Aan het mes van strateeg Zalm kleeft het bloed van de LPF

De val van het kabinet-Balkenende was een gênante soap. Voor koningin en kiezer ontbrak respect. Maar Zalm is nog geen minister-president, betoogt Helmut Hetzel....

Wat moet koningin Beatrix niet gedacht hebben toen zij, uitgerekend op de dag waarop haar geliefde man, prins Claus, werd bijgezet, hoorde welke politieke opera intussen op het Haagse Binnenhof werd opgevoerd?

Een antwoord op die vraag moeten de verantwoordelijke politici van de LPF het Nederlandse volk geven. Alle zestien miljoen Nederlanders. Zij hebben daar recht op, net als de 1,6 miljoen Nederlanders die op 15 mei op de LPF hebben gestemd. Maar ook Gerrit Zalm is het Nederlandse staatshoofd een antwoord verschuldigd. Maar daarover later. Waarschijnlijk hebben de LPF-politici geen antwoord paraat op de boven gestelde vraag. Misschien is het tot hen nog steeds niet doorgedrongen welk schaamteloos theater ze de laatste dagen en weken hebben opgevoerd, hoe piëteitloos het was uitgerekend op de dag van de bijzetting van prins Claus het lont onder het kabinet- Balkenende I te leggen. Maar daaraan hebben ook de VVD en het CDA meegedaan.

Premier Jan Peter Balkenende heeft een grote tactische en strategische fout gemaakt. Waarom heeft hij uitgerekend op 15 oktober, toen de hele natie met de koninklijke familie treurde, een kabinetsberaad bijeen geroepen?

Of was het opzet?

Wie als buitenlandse toeschouwer de politiek in Nederland de laatste maanden volgde, komt niet meer bij van verbazing. In het voorheen zo opgeruimde en normale Nederland, waar een blik over de eigen schutting voor menigeen al een optisch avontuur is, loopt alles ineens in het honderd.

Dat eens zo saaie, politiek uitgebalanceerde en door een kleine elite geregeerde zelfgenoegzame polderlandje aan de Noordzee, transformeerde in korte tijd in Manhattan aan de Maas. Rotterdam en het Pallazo di Pietro werden het centrum van de wereld. Uit Jan Modaal steeg Janus op, de dubbelhartige. De Nederlanders ontdekten opeens de tweede ziel in hun borst, om met Goethe te spreken. Een tweede, andere ziel, die zij, totdat Pim Fortuyn zei dat die ook in hun borst schuilt, tot dan toe hardnekkig ontkend hadden.

Laten we even het geheugen opfrissen. Het is nog niet zo lang geleden, maar in onze snelle mediawereld alweer bijna vergeten: Een man genaamd Pim Fortuyn staat op. Hij zet zichzelf neer als homoseksuele volkstribuun, geniet van alle eigenschappen die Nederlanders duidelijk niet aanstaan: protserigheid, rijkdom, genot, levensvreugde, en gebruikt de politieke incorrectheid als wapen. Gevolg: Holland ontwaakt uit een lange Doornroosje-slaap.

Dan volgt die typisch Nederlandse reactie op de provocateur. Degene die zijn kop boven het maaiveld steekt, wordt onverbiddelijk en in de meest letterlijke zin van het woord neergemaaid. Eerst met de zeis van het woord, dan met pistoolschoten.

De erfgenamen van Pim moeten na de laffe moord van 6 mei zonder hun grote voorbeeld en zijn daadkracht, politiek bedrijven. En wat doen ze? Ze gaan allemaal op een ego-trip. Hun goeroe is dood. Nu proberen zij Pim Fortuyn, die als toneelspeler, intellectueel, visionair, provocateur en charmeur nauwelijks te overtreffen was, te imiteren. Dat moest fout gaan. Het LPF-theater werd een kermisklucht. De beloofde politieke vernieuwing bleek een misgeboorte. Een unieke historische kans werd door de LPF verspeeld.

Eigenbelang en het eigen ego gingen voor het landsbelang. Van een verantwoordelijkheidsethiek, zoals geformuleerd door Max Weber, schijnen veel LPF'ers en ook sommige andere Haagsche politici nog nooit gehoord te hebben. Naïviteit en infantiliteit vormden bij de LPF een symbiose. Haagse politiek werd met deelname van de LPF navelstaarderij. De LPF-navel als centrum van de wereld.

Wat kan het schelen dat belangrijke zaken als de EU-uitbreiding zich in een beslissende fase bevindt, wie denkt er nog aan dat het onderwijs en het gezondheidsstelsel dringend verbeterd moeten worden, dat het kwartje van Kok aan de kiezer teruggegeven moet worden, dat nieuwe straten, tunnels en bruggen gebouwd moeten worden om de fileproblematiek op te lossen. Kortom: wat kan me het geklets van gisteren schelen. De door 1,6 miljoen Nederlanders gekozen afgevaardigden van de LPF hebben het vertrouwen van de kiezer schaamteloos misbruikt.

Dat alles was koren op de molen van de VVD en hun strateeg Gerrit Zalm. De oude vossen die na de showdown van 15 mei waren achtergebleven, met Gerrit Zalm voorop, konden zich in de handen wrijven over het LPF-masochisme. Gerrit Zalm was er namelijk vanaf het begin op uit het kabinet-Balkenende bij de eerste gelegenheid te laten barsten. Dat die gelegenheid al na 87 dagen zou komen, dat had ook strateeg Zalm nauwelijks kunnen dromen toen hij in juli zijn zegen gaf aan de coalitie van CDA, VVD en LPF.

De LPF liep als een mak schaap in het getrokken mes dat Zalm allang in zijn broekzak droeg. Zalm hoefde alleen nog maar te steken. Hij deed dat zonder rekening te houden met de gevoelens van de koningin of haar familie in de nacht van 15 op 16 oktober, toen voor hem de eerste echte kans ontstond om het kabinet-Balkenende ten val te brengen.

Premier Jan Peter Balkenende maakte ook fouten. Hij liet de LPF-ruziemakers veel te lang hun hanengevecht in macho-stijl op de politieke Bühne opvoeren. Balken ende had veel eerder met de vuist op tafel moeten slaan. Of laten we het deftiger zeggen: hij had gewoon vaker aan Machiavelli moeten denken.

En dan de PvdA. Zij dobbert verder als een stuurloze tanker op een wilde zee, volstrekt gedesoriënteerd. De PvdA had de Haagsche crisis duidelijk niet aan zien komen. Ook zij was volledig door zichzelf in beslag genomen. De partij van de anti-automobilist, ook daarvoor staat de afkorting PvdA, heeft in de verste verte nog geen nieuwe partijleider.

Zalm staat al in de startblokken. Zijn droomscenario wordt realiteit, zijn plan gaat door. Zalm maakt zich op om na de komende verkiezingen premier te worden. Maar dan heeft hij de rekening opgemaakt zonder de kiezer, zonder Balkenende en zonder het CDA. Want aan het mes van Gerrit Zalm kleeft het bloed van de LPF.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden