87 Maten rust en dan een noot spelen: 'Heel vermoeiend'

Negentien jaar na dato gaat de compositie 'Karkas' van Cornelis de Bondt in première. Ontploffende vleugels, ingespannen turen naar de partituur....

'Wij zijn geen mensen, maar een stelletje lelijke, ruig spelende beesten!' Vragend kijken de musici elkaar aan. De oordopjes, uitgedeeld wegens het verwachte akoestisch geweld, worden snel verwijderd - hoorden ze dat goed?

Het is de eerste tutti-repetitie van Karkas van componist Cornelis de Bondt, in een grote studio op een Amsterdams industrieterrein. Dirigent Etienne Siebens maakt zijn orkest van conservatoriumstudenten uit Den Haag, Amsterdam en Rotterdam meteen duidelijk dat het hier niet om klassieke muziek gaat: 'Met mooi spelen heeft het niets te maken!'

Karkas, uit 1983, is inderdaad nog uit de tijd dat De Bondt, als typische vertegenwoordiger van de Haagse School, niets ontziende klappen uitdeelde in zijn muziek. Vanavond brengt het Holland Festival het werk in première in de Oude Kerk in Amsterdam.

Tijdens het componeren van het stuk - hij was student bij Jan van Vlijmen - hoopte De Bondt (1953) dat er op het conservatorium uitvoeringsmogelijkheden zouden zijn. Dat bleek niet zo. Zowel de bezetting (met onder andere drie piccolo's, zes saxofoons, zes elektrische gitaren, vier piano's en vier grote houten kisten) als de lengte van het werk (de korte versie duurt 55 minuten) vormden een obstakel.

Cornelis de Bondt is dit jaar centrale componist van het Holland Festival met drie verschillende concertprogramma's. Meer dan eens heeft hij zich afgevraagd of hij het avontuur met Karkas na al die jaren nog wel aandurfde, maar festivaldirecteur Ivo van Hove drong vreselijk aan. En nu, bij de repetities, hoort hij het stuk voor het eerst. 'Ik kwam toen net kijken, zulke noten zou ik nooit meer schrijven. Maar ik vind het toch wel een goed stuk.' '

Omdat de oorspronkelijke partituur moeilijk leesbaar was, heeft De Bondt een nieuwe versie gemaakt en er wat foutjes uit gehaald. 'Maar ik heb mezelf niet achteraf verbeterd - dan schrijf ik liever een nieuw stuk.' Toch voegde De Bondt iets toe: hij wilde het concert het karakter van een ritueel geven, de indruk wekken dat de musici meer doen dan alleen maar spelen.

Zijn eerste idee was om een verbrande concertvleugel neer te zetten, maar theatervormgever Dries Verhoeven leek het beter zo'n vleugel tot ontploffing te brengen. Dat gebeurde in het Amsterdamse havengebied, door een vuurwerkbedrijf. Met een speciale camera (2000 beelden per seconde) nam TNO de explosie op. De video die Verhoeven er van maakte, wordt synchroon achter het orkest geprojecteerd, zodat er 55 minuten lang strak in tempo gespeeld moet worden.

Gelukkig is Karkas een stuk met een mechanisch karakter. De Bondt: 'Het heeft een soort skelet, een complexe ritmische structuur die zich automatisch afrolt. Een tik van het slagwerk zet een piano in gang, tot de volgende hem weer uitzet. Daarnaast produceert een grote machine van houtblazers lange noten. En net als bij elk karkas hangen er nog wat stukjes vlees en haar aan: een melodie.'

Maar op de repetitie blijkt dat het niet voor iedereen gemakkelijk is om precies op de slag van de dirigent te spelen. Nikolai Onken bijvoorbeeld, student jazzgitaar in Amsterdam, heeft soms 87 maten rust en moet dan één noot spelen. 'Het is ontzettend vermoeiend', zegt hij in de pauze. 'Je moet de hele tijd nadenken, want op het gehoor gaat het niet.'

Marimbaspeler Ton Martínez-Risco kreeg tranende ogen na 40 minuten ingespannen turen en wist niet meer of hij op de goede regel in zijn partij keek. Hij vindt het stuk erg lang lijken, ook vergeleken bij een symfonie van een uur, maar genieten doet hij wel - als liefhebber van laag klinkende instrumenten komt hij ruimschoots aan zijn trekken.

Dirigent Siebens probeert de vijfenzeventig musici op één golflengte te krijgen en spoort aan tot 'vulgair' en 'arrogant' spelen. Energieverlies is uit den boze, en hij wil dat elke noot als een nieuwe maat klinkt. 'Het is een heel veeleisend stuk, voor iedereen,' zegt hij, en kijkt opzij. De componist zit er onbewogen bij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden