'Aan huizen in Nepal is geen cement te pas gekomen'

Wat doe je als hulpverlener middenin een gebied waar miljoenen mensen behoefte hebben aan voedsel, onderdak en schoon drinkwater? Lex Kassenberg, landdirecteur van Nepal voor hulporganisatie CARE, is druk bezig met de coördinatie van de hulp na de verwoestende aardbeving van afgelopen zaterdag. Via Skype vertelt hij wat dit inhoudt.

Een moeder draagt haar zoon terwijl ze langs een verwoest huis loopt in het dorp Uiya, in het Gorkha-district.Beeld afp

Kassenberg heeft een chaotisch etmaal achter de rug. Drie dagen geleden zat hij nog voor overleg in de Verenigde Staten. Hij werd 's nachts uit zijn bed gebeld en ingelicht over de aardbeving in Nepal, het land waar hij al achttien jaar als hulpverlener werkzaam is. Al snel werd duidelijk dat het om een grootschalige beving ging. Inmiddels zijn er meer dan 5.000 doden (een aantal dat waarschijnlijk nog flink zal oplopen), zo'n 10.000 gewonden en 8 miljoen mensen die om hulp verlegen zitten. Het is de ergste natuurramp in Nepal in tachtig jaar.

Voor Kassenberg reden genoeg om meteen op het vliegtuig te stappen. Gistermiddag kwam hij aan. Hij wilde eerst even langs huis, naar zijn vrouw, maar zag haar uiteindelijk pas rond half 9 's avonds. Eerst ging hij naar zijn kantoor in Kathmandu, waar tientallen onbeantwoorde mails op hem wachtten. Bij zo'n ramp is de situatie chaotisch: er moet een ruimte worden gecreëerd voor het noodhulpteam. En er worden aan de lopende band coördinatievergaderingen ingepland die structuur in de organisatie moeten scheppen.

'Nepal heeft in totaal 75 districten, waarvan er 30 door de overheid als noodgebied zijn aangewezen', zegt Kassenberg. 'Dan heb je het over een enorm gebied. De vraag is hoeveel capaciteit er nodig is in al die districten. Het kan zijn dat CARE moet samenwerken met een andere ngo; dat de een de noodbehuizing regelt en de ander de gezondheidshulp. Maar het kan ook zijn dat CARE een heel district onder zijn hoede krijgt. Dan moeten we het hele pakket leveren: sanitaire producten, gezondheidsmaterialen, voedsel en behuizing. Dat overleg moet nog plaatsvinden. De Verenigde Naties hebben een coördinerende rol, maar tussen de ngo's is er ook aardig wat coördinatie. Het heeft alleen tijd nodig om alles goed in kaart te brengen.'

In de tussentijd probeert CARE, die ongeveer 160 medewerkers in Nepal heeft, materiaal in te zamelen dat gebruikt kan worden om mensen tijdelijk onderdak te verlenen. Het gaat dan vooral om grote, dikke tentzeilen. 'Een tentje is leuk om te kamperen, maar niet om langere tijd in te wonen', zegt Kassenberg. 'Het regenseizoen komt eraan, dus als je zware tenten verstrekt, dan moet je er ook stokken bij leveren. Terwijl: als je tentzeilen levert, dan kunnen de mensen zelf de stokken erbij vinden.'

Deze tijdelijke behuizing is vooral voor de plattelandsgebieden bestemd. In de hoofdstad Kathmandu staan nog altijd veel huizen overeind. Een rare situatie, noemt Kassenberg het. 'Als ik van het vliegveld naar mijn kantoor ga, dan is er vrijwel geen schade te zien. Het enige dat opvalt is dat er minder verkeer is. Een hoop mensen zijn uit Kathmandu weggetrokken of durven de straat niet op uit angst voor naschokken. Langs de weg staan relatief nieuwe huizen die stevig zijn gebouwd. Die zijn overeind gebleven, maar zodra je meer het binnenland ingaat, zie je pas hoe groot de schade is.'

Tekst loopt door onder de foto.

Hopeloze inwoners van Kathmandu schreeuwen naar de Nepalese oproerpolitie. Ze vinden dat de hulpverlening te langzaam op gang komt.Beeld afp
Een rouwplechtigheid in Kathmandu. De lijken worden volgens traditionele wijze verbrand.Beeld afp
Verwoeste huizen in het afgelegen dorp Barpak.Beeld afp

Nieuwe bouwwijze

Samen met zijn vrouw bezocht Kassenberg vandaag het traditionele dorp Bungamati, ongeveer zes kilometer ten zuiden van de hoofdstad. Op de foto's die hij stuurt (zie beeldmateriaal bij dit artikel) is de verwoesting goed zichtbaar. 'Grofweg zestig tot negentig procent van de huizen ligt plat', zegt Kassenberg. De huizen zijn van simpele materialen, zoals modder en natuursteen, gebouwd. Daar is geen cement aan te pas gekomen. Kassenberg vreest dat de huizen weer op precies dezelfde wijze zullen worden opgebouwd. 'Dat is een financiële zaak. Bovendien zijn de mensen in de dorpen voor hun behuizing afhankelijk van natuursteen.'

Toch kan het ook anders, denkt de hulpverlener. Met CARE wil hij een plan opstellen voor een nieuwe bouwwijze, zonder de zware houten balken die nu zoveel mensen onder het puin hebben bedolven.

Maar voordat het zover is moeten eerst de noodpakketten bij de mensen komen, en dat is nog een hele klus. De wegen zijn grotendeels onbegaanbaar en helikopters zijn schaars. Dat heeft onder meer te maken met de beperkte capaciteit op het vliegveld van Kathmandu.

Om de noodgoederen bij de meest afgelegen dorpen te krijgen, is de hulp van zogenaamde 'dragers' noodzakelijk. Kassenberg: 'Nepal heeft traditioneel een cultuur waarin letterlijk veel wordt gedragen. Deze dragers brengen spullen van de stad naar de dorpen. Ze helpen ook de rugzakken van toeristen te dragen als die de bergen in trekken. Wegen naar de dorpen zijn deels geasfalteerd, maar op gegeven moment wordt de ondergrond steen of zand. Er is gewoon een pad gegraven. Vanaf dat moment ben je afhankelijk van dragers.'

Tekst loopt door onder de foto.

Verwoesting in het dorp Bungamati, ten zuiden van Kathmandu.Beeld Lex Kassenberg
Bungamati.Beeld Lex Kassenberg
Het dorp Bungamati, dat Kassenberg vandaag bezocht.Beeld Lex Kassenberg

Eerste pakketten geleverd

Kassenberg verwacht dat de eerste pakketten voor noodbehuizing morgen worden uitgedeeld. Er zijn er 1500 uit India aangekomen, ook worden er soortgelijke pakketten uit Australië verwacht. 'Met CARE Duitsland wil ik het aantal pakketten opschroeven tot 10.000.' Daarnaast wordt er gewerkt aan het inzamelen van emmers, pannen, lepels, maar ook maandverband.

In de hoofdstad Kathmandu is de situatie iets beter, maar ook daar is een tekort aan hulpmiddelen. Onder meer voedsel is lastig te verkrijgen. De supermarkten zijn vooralsnog dicht. 'De overheid heeft de grote winkels gevraagd om open te gaan, maar het probleem is dat het personeel ontbreekt', zegt Kassenberg. 'Als je een run op je goederen verwacht, dan kun je niet open gaan met één persoon achter de kassa.' Ook de restaurants zijn nog gesloten. Kassenberg denkt dat het zeker nog twee, drie weken zal duren voordat het 'normale leven' in de hoofdstad weer op gang komt.

Een familielid van een Indiaas slachtoffer van de aardbeving in Nepal rouwt.Beeld afp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden