Aan de voeten van Klaver ontstaat een klachtenberg: zorg, politie en dan moet het onderwijs nog komen

Ariejan Korteweg is nieuwsgierig naar de kantinetour van Jesse Klaver

Den Haag is de stad van de geregisseerde werkelijkheid. De controledrang is groot. Spontane oprispingen - 'bel ome Theo, bel ome Theo' - zijn doorgaans tevoren bedacht. Elk woordje telt. 'Ik wil het wel tevoren even lezen', is het vaste verzoek na een interview.

Vandaar dat ik zo nieuwsgierig was naar de kantinetour van Jesse Klaver. De jonge leider van GroenLinks oog in oog met buschauffeurs, vuilnisophalers, wijkverplegers en hun dagelijkse sores. Klaver wil ervaringen ophalen, zegt zijn entourage vooraf: hij wil horen wat er speelt, 't is bijna vakbondswerk.

Eerste halte: handbalvereniging De Lotus aan de rand van Hoofddorp, waar de plank boven de bar glimt van de bekers. De stoelen staan in een U, en op die stoelen zit wat GL 'de mensen die Nederland draaiende houden' noemt. Die mensen zijn lang niet tevreden, blijkt al snel.

Een Haarlemse fysiotherapeut vertelt hoe 20 procent van zijn tijd opgaat aan papierwerk. 'Ik moet zo veel formuliertjes invullen, we zijn gek geworden met z'n allen', vult een mantelzorger aan. Zo gaat het door, aan de voeten van Klaver ontstaat een klachtenberg: zorg, politie en dan moet het onderwijs nog komen. 'Het is alsof de dijken op doorbreken staan', zegt een docent aan de basisschool. 'De school kan geen nieuwe collega's vinden, maar kinderen naar huis sturen voelt als een nederlaag.' Een ander vertelt hoe ze in haar klas van 21 leerlingen er 8 heeft met gedragsproblemen en ernstige taalachterstand. Dit is Kafka, constateert Klaver.

De kantine van De Lotus in Hoofddorp.

De klachtenberg groeit, Klaver staat er naast, dirigeert met zachte hand het gesprek, kent z'n dossiers en schakelt soepel tussen de registers: Van Rijnlands model naar brengparkjes voor afval, van de begroting van een verzorgingshuis naar een politieman met bouwvakkersdecolleté.

GroenLinks-affiches zijn nergens te bekennen, wel zijn er GL-camera's die vastleggen hoe de hele kantine meebeweegt in de dans van partijleider met dienstbare beroepen. Een microfoon is hier niet nodig, wie wat wil zeggen gaat staan. Geregisseerd? Niet tot in detail, al wordt geleidelijk zichtbaar dat er gericht is uitgenodigd.

Klaver, in hemdsmouwen en stropdas, deint mee en trekt soms een streep: 'Er is al flink wat geld naar onderwijs gegaan. Vraag ook wat je schoolbestuur daarmee heeft gedaan.' Hij sluit af met een oproep: 'Kom van je eilandje af, laten we samen strijden tegen het economisme.'

GroenLinks-camera's leggen de dans vast.

Een paar dagen later, in de ontspanningsruimte voor NS-personeel in Alkmaar, is nog meer volk. 'Hallo allemaal', zingt Klaver bij wijze van begroeting. Ook hier een agent die het bal opent: hij waarschuwt voor het snel stijgende aantal GGZ-meldingen. Opmaat voor karrenvrachten aan problemen: gezinsvoogden die zelf hun financiering moeten regelen, jeugdzorg die aan de markt is verkwanseld. Een postbode uit Hoorn vertelt dat ze tegenwoordig wordt geacht eenzame ouderen op te sporen. 'Ga ik niet doen, joh. Dan liever zelf even op de koffie.'

Ook hier voeren de mensen uit het onderwijs de boventoon. Veel zorgen draaien om passend onderwijs. Leerlingen die vroeger bijzonder onderwijs kregen, zitten nu in een gewone klas. 'Je ziet wat kinderen nodig hebben, maar kunt het ze niet bieden', vertelt lerares Anneke gefrustreerd.

In de ontspanningsruimte voor NS-personeel in Alkmaar.

Net als in Hoofddorp is er iemand die met een contrapunt voor verdieping zorgt. Een man uit Bergen, die vindt dat we een verouderd economisch model hanteren: 'Waarom zo veel belasting op arbeid, en zo weinig op kapitaal?'

'Ik was in Doetinchem, in Zwolle, Den Bosch, Lelystad, Hoofddorp', besluit Klaver. 'Overal zijn de gesprekken bijna hetzelfde. Dat maakt het interessant, maar ook schokkend. Systemen zijn centraal komen te staan. Tijd voor een nieuw sociaal contract.' Zijn belofte: eind dit jaar komt er een massabijeenkomst voor alle dienstbare beroepen. Nationale kantinedag.

Even eerder had een docent, die lesgeeft aan de vrije school, aangedrongen op linkse samenwerking: 'Ik smeek je Jesse, als je kan praten met Rutte, doe dat dan ook met meisje Roemer, met het meisje van de dieren en met Asscher.'

Klaver lacht, maar belooft niets. Laat dat nu net het gesprek zijn dat met deze kantinetour op afstand wordt gezet. Zoals de SP onlangs in het Chassé Theater in Breda de oversteek waagde naar de bovenlaag die van huis uit naar Klaver neigt, zo lonkt GroenLinks hier naar de traditionele PvdA- en SP-kiezer. Jonge hoogopgeleiden zijn met de meet-ups bereikt, nu moet de basis voor verdere verbreding gelegd.

Deze kantinetour is niet alleen een kwestie van ophalen, maar ook van uitdelen.

Reageren? a.korteweg@volkskrant.nl