postuum

A.L. Snijders, uitvinder van het zeer korte verhaal, op 83-jarige leeftijd overleden

A.L. Snijders was een zeer groot schrijver van het zeer korte verhaal. Erudiet en dwars, het gewone en alledaagse beviel hem het meest, wars als hij was van ambitie en gezeik.

A.L. Snijders in 2018. Beeld © Jitske Schols
A.L. Snijders in 2018.Beeld © Jitske Schols

Om half elf, op maandagochtend 7 juni 2021, werd A.L. Snijders op zijn schrijfkamer in zijn verbouwde boerderij in Klein Dochteren gevonden. De beste kortebaanschrijver van Nederland (1937-2021) had een hartstilstand gekregen en was voorovergevallen op zijn laptop, waardoor hij met zijn lichaam zijn finale zeer korte verhaal (zkv) bedekte.

Zijn derde vrouw, Ineke Swaneveldt, had Peter Cornelis Müller, zoals hij eigenlijk heette, zo aangetroffen. Hij was bezig aan zijn tweewekelijkse bijdrage aan de Berkelbode, die doorgeplaatst werd in elf andere weekbladen van Achterhoek Nieuws. Zondagochtend verscheen om 9.19 zijn laatste zkv in de mailbox, bij allen die zich hadden opgegeven bij ‘gras’, een speciale maillijst.

‘Stoa’ was de titel, en twintig minuten eerder had hij het voorgelezen op de radio, bij De Ochtend van 4. Met zijn herkenbare, sonor-opgewekt stemgeluid had hij verteld over ene ‘Jeffrey’ en ‘Hannah’, onbekende personages die hij als bootjes op een zomerse dag literair uitzwaaide.

Zonder dat je ’m zag, wist je dat zijn geprononceerde wenkbrauwen en kleine brilletje zijn vertelling begeleiden als viool en piano.

Willekeurig geplukt

A.L. Snijders, een willekeurige uit het telefoonboek geplukte naam, was een zeer groot schrijver, die zijn lezers rijkelijk besprenkelde. Zijn korte vertellingen kun je belezen noemen, alledaags absurd, anekdotisch, koket, compleet verzonnen, poëtisch, prozaïsch, of somtijds superieur slap geouwehoer, en altijd in flonkerende stijl geschreven, met licht aan de horizon en een getint vergrootglas op het hier en nu.

Erudiet en dwars, altijd op een vriendelijke manier, passend op één pagina.

Een roman schrijven was niks voor hem. Zkv’s vond hij leuk omdat ze leuk waren om te maken, lekker kaal opgeschreven, met niet te veel vlees aan de botten. Zijn motto: als het goed is opgeschreven, is het waar. Hij mocht graag een boek uit zijn kast laten kieperen, om een dichter, filosoof of schrijver het stukje te laten overnemen, in ellenlange citaten. Voor Nescio, Zhuang Zi, Isaak Babel, John Cheever en Karel van het Reve had hij een voorkeur, en wat verder nog toevallig op de literaire vluchtheuvel voorbij snelde.

Als hem werd gevraagd, wat hem toch in hemelsnaam bezielde, onderstreepte hij dat het gewone en alledaagse hem het meest beviel, ‘zonder ambitie’ en ‘zonder gezeik’. ‘Ik ben helemaal niet van het stellen van grote doelen, dat vind ik een heel onaantrekkelijke manier van leven. Uit grote ambitie is veel ellende voortgekomen.’

Het taoïsme, dat vond hij wel wat, net als de Griekse filosoof Epicurus. ‘Leef het leven’, klonk het uit zijn mond, met ‘de Zin der Zinnen’: ‘De weg is bestendig daadloos, nochtans blijft niets ongedaan.’

Geweldige bundel

Over een zeer trouwe fanbase beschikte A.L. Snijders, telkens uitkijkend naar weer een nieuwe bundeling van zijn zkv’s, of zijn digitale of vocale bijdragen. AFdH UItgevers had in april weer een geweldige bundel het licht laten zien, Tat Tvam Asi. Het was zijn twaalfde bij Paul Abels en Martien Frijns.

Zij hadden in 2006 hun uitgeverij speciaal opgericht om boeken te kunnen uitgeven van A.L. Snijders. Prachtig vormgegeven, met dito illustraties, verschenen onder meer Vijf Bijlen (2009), Bordeaux met ijs (2008) en Een handige dromer (2010).

Wie in zijn boerderij in het Gelderse Klein Dochteren A.L. Snijders zag rond scharrelen, kon zich niet voorstellen dat hij ooit op de Amsterdamse Wallen had gewoond, tegenover Casa Rosso, een seksclub. Als geboren en getogen Amsterdammer vluchtte hij in 1971 naar Klein Dochteren.

Zwarte Joop, de uitbater van Casa Rosso, had hem verzekerd dat hij het nieuwe leven in de binnenstad vertegenwoordigde. Nou, dan moet ik weg, dacht A.L. Snijders, en ging met zijn tweede vrouw Yvonne en vijf kinderen naar Gelderland.

A.L. Snijders was de zoon van een directeur van een Amsterdamse machinebedrijf. Na zijn studie Nederlands werd hij leraar op diverse middelbare scholen en op de politieschool in Lochem. In 1992 maakte hij zijn schrijversdebuut en ging daarna aan de slag als columnist voor Het Parool en de regionale kranten.

Zelfverzonnen genre

Later werd hij ook columnist voor de VPRO Gids, de Belgische krant De Standaard en voor radio NPO4, en stuurde hij dus zijn zkv’s rond, voor lezers die daar zin in hadden. In 2010 won hij de Constantijn Huygens-prijs voor zijn hele oeuvre. ‘Het mooiste is dat ik de prijs krijg voor een zelfverzonnen genre. Alsof je een auto hebt bedacht waarvan blijkt dat je er nog mee je kunt rijden ook.’

Het laatste half jaar leek zijn enthousiasme voor de schrijverij en het in openbaar declameren van zijn stukjes af te nemen. Van de VPRO Gids nam hij na twaalf jaar afscheid, en voor De Standaard leverde hij minder bijdragen. Een aanvraag om voor het een en ander een voorwoord te schrijven, dan wel een inleiding te verzorgen, legde hij naast zich neer. Alsof hij het steeds prettiger vond om lekker thuis te zitten met zijn Ineke, die hij in 2019 had ontmoet.

Daarvoor was hij 52 jaar samen geweest met Yvonne Sweering. Hij had het gevoel dat het goed was geweest. Zelfs tijdens zijn laatste televisieoptreden, in april bij het boekenprogramma Brommer op Zee, leek hij niet zoals vanouds te gloriëren in de spotlights. Waar hij doorgaans uitblonk met zijn kwieke nooit vervelende bespiegelingen, ondertiteld met een snaakse blik, was het alsof het presentatieduo en A.L. Snijders op aparte sporen treinden.

Aan zijn zkv’s was dat in het geheel niet te merken, adequaat, zeer vermakelijk en altijd verkwikkend in zijn soort. Wat bij de ware A.L. Snijders-fanaat wel opviel, was dat het formaat begon te veranderen, het leek verdomd wel alsof hij meer meer ruimte nodig had. Alsof A.L. Snijders op het einde van zijn leven meende zijn zeer korte verhalen te moeten verlengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden