Aan de lippen van Bram van Velde

De Franse dichter en kunstcriticus Charles Juliet maakte in oktober 1964 kennis met de van oorsprong Nederlandse schilder Bram van Velde....

Juliet was meteen gecharmeerd van Van Velde's persoonlijkheid, van zijn apodictische en enigszins raadselachtige manier van spreken. Na die eerste ontmoeting volgde er, tot november 1977, nog een hele reeks, zowel in Parijs als in Genève, toentertijd Van Velde's vaste woonplaats (hij kon daarnaast beschikken over een atelier in Parijs, waar hij met een zekere regelmaat aan het werk was).

Van die ontmoetingen heeft Juliet blijkbaar telkens notities gemaakt, want in Rencontres avec Bram van Velde (P.O.L., import Nilsson & Lamm; * 29,95) doet hij er, heet van de naald, verslag van. Hij heeft er vooral werk van gemaakt Van Velde's uitspraken woordelijk te noteren. Dat zijn veelal kernachtige mededelingen, op het aforistische af, over wat Van Velde zag als het wezen van de schilderkunst.

Op zichzelf genomen zijn ze stuk voor stuk tamelijk onprettig door hun stellige en universele karakter. 'Het is vreselijk om te leven wanneer men geen greep heeft op de woorden', zegt hij bijvoorbeeld, of: 'Al die doeken zijn onbestrafte misdaden.' Ook is hij goed in verdovende one-liners over collega's uit heden en verleden. 'Van Gogh? In deze wereld waarin alles berust op kleine berekening, was hij veel te intens, hij joeg vrees aan.'

Charles Juliet heeft het allemaal met een wat ongebruikelijk geworden bewondering opgeschreven, als een Eckermann die door zijn Goethe met stomheid geslagen was. Maar doordat hij zijn bezoekjes aan Van Velde zo nauwkeurig heeft vastgelegd, als een verslaggever die meteen zijn deadline moest halen, ontstaat er mettertijd wel degelijk een charmant beeld van Van Velde en zijn absolutistische opvattingen over de schilderkunst.

Van Velde had van jongs af zijn roeping gevolgd. Tientallen jaren leefde hij in bittere armoede, louter en alleen voor zijn kunst. Tegen de tijd dat hij ontdekt wordt, zegt wereldlijk eerbetoon hem niet veel meer: hij blijft de man die in een garage op een houtje heeft zitten bijten om maar te kunnen schilderen wat hij wilde. Dat schilderen is dan bijna een sacrale handeling geworden, waaraan al Van Velde's overige bezigheden ondergeschikt zijn gemaakt.

Als Juliet hem spreekt wordt zijn stelligheid volkomen gerechtvaardigd door zijn autobiografie. Wie zo weinig compromissen sloot, mag zich compromisloos voordoen. 'De kunst is het risico', zegt Van Velde, 'een oprechte poging tot het onmogelijke, het onbekende.'

Michaël Zeeman

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden