64 doden en 157 gewonden - waren de Portugese bosbranden te voorkomen geweest?

Was dit te voorkomen geweest, is de vraag die Portugal beheerst na de hevige bosbranden van de afgelopen dagen. Duidelijk is dat er veel te verbeteren valt.

Ambulances in de buurt van Pedrogao Grande, Portugal. Beeld anp

Daar belt de Portugese premier, Antonio Costa. 'Grote vriend!' Valdemar Alves (68), de burgemeester van de gemeente die het hardst werd getroffen door de branden, laat zijn auto stilzetten naast een stuk verbrand bos en neemt de telefoon op. Hij overlegt met de premier over hoe de slachtoffers moeten worden begraven- 'in totale vrijheid' - en heeft het ook kort over wetenschappelijke inzichten en videobewaking.

Nu de aswolken zijn opgetrokken, begint Portugal zich af te vragen: de 64 doden, 157 gewonden, de verwoeste huizen en bedrijven - waren die te voorkomen geweest? Voor de lokale burgemeester is niets gek genoeg. Hij vertelt in een cafeetje uitgebreider over zijn ideeën over videobewaking. 'Er moeten hier nieuwe systemen komen om het vuur te bevechten', meent hij. 'Een systeem dat waarschuwt als er brand is en automatisch het water aanzet.'

Het is niet zo dat dit deel van Portugal een bosbrand een ongewoon verschijnsel is. Op de rotonde van Pedrógão Grande staat een monument waarop een bombeiro volunteirio, een vrijwillige brandweerman, een meisje met een teddybeer uit een brandend huis redt. Bij de InterMarché wordt opgeroepen bij de aangifte van de belasting een deel aan de brandweer te geven. En in het café hangt naast de kalender met blote vrouwen en een poster van Benfica een vel papier van iemand die zich aanbiedt om het bos op te ruimen. De mensen hier zijn zich heus wel bewust van brandgevaar.

(Tekst gaat verder onder foto).

Ook dinsdag woedden de bosbranden in centraal Portugal nog voort. Beeld ZUMAPRESS.com

Toch was Portugal tegen dit vuur niet opgewassen - en dat zal het startpunt zijn voor een politieke discussie. Wetenschappers werpen talloze suggesties op. 'De brandweer moet kennis hebben over hoe een brand zich zal bewegen en ontwikkelen en daarop anticiperen, in plaats van hun leven door te brengen met achter het vuur aan te rennen', vat de krant Público de inzichten samen. Daarnaast moeten er brandgangen om de dorpen komen. Die hadden levens kunnen redden en met zulke brandgangen zou de brandweer zich niet meer hoeven in te spannen de dorpen te redden, maar kan ze het vuur zelf gaan bestrijden.

Ook burgemeester Valdemar Alves heeft volop ideeën. Hij denkt dat de bossen anders moeten worden ingericht. 'Er zou meer variatie in de beplanting moeten komen, afgedwongen door nieuwe regels', zegt hij. Vooral de percelen met eucalyptus, een zeer populaire boomsoort hier, zijn een soort kruitvaten. Ander idee: 'Meer wegen door de bossen.'

De brandweer zou bovendien anders moeten worden georganiseerd, vindt Alves. 'Die is nu vrijwillig, maar hij moet professioneel zijn. De brandweerlieden moeten een opleiding krijgen. Met biologische kennis over de bomen: welke soorten resistent zijn tegen vuur, welke niet. Dat weten ze nu niet. Er is niet eens een plan voor het blussen.'

Op zijn inspectieronde door de branden bossen wordt Alves vergezeld door Bruno Gomes (36), de wethouder die zich warmloopt voor een burgemeesterschap in de toekomst. Volgens hem is het grootste probleem dat de eigenaren hun bossen niet opruimen. Daardoor zijn ze erg brandbaar.

'Alleen eigenaren van huizen en bedrijven hebben de verplichting hun bos netjes te houden', legt Gomes uit. 'Ze krijgen een boete als ze dat niet doen. Maar van de rest van de grond is vaak niet eens bekend wie de eigenaar is, zodat het onmogelijk is een boete op te leggen.' Hij vertelt dat alleen van de zuidelijke helft van Portugal bekend is wie het land bezit. Daar bevinden zich de grootgrondbezitters, met hun landbouwgronden. Het noorden, waarin Pedrógão zich bevindt, is een lappendeken van kleine stukjes grond.

Toch weigeren de eigenaren hun grond van de hand te doen. 'Voor de Portugezen zijn de bomen een soort spaarrekening', zegt Gomes. 'Als je een auto wilt kopen of een computer, dan kap je een aantal bomen.'

Meer lezen?

Reportage vanuit het Portugese inferno: 'Verschrikkelijker dan in de bizarste films die ik heb gezien'. Lees hier het hele artikel. (+)

Bekijk hier het scrollverhaal.

De enige oplossing is volgens Gomes een nieuwe wet: als mensen hun grond niet registreren, valt hun land toe aan de gemeente. Die kan het bos dan onderhouden. 'Maar dat is ongrondwettelijk', zegt hij erbij.

Tot het zover is, probeert hij vooral de economische schade voor zijn gemeente te beperken - niet eenvoudig, aangezien die draait op de houtindustrie. Hij vindt dat de staat moet bijspringen. En hij hoopt Nederlandse geïnteresseerden in een tweede huis te lokken door erop te wijzen dat je alleen gemeentelijke belastingen betaalt als je een huis koopt, dat het eten gezond is omdat alle groenten en fruit hier uit de buurt komen en dat dit bovenal het veiligste gebied in de wereld is.

Voordat de bosbranden kwamen, dan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden