekken met lakens, of Markus Pretzell beantwoordde al 'de schuldvraag'. Verachtelijk, was nog een van mildere commentaren in de Duitse media.

Pretzels partijgenoot Thomas Hartung weigert afstand te nemen van de uitspraak. 'De Duitsers moeten zelf maar oordelen,' zegt Hartung, plaatsvervangend voorzitter van de AfD in de deelstaat Saksen en ook politiek actief in Dresden. In Saksen boekte de rechts-populistische partij twee jaar geleden haar eerste grote succes. Menigeen vraagt zich af of de partij bij de nationale verkiezingen van volgend jaar munt kan slaan uit de aanslag in Berlijn.

Hartung wijst nog maar eens op de kern van het partijprogramma: 'De AfD wil een nieuw asiel- en migratiebeleid met een onmiddellijke stop op de ongecontroleerde toestroom van buitenlanders.' En dat strookt niet met de 'uitnodiging van Merkel' aan hun adres, zoals AfD'ers plegen te zeggen.

De partij, die in 2014 van nul op veertien zetels kwam in het parlement aan de oever van de Elbe, laat geen gelegenheid voorbijgaan om een hetze te voeren tegen immigranten en asielzoekers. Zelfs het verspreiden van nepnieuws wordt niet geschuwd. De fractie stelde de regering van de deelstaat dit najaar een reeks vragen over een 'verkrachting door asielzoekers in het Maxim-Gorki Park'. Het antwoord was even kort als ontluisterend: 'De regering kent in de Vrijstaat Saksen geen Maxim-Gorki Park.'

Demonstranten in het oude centrum van Dresden Beeld Guus Dubbelman
Demonstranten in het oude centrum van DresdenBeeld Guus Dubbelman

Deze week, twee dagen na de aanslag in Berlijn, vroeg de AfD op hoge toon mededogen voor Duitsers die een vermeende Iraakse winkeldief te lijf gingen. In het dorp Arnsdorf, ruim vijftig kilometer ten noorden van Dresden, besprongen in mei vier mannen de Irakees, sleurden hem naar buiten en bonden hem vast aan een boom. Een fraai staaltje van zivilcourage, stelt de AfD. Justitie gebruikte deze week een ander woord: vrijheidsberoving.

'De AfD grijpt alles aan, van winkeldiefstal en aanranding van vrouwen in Keulen tijdens de viering van Oud en Nieuw, tot de aanslag in Berlijn om haat jegens buitenlanders aan te wakkeren', zegt Tobias Wolf, politiek verslaggever van de Sächsische Zeitung. Geen woord maakte de AfD volgens hem vuil aan een recent geval van seksueel misbruik van een minderjarige door een Duitser. En dat terwijl in rechtse kringen hardop gesproken wordt over invoering van de doodstraf voor wie zich schuldig maakt aan kindermisbruik.

De demonstraties begonnen na de aanslagen in Berlijn. Beeld Guus Dubbelman
De demonstraties begonnen na de aanslagen in Berlijn.Beeld Guus Dubbelman

Op de vraag wat de AfD, onder leiding van Frauke Petri, in de Saksische politiek bereikt heeft, kan Wolf kort antwoorden. 'Niets.' Geen enkel initiatief, geen enkel plan dat door andere partijen omarmd werd. Wat niet onlogisch is, want de gevestigde partijen worden keer op keer door de AfD verketterd. De regering van Saksen bestaat uit christen-democraten en sociaal-democraten en vormt daarmee een afspiegeling van Merkels coalitie.

De AfD heeft officieel geen banden met de extreem-rechtse beweging Pegida - anti-islam en anti-immigratie - die wekelijks in Dresden manifestaties houdt. Deze week organiseerde Pegida een 'wake' in de binnenstad, om stil te staan bij de aanslag in Berlijn. Het geklaag over Merkel en de haren was niet van de lucht. Onder de circa honderd deelnemers waren ook AfD-aanhangers, volgens aanwezige Duitse journalisten. Die journalisten werden ronduit vijandig bejegend. Een regionale tv-zender zag ervan af de naam van de verslaggever ter plekke te noemen - alsof Dresden Damascus is.

In Saksen en andere deelstaten in het oosten van Duitsland - de voormalige DDR - is volgens opiniepeilingen en wetenschappelijk onderzoek het wantrouwen jegens de 'gevestigde politiek' groter dan elders in het land. In de nadagen van de DDR - ruim een kwart eeuw geleden - kwam de afkeer van buitenlanders al aan het licht. Ook al waren er amper buitenlanders, afgezien van studenten uit vooral Afrikaanse landen die hun licht mochten opsteken in de 'socialistische heilstaat'. Deze week was op de kerstmarkten in Dresden en aanpalende winkelstraten een bonte verzameling van mutsen en petten te zien, maar hoofddoekjes ontbraken.

Het electorale succes van de AfD hoeft geen voorbode te zijn van wat de partij op nationaal niveau in de Bondsdag vermag, zegt Hajo Funke, hoogleraar politiek en cultuur aan de Freie Universität in Berlijn. 'In het oosten wonen veel mensen die zich achtergesteld voelen. Ze zagen na de opheffing van de DDR hun banen, hun zekerheden verdwijnen.'

Terwijl de AfD in Saksen meent dat de partij 25 procent van de stemmen kan behalen (in 2014: bijna 10 procent), raamt Funke het potentieel in heel Duitsland op maximaal 14 procent. De partij is intern verdeeld, biedt geen oplossingen, opereert in isolement. En de uitspraak over 'Merkels doden' kan nog averechts uitpakken: 'Het klinkt te agressief, het gaat velen te ver.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden