NIEUWSONTSLAG IN CORONATIJD

Aan het overheidsinfuus en toch mensen ontslaan? De polder zoekt een middenweg

Mag een bedrijf mensen ontslaan terwijl het overheidssteun krijgt om de salarissen te betalen? Moet kunnen, vinden werkgevers en het kabinet. Natuurlijk niet, vinden de vakbonden en de linkse oppositie. Achter de schermen wordt gewerkt aan een middenweg. Nog wat uitstel ligt voor de hand.

Minister Koolmees van Sociale Zaken (links) veroorzaakte onlangs ophef door te opperen dat ontslagen weer mogelijk worden, ook als de staatssteun na 1 juni doorloopt.Beeld ANP

In grote gezamenlijkheid presenteerden het kabinet, de vakbonden en de werkgevers in maart het steunpakket voor de economie in coronatijd. Het werd een ongekende operatie waarin de overheid de salarissen voor een groot deel betaalt zolang er geen ontslagen vallen. Aan de onderhandelingstafel viel geen wanklank.

Dat ligt anders nu dat pakket afloopt op 1 juni en er een nieuwe ronde moet komen om het land er tot 1 september doorheen te slepen. Net zoals bij het eerste pakket krijgen werkgevers en bonden weer inspraak,  maar makkelijker wordt het niet. Zo veroorzaakte minister Koolmees van Sociale Zaken ophef door onlangs in een tv-programma te opperen dat ontslagen weer mogelijk worden, ook als de steun na 1 juni doorloopt.  ‘Dan steunen wij dat tweede pakket niet’, liet PvdA-leider Asscher afgemeten weten. De bonden volgden in zijn kielzog. 

Versoepeling

Toch  bevestigen alle betrokkenen dat alles op alles wordt gezet om een patstelling te voorkomen. Een compromis is in de maak. Een veelgenoemde bouwsteen komt neer op nog wat uitstel: tot 1 september geen ontslagen als een bedrijf steun krijgt. Dat is een gok op de gehoopte wederopstanding van sectoren die weer opengaan, zoals de horeca en de winkels. Bijna de helft van de toegekende steunaanvragen komt uit die sectoren en juist  die kunnen profiteren van de versoepelingen in het sociale verkeer die het kabinet per 1 juni beoogt. Mogelijk nemen de steunaanvragen uit deze sectoren dan sterk af en daarmee ook de drang onder werkgevers om mensen te ontslaan.

Daartegenover kan dan staan dat werkgevers wel uitzicht krijgen op de mogelijkheid om afscheid te nemen van personeel. Voor de periode na 1 september mogen dan al aanvragen voor collectief ontslag worden ingediend bij uitvoeringsinstantie UWV, die dan ingaan na afloop van het tweede steunpakket. Als de nood echt aan de man is, en aantoonbaar acuut faillissement dreigt, zou het UWV, eventueel in overleg met vakbonden, eerder in ontslagen kunnen toestemmen.

Verder blijven de gebruikelijke voorwaarden onverminderd van kracht. Ontslag gaat in Nederland immers nooit over een nacht ijs. Een aanvraag bij het UWV moet sowieso bij collectief ontslag van 20 mensen of meer. Het bedrijf moet dan altijd de noodzaak aantonen en afvloeiingsregelingen in een sociaal plan vastleggen. In veel cao’s is overigens een standaard sociaal plan opgenomen. De vakbeweging krijgt volgens de wet de kans zich met zo’n aanvraag voor collectief ontslag bij het UWV te bemoeien, maar dat gebeurt lang niet altijd omdat de menskracht ontbreekt. Nu zou kunnen worden afgesproken dat het UWV alleen toestemming geeft als er een akkoord is met een bond, al is het wel de vraag of de vakbeweging dat praktisch aankan. 

Individueel ontslag

Ontslag kan ook individueel worden aangezegd of in kleine aantallen. Dat is meestal het geval in het midden- en kleinbedrijf. Dat loopt via de rechter en ook daar moet de werkgever het ontslag danig onderbouwen.  Ook voor individuele gevallen zouden in een tweede steunpakket extra waarborgen voor werknemers kunnen worden ingebouwd. Bijvoorbeeld dat er overeenstemming met een ‘personeelsvertegenwoordiging’ moet zijn. 

Voor het mkb is een voortgezet ontslagverbod op straffe van een korting op de overheidssteun het simpelst te handhaven. Maar juist bij het mkb zijn de bedrijfsreserves vaak klein. Als de bodem in zicht is, komt het dilemma ‘failliet of schulden maken’ snel aan bod. Vooral deze bedrijven had Koolmees in gedachten toen hij opperde om ontslagen mogelijk te maken - bijna 90 procent van de bedrijven die steun krijgen, heeft minder dan 26 werknemers. Dan zou de economische noodzaak bij de rechter bijvoorbeeld wel extra stevig moeten worden onderbouwd, waarbij de werkgever aantoont dat hij voor het blok staat: ofwel failliet, ofwel een enkel ontslag met duidelijk perspectief op voortbestaan.

Het kabinet hoopt het compromis woensdag te presenteren. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden