Aan een dode bruinvis 'doe je niets'

BROUWERSDAM - Jaap van der Hiele (56) scheurt met zijn busje over het strand van Brouwersdam, Zeeland. Hij zigzagt langs zandbulten, zoekend. Dan stopt hij en stapt uit. 'Ik heb hem.' Onder een laag zand ligt een bruinvis. Het dier is dood.


Dode bruinvissen doen Van der Hiele weinig meer. Hij is gewend geraakt aan de geur van verrotting, de vergane karkassen. Zorgvuldig meet hij ze, geeft ze een nummer en deponeert ze in een vuilniszak achter in zijn busje. Hij is al achttien jaar vrijwilliger voor het Eerste Hulp bij Zeehondennetwerk (EHBZ) van de zeehondencrèche Lenie 't Hart in Pieterburen. Bruinvissen ruimen is routine geworden.


Er spoelen dit jaar uitzonderlijk veel bruinvissen aan in Nederland. Van der Hiele heeft de afgelopen vijf dagen 14 dode bruinvissen van de Zeeuwse stranden gehaald. In heel 2011 vond hij er tot nu toe 103. In Nederland spoelden de afgelopen vijf jaar in de maand juli gemiddeld 38 bruinvissen aan, dit jaar waren dat er 93. En dat terwijl de meeste bruinvissen in augustus aanspoelen.


De bruinvis, geen vis maar een kleine walvisachtige, was rond de jaren zeventig nagenoeg uitgestorven in Nederland, maar is de afgelopen jaren weer teruggekomen. Hoeveel er precies zijn, is onbekend. Schattingen variëren tussen de 200 en 300 duizend. Ook het aantal dode bruinvissen stijgt al jaren. Op dit moment wordt er op verzoek van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie gewerkt aan een beschermingsplan voor bruinvissen, dat in september of oktober wordt gepresenteerd.


Het aantal dode bruinvissen dat de afgelopen weken aanspoelde op het strand van de Noordzeekust, is ongekend groot. Wetenschappers spreken van een opmerkelijke piek. Waarom ze aanspoelen, is onbekend. 'Er zijn tot nu toe geen indicaties voor een virus', zegt veterinair patholoog Andrea Gröne, van de faculteit diergeneeskunde aan de Universiteit Utrecht. Het zou kunnen dat er een voedseltekort is, maar verdrinking in vissersnetten of infectieziekten zijn ook mogelijke doodsoorzaken. Het team van Gröne zal secties uitvoeren op aangespoelde bruinvissen die in een redelijke staat verkeren, op zoek naar de oorzaak.


Ook de bruinvissen uit Zeeland komen in Utrecht terecht, maar Van der Hiele hoeft de doodsoorzaak niet te weten. 'Je kunt er toch niets aan doen', zegt hij moedeloos. 'Je kunt ze niet gaan inenten of de Noordzee afsluiten voor schepen.' De geboren en getogen Zeeuw rijdt langs een kustweg naar het volgende karkas. Hij heeft drie weken vakantie opgenomen om de drukte van augustus aan te kunnen. 's Ochtends rond acht uur komen de eerste telefoontjes binnen. Eigenlijk is het zijn taak als EHBZ'er om gestrande zeehonden te helpen. In de praktijk rijdt hij de hele dag van strand naar strand om bruinvissen op te ruimen, de 'varkentjes van de zee.'


Er is een bruinvis gesignaleerd in het natuurgebied de Duinen van Goeree. Van der Hiele drinkt een kopje koffie bij de reddingsbrigade van Ouddorp. Dan gaat hij verder, de reddingsbrigade rijdt achter hem aan. 'Zij vormen mijn rugdekking', zegt hij. 'Ze noemen dit gebied de Kwade Hoek. De ondergrond is zacht. Er zijn hier genoeg auto's verdronken. Als je vast komt te zitten en het wordt hoogwater, dan heb je weinig tijd.'


De bruinvis is een mannetje, met verwondingen aan kop en staart. Het is 1,17 meter lang en vermoedelijk twee jaar oud, net als de meeste bruinvissen die Van der Hiele de afgelopen weken aantrof. Ze zijn verzwakt of ziek geworden en afgestoten door hun moeder omdat er een nieuw kalf geboren is, denkt hij. 'De natuur is dan keihard. Onder water heb je geen ziekenhuizen.'


Verderop zou nog een bruinvis liggen, maar na honderd meter rijden geeft Van der Hiele het op. Zijn wielen zakken te diep weg in de zachte ondergrond. De bruinvis ziet hij niet. Misschien is het karkas al weggespoeld nu het water hoger wordt. Dan spoelt het morgen ergens aan. Anders gaat hij terug op een moment dat het water lager staat. Toeristen komen hier toch niet.


Zijn telefoon gaat. Er is een dode bruinvis gevonden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.