A Touch Of Nilsson

Met een prachtige cd-box en een biografie wordt eer betoond aan jarenzeventigpopzanger Harry Nilsson. Belangrijkste vraag: hoe kon het zo gruwelijk mis gaan met hem?

Wat zonde. En waar ging het mis? Dat vraag je je af wanneer je de loopbaan van Harry Nilsson (1941-1994) bestudeert. Daar zijn de laatste tijd allerlei aanleidingen voor. Zo verscheen in 2010 de documentaire Who Is Harry Nilsson? Sinds kort is er zowel een biografie als een cd-box met het verzameld werk, The RCA Albums Collection. Maar zelfs degene die alles tot zich heeft genomen, kan de vraag 'waar ging het mis' niet beantwoorden. Blijft de constatering: wat zonde.


Want wat je na lezing van de zeer minutieuze en feitelijke biografie Nilsson. The Life Of A Singer-Songwriter van Alyn Shipton vooral te weten komt, is dat Nilsson niet alleen het talent had om op het juiste moment de juiste mensen aan zich te binden, maar ook om op het verkeerde moment hun adviezen in de wind te slaan.


Op vele andere vragen geven het boek en de documentaire geen antwoord. Waar kwam zijn drankzucht vandaan, die al in de jaren zeventig een drang tot zelfdestructie in gang zou zetten? Hoe zat het met zijn notoire podiumangst, die erin resulteerde dat Nilsson nooit concerten gaf?


Wie is Harry Nilsson? Antwoord daarop wordt toch het best gegeven door de zeventien cd's tellende box. Bovenal een man met een van de mooiste stemmen uit de popgeschiedenis, gezegend met een uniek gevoel voor melodie (Randy Newman plaatst hem in de documentaire op gelijke hoogte met Schubert en Paul McCartney). Ook was Nilsson een bekwaam liedjesschrijver, vooral in het schemergebied tussen lichte, vaudeville-achtige muziek en rock 'n' roll.


Het liedje 1941 van zijn debuutalbum Pandemonium Shadow Show (1967) is exemplarisch voor zijn beste werk: lichte toon, prachtige stem en een even simpele als pakkende tekst. In 1941 a happy father had a son / And in 1944 the father walked out of the door.


Maar het is aan de andere kant ook weer niet zo gek dat Nilsson vooral beroemd is geworden met twee niet door hemzelf geschreven liedjes die tot op de dag van vandaag wereldwijd nog veel te horen zijn: Everybody's Talking en Without You.


Want op veel van de albums in de box (alle voorzien van de originele hoesjes ) zijn het de liedjes van anderen die de meeste aandacht trekken. ...That's The Way It Is uit 1976 gaat bijna ongemerkt aan je voorbij, totdat Nilsson Sail Away van Randy Newman zingt (in 1970 bracht hij al het fraaie Nilsson Sings Newman uit).


Een van zijn allermooiste platen is nog altijd A Little Touch Of Schmilsson In The Night. Daarop kruipt hij met orkest onder leiding van Gordon Jenkins in de huid van Frank Sinatra met liedjes als It Had To Be You en As Time Goes By.


Deze plaat verscheen in 1973, ondanks protest van producer Richard Perry met wie Nilsson zijn beroemdste album Nilsson Schmilsson (1971) met de hit Without You zou maken. Perry vond het wel een goed idee, zo'n plaat met jazzstandards, maar pas later in de carrière van Nilsson. Daar had hij waarschijnlijk gelijk in, want Nilsson had na het succes van Without You (een liedje van de Britse band Badfinger) de wereld aan zijn voeten.


Hij werd in 1972 beschouwd als een van de grootste zangers van zijn tijd en moest daar vervolg aan geven met nog een sterk pop-rockalbum. Son Of Schmilsson (1972) was dat niet echt geworden, dus was het volgens Perry nu het moment.


Maar nee, Nilsson weigerde. Hij zette door, brak met Perry en zocht zijn heil bij Derek Taylor, die de muziek van Nilsson een paar jaar eerder met succes bij The Beatles had geïntroduceerd.


Het werd een prachtplaat met Nilsson voor het laatst als een echt groot zanger. Maar het was niet waar het poppubliek op zat te wachten. Perry beschouwt Nilssons doordrammen in weerwil van een goede carrièreplanning als het eerste bewijs van de doodswens van de artiest, die twintig jaar later geconcretiseerd werd. Misschien overdreven, maar dat het in de tweede helft van de jaren zeventig bergafwaarts gaat met Nilsson, maakt de inhoud van de cd-box wel duidelijk.


Grootste probleem en ook iets wat de zanger zelf tot wanhoop dreef, was dat zijn stem het steeds meer liet afweten. Hij overschreeuwde zich niet alleen pijnlijk op het met John Lennon gemaakte Pussy Cats (1974), hij verpestte met het geschreeuw zijn stem definitief. Van het veelgeprezen en in Without You zo meesterlijk ingezette wapen, een stembereik van drieënhalve octaaf, was weinig meer over.


Hij kon zich aardig verstoppen dankzij zijn sociale vangnet; veel beroemdheden uit de rock 'n' roll waren vrienden. In de documentaire en het boek vertellen muzikant Van Dyke Parks en filmer Terry Gilliam nog nagenietend over Nilssons feestelijke gezelschap. Dat hun vriend artistiek en fysiek aan het wegkwijnen was, daar hebben ze het dan weer niet over.


Mogelijk was Harry Nilsson ook niet bij te sturen, maar eeuwig zonde is het wel. Uiteindelijk liet hij zich afkopen voor een paar miljoen door RCA, raakte toch nog op de rand van de financiële afgrond en zou in januari 1994 sterven, na eerder een hartaanval te hebben overleefd.


Hoe kan het dat hij alles begon te vergooien vanaf het moment in 1971 dat hij het eindelijk artistiek en persoonlijk voor elkaar had? Boek en documentaire geven daarop als gezegd niet hét antwoord.


Een belangrijke oorzaak zou Nilssons vader zijn, die zijn gezin verliet toen Harry 3 jaar was. Dat heeft hem volgens zijn biograaf Shipton blijvend beschadigd. Toen hij eenmaal bereikt had wat hij wilde, was er niks meer om voor te leven en hield hij het voor gezien. Wat zonde.


Maar wat een fenomeen en wat een bij vlagen weergaloze muziek.


Harry Nilsson: The RCA Album Collection. Sony Music.


Alyn Shipton: Nilsson - The Life Of A Singer-Songwriter. Oxford University Press.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden